ღია კოდის შემუშავება და საავტორო სამართალი
ღია კოდის შემუშავება ეყრდნობა იმ დაშვებას, რომ პროგრამული კოდი შეიძლება გავრცელდეს, შეისწავლოს და შეცვლის ერთობლიობაში განვითარდეს. საქართველოში ეს პრაქტიკა „საავტორო უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის ჩარჩოში ჯდება — და სწორედ ამ კანონის თავისუფალი გამოყენების ნორმები ქმნის ღია კოდის ეკოსისტემის სამართლებრივ საყრდენს. ამ გვერდზე განხილულია, რა უფლებები აქვთ კოდის კანონიერ მფლობელებს და როგორ იწყობა ერთობლივი, ღია პროექტის შემუშავება საავტორო სამართლის წესებით.
საწყისი პოზიცია მარტივია: კომპიუტერული პროგრამა საავტორო უფლების ობიექტია, და მისი გამოყენება ზოგადად ავტორის თანხმობას მოითხოვს. თუმცა ღია კოდის მოდელი სწორედ იმაზეა აგებული, რომ კანონითვე დადგენილია შემთხვევები, როდესაც კანონიერი მფლობელი პროგრამით სარგებლობს ავტორის ცალკეული ნებართვის გარეშე — და ღია ლიცენზიები ამ საყრდენზე დგანან.
კანონიერი მფლობელის უფლებები პროგრამის მიმართ
კანონის 28-ე მუხლის პირველი პუნქტის მიხედვით, პირს, რომელიც მართლზომიერად ფლობს კომპიუტერული პროგრამის ან მონაცემთა ბაზის ეგზემპლარს, უფლება აქვს ავტორის ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელის თანხმობისა და საავტორო ჰონორარის გადახდის გარეშე შეიტანოს ცვლილებები, რომლებიც აუცილებელია მომხმარებლის ტექნიკურ საშუალებათა ფუნქციონირებისთვის; განახორციელოს პროგრამის ფუნქციონირებასთან დაკავშირებული ნებისმიერი მოქმედება, მათ შორის ჩაწერა და კომპიუტერის მეხსიერებაში შენახვა; და გაასწოროს აშკარა შეცდომები, თუ საავტორო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
იმავე პუნქტით დაშვებულია სარეზერვო ეგზემპლარის დამზადებაც — იმ პირობით, რომ იგი განკუთვნილია მხოლოდ არქივისთვის და დაკარგული, განადგურებული ან გამოუსადეგარი ეგზემპლარის შესაცვლელად. სარეზერვო ეგზემპლარი არ შეიძლება გამოყენებულ იქნეს დადგენილი წესებისგან განსხვავებული მიზნით და უნდა განადგურდეს მფლობელობის უფლების შეწყვეტისთანავე. ღია კოდის პროექტებში ეს ნორმა იმას ნიშნავს, რომ კოდის კანონიერი მომხმარებელი ბუნებრივად იღებს მისი ადაპტაციისა და რეზერვირების უფლებას.
დეკომპილირება ურთიერთმოქმედებისთვის
29-ე მუხლი დეკომპილაციას აწესრიგებს — ობიექტური კოდის საწყის ტექსტში გარდაქმნას. კანონიერი მფლობელი უფლებამოსილია ავტორის თანხმობისა და ჰონორარის გარეშე განახორციელოს დეკომპილაცია და დაავალოს ის სხვა პირებს, თუ ეს აუცილებელია დამოუკიდებლად შექმნილ პროგრამასა და სხვა პროგრამებს შორის ურთიერთმოქმედების უნარის მისაღწევად.
ეს უფლება ოთხი პირობით არის შეზღუდული: მოქმედებები უნდა განახორციელოს პირმა, რომელსაც გამოყენების უფლება ჰქონდა; ურთიერთმოქმედებისთვის საჭირო ინფორმაცია სხვა წყაროებიდან არ უნდა იყოს ხელმისაწვდომი; მოქმედებები უნდა ეხებოდეს მხოლოდ იმ ნაწილებს, რომლებიც ურთიერთმოქმედებისთვის არის აუცილებელი; და მიღებული ინფორმაცია გამოყენებული უნდა იქნეს მხოლოდ ურთიერთმოქმედების მისაღწევად — ის ვერ გადაეცემა სხვებს და ვერ გამოიყენება ახალი, არსებითად მსგავსი პროგრამის შესამუშავებლად. ღია კოდის კონტექსტში ეს ნორმა ურთიერთშეთავსებადობის ინჟინერიის სამართლებრივი საზღვარია.