რას ნიშნავს კონკურენციის შეზღუდვის პირობაზე დავა
კონკურენციის შეზღუდვის პირობაზე დავა საქართველოს შრომის კოდექსის 60-ე მუხლით დგინდება და მისი გამოცდა ყოველთვის ერთი და იმავე კითხვაზე აქვრის: აკმაყოფილებს თუ არა პირობა კანონის მოთხოვნებს. შრომითი ხელშეკრულებით შეიძლება განისაზღვროს დასაქმებულის ვალდებულება, ხელშეკრულების პირობების შესრულებისას მიღებული ცოდნა და კვალიფიკაცია არ გამოიყენოს თავისი დამსაქმებლის კონკურენტის სასარგებლოდ. ეს შეზღუდვა შესაძლებელია მხოლოდ შრომითი ურთიერთობის შეწყვეტიდან 6 თვის განმავლობაში და მხოლოდ იმ პირობით, რომ ამ პერიოდში დამსაქმებელი დასაქმებულს გადაუხდის შრომის ანაზღაურებას არანაკლებ ურთიერთობის შეწყვეტისას არსებული ოდენობით.
დავის ორივე მხარესთვის ეს ნიშნავს, რომ გამარჯვება არ არის იმის კითხვა, ერთხელ თუ არა დაინტერესებულია სასამართლო ბიზნესის კონკურენციით — ის იმის კითხვაა, ატეხს თუ არა პირობა კანონის სამ ბარიერს: ვადას, ანაზღაურებას და პირთა წრეს. ამ სამი ბარიერიდან ერთის დარღვევაც კი პირობას არაეფექტიანს ხდის, ხოლო მათი დარღვევით მიყენებული ზიანი ანაზღაურდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
სამი საკანონმდებლო ბარიერი დავის გამოცდაში
პირველი ბარიერი ვადაა: შეზღუდვა 6 თვეზე მეტ ხანს ვერ გაგრძელდება, და ამ ვადის გადაჭარბება პირობის უკანონობის მთავარი საფუძველია. მეორე ბარიერი ანაზღაურებაა: თუ დამსაქმებელი შეზღუდვის მოქმედების პერიოდში დასაქმებულს ანაზღაურებას არ გადაუხდის არანაკლებ შეწყვეტისას არსებული ოდენობით, პირობა ძალას კარგავს — უანაზღაურო შეზღუდვა სასამართლოში ვერ დაიცავს დამსაქმებელს. მესამე ბარიერი პირთა წრეა: შეზღუდვა ვერ დაედგება განათლების, მეცნიერების ან კულტურის სფეროში მომუშავე დასაქმებულს — ასეთი პირობა თავიდენვე დაუშვებელია.
პრაქტიკული გაკვეთილი ორივე მხარისთვის ერთიანია: დავამდე წყდება ის, რამდენად დოკუმენტურად სუფთა იყო პირობის შექმნა. დასაქმებელმა თავიდანვე უნდა შეინახოს ანაზღაურების გადახდის ყოველი ბარათი და გადარიცხვის დოკუმენტი, დამსაქმებელმა კი — ხელშეკრულების დანამატი, სადაც ვადა და ოდენობა ზუსტად ფიქსირდება. როცა ეს საბუთები დავის დაწყებამდე არის მომზადებული, შემათანხმებელი პროცედურა ხშირად სასამართლომდე ვერ აღწევს — მხარეები იმას ხედავენ, რასაც სასამართლო იხილავდა, და პოზიციები ობიექტურად ფასდება.
სწორედ ამ სამ ბარიერზე აგებული ტესტი განსაზღვრავს დავის შინაარსს: დასაქმებული ითხოვს პირობის არაეფექტიანობას, დამსაქმებელი კი — მის აღსრულებას და დარღვევის შემთხვევაში ზიანის ანაზღაურებას. ორივე მოთხოვნა ერთსა და იმავე კანონიერ ჩარჩოში განიხილება, და გამარჯვებული ის მხარეა, რომლის მტკიცებულებებიც ამ სამ ბარიერს ზუსტად ასახავს.