კრიპტო ბიზნესის აღრიცხვის სამართლებრივი საფუძვლები
„ბუღალტრული აღრიცხვისა და ანგარიშგების შესახებ“ საქართველოს კანონი ვრცელდება ყველა სუბიექტზე, და ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი (VASP) ამ განმარტებით ჩვეულებრივი საწარმოა: მისი ბუღალტრული აღრიცხვა და ფინანსური ანგარიშგება უნდა შეესაბამებოდეს ამ კანონს, საქართველოს სხვა ნორმატიულ აქტებს და ბუღალტრული აღრიცხვისა და ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტებს. კრიპტო სპეციფიკა — ბაზრის ცვალებადობა, საკუთარი აქტივებისა და კლიენტების აქტივების გამიჯვნა, გარიგებების დიდი რაოდენობა — არ ანაცვლებს ზოგად წესებს, არამედ მოითხოვს მათ გამოყენებას სწორი კატეგორიის გათვალისწინებით.
კანონის მესამე მუხლი სტანდარტების სისტემას აწესებს: საზოგადოებრივი დაინტერესების პირები (სდპ) და პირველი კატეგორიის საწარმოები აწარმოებენ აღრიცხვას ფინანსური ანგარიშგების საერთაშორისო სტანდარტებით (IFRS); მეორე და მესამე კატეგორიები — მცირე და საშუალო საწარმოებისთვის დადგენილი სტანდარტით (IFRS for SMEs), თუმცა სურვილის შემთხვევაში სრულ IFRS-საც იყენებენ; მეოთხე კატეგორიის საწარმოები და არასამეწარმეო იურიდიული პირები მიმართავენ სამსახურის მიერ დადგენილ სტანდარტებს, თვითარჩევნით კი IFRS for SMEs-ს ან სრულ IFRS-საც. საერთაშორისო სტანდარტების გამოყენება სავალდებულოა, და სამსახური უზრუნველყოფს მათ მოქმედებაში შემოღებას განახლებიდან 6 თვის ვადაში.
ზომითი კატეგორიები — სად ჯდება VASP
კატეგორია განისაზღვრება სამი კრიტერიუმით: აქტივების ჯამური ღირებულება, შემოსავალი და დასაქმებულთა საშუალო რაოდენობა საანგარიშგებო პერიოდში. მეოთხე კატეგორია მოითხოვს სამიდან მინიმუმ ორი პირობის შესრულებას: აქტივები 1 მილიონ ლარს არ აღემატება, შემოსავალი — 2 მილიონ ლარს, დასაქმებულთა საშუალო რაოდენობა — 10-ს. მესამე კატეგორიის ზღვრებია 10 მილიონი ლარი, 20 მილიონი ლარი და 50 დასაქმებული; მეორე კატეგორიისა — 50 მილიონი ლარი, 100 მილიონი ლარი და 250 დასაქმებული. პირველი კატეგორია იწყება იქ, სადაც მაჩვენებლები ამ ზღვრებს აღემატება. კრიპტო კომპანიებისთვის აქციური საკითხია შემოსავლის სწორი განსაზღვრა: კანონი მას განსაზღვრავს როგორც საქონლის გაყიდვიდან ან/და მომსახურების გაწევიდან მიღებულ მთლიან სარგებელს, გარდა სავაჭრო ფასდათმობების, არაპირდაპირი გადასახადისა და მესამე მხარის სახელით მიღებული თანხებისა.
კატეგორიის ცვლილებას კანონი დროით გამჭვირვალე წესით აწესებს: თუ სუბიექტი ორი უწყვეტი საანგარიშგებო პერიოდის ბოლოს ვეღარ აკმაყოფილებს სამი კრიტერიუმიდან ორს, კატეგორია იცვლება; ხოლო თუ ის ორ ან მეტ კატეგორიაზე გაიზარდა, ეს დეფერალი არ ეხება. კატეგორიის უცვლელობის შემთხვევაში სხვა სტანდარტზე გადასვლა შესაძლებელია მხოლოდ უფრო მაღალი კატეგორიისთვის დადგენილ სტანდარტზე. ჯგუფებისთვის კატეგორია განისაზღვრება მშობელი საწარმოს კონსოლიდირებული მონაცემებით. ცალკე აღსანიშნავია სდპ სტატუსი: საზედამხედველო ორგანოს ზედამხედველობისადმი დაქვემდებარებულ სუბიექტს სდპ-ს სტატუსს ანიჭებს შესაბამისი ორგანო, და ასეთი სუბიექტი სდპ-დ ითვლება სტატუსის მინიჭებიდან მინიმუმ 3 საანგარიშგებო პერიოდის განმავლობაში.
ანგარიშგების წარდგენა და გამოქვეყნება
კანონის მეცხრე მუხლი აწესებს ვალდებულებათა სრულ პაკეტს: სუბიექტი (არასამეწარმეო იურიდიული პირის გარდა) სამსახურს უწარმოდგენს ფინანსურ ანგარიშგებას (მათ შორის კონსოლიდირებულს), მმართველობის ანგარიშგებას, სახელმწიფოს მიმართ განხორციელებული გადახდების შესახებ ანგარიშგებას და, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, აუდიტორულ დასკვნას — დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბრისა. სამსახური წარდგენილ ანგარიშგებებს (მეოთხე კატეგორიის გარდა) აქვეყნებს წარდგენიდან 1 თვის ვადაში; მეოთხე კატეგორიის ანგარიშგება გამოქვეყნდება მოთხოვნის საფუძველზე, გარდა აუდიტორული ფირმებისა, რომლებიც თავად მეოთხე კატეგორიის საწარმოები არიან.
თუ საანგარიშგებო პერიოდი კალენდარულ წელს არ ემთხვევა, ანგარიშგება წარიდგენა პერიოდის დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა. სდპ ვალდებულია ანგარიშგებები საკუთარ ვებგვერდზე ან ბეჭდვით გამოცემაშიც გამოაქვეყნოს. მარეგულირებელი/საზედამხედველო ორგანოს მიერ განსაზღვრულ შემთხვევაში წარიდგენა შუალედური ფინანსური ანგარიშგებაც. სამსახური აწარმოებს ანგარიშგებების რისკზე დაფუძნებულ შერჩევით გადამოწმებას და უფლებამოსილია მოსთხოვოს ხარვეზების აღმოფხვრა.
აუდიტი და აუდიტორული დასკვნა
კანონი აუდიტორულ საქმიანობას განსაზღვრავს როგორც აუდიტორის/აუდიტორული ფირმის მიერ საერთაშორისო სტანდარტების საფუძველზე ჩატარებულ სამუშაოს, რომელიც მიმართულია ფინანსური ანგარიშგების მომზადების შესახებ მოსაზრების გამოთქმისკენ ყველა არსებითი ასპექტის გათვალისწინებით. აუდიტორი სერტიფიცირებული ბუღალტერია, რომელიც პროფესიული ორგანიზაციის წევრია და აუდიტორთა სახელმწიფო რეესტრშია რეგისტრირებული. ანგარიშგებას ერთვის აუდიტორული დასკვნა — დოკუმენტი, რომლეშიც აუდიტორი მოსაზრებას გამოთქამს ან მოსაზრების გამოთქმაზე უარს აცხადებს. კრიპტო ბიზნესისთვის აუდიტი განსაკუთრებით მგრძნობიარეა: ვირტუალური აქტივების შეფასება, კლიენტების აქტივების გამიჯვნა და გარიგებების კვლევადობა მოითხოვს გამოცდილ გარიგების პარტნიორს. თუ აუდიტი კანონით აუცილებელია, დასკვნა ანგარიშგებასთან ერთად, იმავე ვადაში წარიდგენა.
ხშირად დასმული კითხვები
რომელი სტანდარტით უნდა აწარმოოს აღრიცხვას VASP?
დამოკიდებულია ზომით კატეგორიაზე: სდპ და პირველი კატეგორია — სრული IFRS; მეორე და მესამე — IFRS for SMEs (სრული IFRS-ის გამოყენება ნებადართულია); მეოთხე კატეგორია და არასამეწარმეო პირები — სამსახურის სტანდარტები, თვითარჩევნით IFRS for SMEs ან IFRS.
როდის არის ანგარიშგების წარდგენის ბოლო ვადა?
კალენდარული წლის შემთხვევაში — საანგარიშგებო პერიოდის მომდევნო წლის 1 ოქტომბერი; კალენდარულ წელს არაემთხვევად პერიოდისთვის — დასრულებიდან არაუგვიანეს 9 თვისა.
როგორ იცვლება კატეგორია, თუ მაჩვენებლები იცვლება?
თუ ორი უწყვეტი პერიოდის ბოლოს სამი კრიტერიუმიდან ორი ვეღარ აკმაყოფილებს, კატეგორია იცვლება; ორ ან მეტ კატეგორიაზე ზრდისას ეს დეფერალი არ გამოიყენება. კატეგორიის უცვლელობისას სხვა სტანდარტზე გადასვლა მხოლოდ უფრო მაღლისათვის დაწესებულზეა შესაძლებელი.
ვალდებულია თუ არა VASP ანგარიშგების გამოქვეყნებაზე?
სამსახური აქვეყნებს წარდგენილ ანგარიშგებას წარდგენიდან 1 თვეში (მეოთხე კატეგორიის გარდა). სდპ-ს სტატუსის მქონე სუბიექტმა ანგარიშგება საკუთარ ვებგვერდზე ან ბეჭდვით გამოცემაშიც უნდა გამოაქვეყნოს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვეხმარებით კრიპტო კომპანიებს აღრიცხვის მოწესრიგებაში: ვადგენთ ზომით კატეგორიას და ვირჩევთ სტანდარტს, ვაწერინებთ აღრიცხვის პოლიტიკას ვირტუალური აქტივებისთვის, ვამზადებთ ფინანსურ და მმართველობის ანგარიშგებას, ვათანხმებთ აუდიტორებთან და ვაკონტროლებთ წარდგენის ვადებს. დაგვიკავშირდით — გავწერთ თქვენი VASP-ის ანგარიშგების კალენდარს და მოთხოვნების სრულ სიას.