ქირავნობის ხელშეკრულების ცნება და მხარეთა მოვალეობები
საცხოვრებელი ბინის ქირავნობა ყოველდღიური, მაგრამ სამართლებრივად მნიშვნელოვანი ურთიერთობაა, რომლის ჩარჩოსაც სამოქალაქო კანონმდებლობა განსაზღვრავს. ქირავნობის ხელშეკრულებით გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს სარგებლობაში გადასცეს ნივთი განსაზღვრული ვადით, ხოლო დამქირავებელი მოვალეა გამქირავებელს გადაუხადოს დათქმული ქირა. ამ მარტივი ფორმულის უკან მრავალი პრაქტიკული საკითხი დგას: რა მდგომარეობაში გადაიცემა ბინა, ვინ პასუხობს ნაკლოვანებებზე, როგორ წყდება ხელშეკრულება, როგორ უნდა დაბრუნდეს ნივთი და რა ფორმატში უნდა იყოს გაფორმებული დოკუმენტი. ქირავნობის დავების უმრავლესობა სწორედ ამ დეტალებიდან იწყება, და წინასწარი სამართლებრივი მომზადება მათ მოსალოდნელს ხდის. ამ გვერდზე ვხსნით იმ ნორმებს, რომლებიც უშუალოდ არეგულირებს ქირავნობის ცნებას, ნივთის გადაცემას, დამქირავებლის საპირისპირო მოთხოვნებს, ხელშეკრულების მოშლის ვადასა და ნივთის დაბრუნებას.
ქირავნობის ნივთის გადაცემა და მდგომარეობის შენარჩუნება
კანონი გამქირავებელს ორმაგ ვალდებულებას აკისრებს ბინის მდგომარეობასთან დაკავშირებით: გამქირავებელი მოვალეა დამქირავებელს გადასცეს გაქირავებული ნივთი ხელშეკრულებით გათვალისწინებული სარგებლობისთვის ვარგის მდგომარეობაში და ქირავნობის მთელი დროის განმავლობაში შეინარჩუნოს ნივთის ეს მდგომარეობა. ეს ნიშნავს, რომ საცხოვრებელი ბინა არა მხოლოდ გადაცემის მომენტში უნდა იყოს საცხოვრებლად ვარგისი, არამედ მთელი ქირაობის პერიოდში გამქირავებელივე პასუხობს შესაბამისი მდგომარეობის შენარჩუნებაზე. პრაქტიკაში ეს გადამწყვეტია იმ დავებში, სადაც ბინაში ტექნიკური პრობლემა წარმოიქმნება: კომუნიკაციების, სახურავის ან სითბოს მიმართულებით ხარვეზი დამქირავებელს გამქირავებლისაკენ მიმართვის საფუძველს აძლევს. მიმართვა წერილობითი ფორმით და დათქმულ ვადაში უნდა მოხდეს, რადგან შემდგომ დავაში სწორედ ეს კორესპონდენცია ადასტურებს, რომ დამქირავებელი თავის უფლებას დროულად იყენებდა და ხარვეზის არსებობასაც აფიქსირებდა.
დამქირავებლის საპირისპირო მოთხოვნები ქირის მოთხოვნის წინააღმდეგ
ხშირად დავის საგანი ქირის გადაუხდელობა ხდება, თუმცა კანონი აქ დამქირავებელს დამატებით ინსტრუმენტს აძლევს: ბინის ქირის მოთხოვნის საპირისპიროდ დამქირავებელს აქვს დაკავების ან ქირავნობის ურთიერთობიდან გამომდინარე სხვა მოთხოვნების გაქვითვის უფლება, და ეს უფლება მას შეუძლია გამოიყენოს მაშინაც, როცა ხელშეკრულებით სხვა რამ არის გათვალისწინებული, თუ ამის შესახებ იგი წინასწარ გააფრთხილებს გამქირავებელს. ანუ ხელშეკრულების ის პუნქტი, რომელიც დაკავებას კრძალავს, დამქირავებლის ამ უფლებას ვერ გააუქმებს — საკმარისია წინასწარი გაფრთხილება. გამქირავებლისთვის ეს ნიშნავს, რომ ქირის მოთხოვნის მოლოდინში საკუთარი ვალდებულებების შესრულება დავის თავიდან არიდების საუკეთესო საშუალებაა, ხოლო დამქირავებლისთვის — რომ ხელშეკრულების აკრძალვითი პუნქტი ამ ბალანსს ვერ შეცვლის. გაფრთხილება წერილობით რეკომენდებულია, რადგან მისი არსებობა დავის დროს მტკიცებითი ტვირთი მსუბუქდება.