წილობრივი ოფციონების პროგრამის სამართლებრივი ბუნება
თანამშრომელთა წილობრივი ოფციონების პროგრამა შრომის კანონმდებლობის ინსტიტუტი არ არის: შრომის კოდექსი მხოლოდ შრომის ანაზღაურებას აწესრიგებს, ოფციონს კი — სამოქალაქო-სამართლებრივი ხელშეკრულების მექანიზმი. საქართველოში ოფციონების გაცემის ცალკე კანონი არ არსებობს: კომპანია პროგრამას ქმნის ხელშეკრულების თავისუფლებით, ხოლო თანამშრომლებთან ურთიერთობაში ამ ხელშეკრულებას განსაკუთრებული კონტროლი აქვს — სწორედ ეს კონტროლია გვერდის მთავარი თემა. აშშ-ის საგადასახადო და ფასიანი ქაღალდების ფედერალური რეგულაცია აქ არ ვრცელდება; ქართული გვერდი ქმნის პროგრამას როგორც სამოქალაქო ხელშეკრულებას, და საგადასახადო-საემისიო ფენა ცალკე კანონმდებლობას ექვემდებარება.
მეორე მნიშვნელოვანი გარემოება: ოფციონების პლანი, როგორც წესი, დამსაქმებელი ან მისი ჯგუფის კომპანია წერს წინასწარ მომზადებული ფორმით და სთავაზობს თანამშრომლებს. სამოქალაქო კოდექსი ამ ფორმას სტანდარტულ პირობებს უწოდებს და მათ მიმართ არასამეწარმეო საქმიანობის ფიზიკურ პირებს — და თანამშრომლები ზუსტად ასეთები არიან — განსაკუთრებული დაცვა აქვთ.
სტანდარტული პირობების ბათილობა: რომელი დებულებები ჩავარდება
სამოქალაქო კოდექსის 347-ე მუხლი პირდაპირ ადგენს, რომ ხელშეკრულების სტანდარტულ პირობებში, რომლებსაც შემთავაზებელი იყენებს იმ ფიზიკური პირების მიმართ, რომლებიც არ მისდევენ სამეწარმეო საქმიანობას, ბათილად მიიჩნევა: დებულება, რომელიც წინადადების მიღების, უარყოფის ან სამუშაოს შესრულების ვადებს შეუსაბამოდ ხანგრძლივს ან აშკარად მცირეს ხდის; დებულება, რომელიც შემთავაზებლის ვალდებულებათა შესრულების ვადებს კანონით დადგენილი ნორმებისგან განსხვავებულ, შეუსაბამოდ ხანგრძლივ ან არასაკმარისად განსაზღვრულს ხდის; დებულება, რომელიც შემთავაზებელს უფლებას აძლევს გაუმართლებლად და ხელშეკრულებაში მითითებული საფუძვლის გარეშე უარი თქვას ვალდებულების შესრულებაზე; დებულება, რომელიც შემთავაზებელს უფლებას აძლევს შეცვალოს შეპირებული სამუშაო მეორე მხარისთვის მიუღებელი გზით; და დებულება, რომელიც მეორე მხარეს აიძულებს გაწეულ ხარჯებთან შედარებით შეუსაბამოდ მაღალ ანაზღაურებას.
ოფციონების პლანზე გადატანილი, ეს ნიშნავს: ვესთინგის ისეთი ვადები და შესრულების პირობები, რომლებიც ოფციონის რეალურ გამოყენებას შეუძლებელს ხდის; კომპანიის მიერ პლანის ერთპიროვნული შეცვლა; ოფციონის განხორციელებაზე საფუძვლის გარეშე უარი; ან დაუბრუნებელი გადასახადები და საჯარიმო ხარჯები თანამშრომლის საზიანოდ — ყველა ეს პირობა ბათილია და მათზე დაყრდნობით უარის თქმა ან ცვლილება სასამართლოში უდასტურებლად რჩება.