პროდუქტის უსაფრთხოების სამართლებრივი ჩარჩო
სამომხმარებლო პროდუქტის უსაფრთხოება საქართველოში ცალკე კოდექსით — პროდუქტის უსაფრთხოებისა და თავისუფალი მიმოქცევის კოდექსით — არის მოწესრიგებული. ეს აქტი ქმნის იმ ვალდებულებების სისტემას, რომელიც მწარმოებელსა და დისტრიბუტორს ბაზარზე განთავსებულ პროდუქტთან მიმართებაში აერთიანებს: მხოლოდ უსაფრთხო პროდუქტის განთავსება, მომხმარებლის გაფრთხილება რისკებზე, ინფორმაციის მიწოდება და ზიანის ანაზღაურება წუნდებული პროდუქტის შემთხვევაში. კოდექსის მეექვსე, მეცხრე, მეთერთმეტე და მეთორმეტე მუხლები სწორედ ამ ოთხ საყრდენს ეყრდნობა.
როგორც მომხმარებლისთვის, ისე ბიზნესისთვის ეს ჩარჩო პრაქტიკული მნიშვნელობისაა: ის განსაზღვრავს, ვინ აგებს პასუხს ზიანზე, რა ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს მომხმარებელს და როგორ მოქმედებს მწარმოებელი, თუ პროდუქტში რისკი გამოვლინდა ბაზარზე განთავსების შემდეგ.
მწარმოებლის პასუხისმგებლობა წუნდებული პროდუქტისთვის
კოდექსის მეექვსე მუხლის თანახმად, მწარმოებელი პასუხს აგებს იმ ზიანისათვის, რომელიც გამოწვეულია მის მიერ ბაზარზე განთავსებული წუნდებული პროდუქტით. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ თუ მწარმოებლის მიკვლევა შეუძლებელია, თუნდაც პროდუქტზე მითითებული იყოს მისი სახელი, პროდუქტის ბაზარზე ფაქტობრივად განმათავსებელი ითვლება ამ პროდუქტის მწარმოებლად — გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც იგი გონივრულ ვადაში ატყობინებს დაზარალებულს მწარმოებლის ან იმ პირის ადგილსამყოფელს, რომელმაც მას პროდუქტი მიაწოდა.
ზიანის დადგენის მტკიცების ტვირთი დაზარალებულს ეკისრება: მან უნდა დაამტკიცოს როგორც პროდუქტის წუნი, ისე წუნდებულ პროდუქტსა და მიყენებულ ზიანს შორის მიზეზშედეგობრივი კავშირი. თუ ერთი და იმავე ზიანის მიყენებისათვის პასუხისმგებელია ორი ან მეტი პირი, ისინი პასუხს აგებენ სოლიდარულად. მწარმოებელი პასუხისმგებელია იმ შემთხვევაშიც, როდესაც ზიანი ერთდროულად წუნდებული პროდუქტითა და მესამე პირის ქმედებით არის გამოწვეული, ხოლო მისი პასუხისმგებლობა შეიძლება შემცირდეს ან გამოირიცხოს, თუ ზიანი ერთდროულად პროდუქტის წუნმა და დაზარალებულის არასწორმა ქმედებამ გამოიწვია.
მხოლოდ უსაფრთხო პროდუქტის განთავსების ვალდებულება
მეცხრე მუხლი ადგენს ზოგად წესს: მწარმოებელი ვალდებულია ბაზარზე განათავსოს მხოლოდ უსაფრთხო პროდუქტი. ის ასევე ვალდებულია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში გააფრთხილოს მომხმარებელი იმ თვალსაჩინო თუ არათვალსაჩინო რისკის შესახებ, რომელსაც პროდუქტი შეიცავს მისი დანიშნულებისამებრ გამოყენებისას და წინასწარგანსაზღვრული ვადის განმავლობაში; თუ რისკის თავიდან აცილება შეუძლებელია, ყველა ღონისძიება უნდა განახორციელოს მის ასაცილებლად. დისტრიბუტორიც თავისი საქმიანობის ფარგლებში ხელს უწყობს ბაზარზე განთავსებული პროდუქტის უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.
ამასთან, წუნდებული პროდუქტის ბაზარზე განთავსება შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ მიმწოდებელმა მკაფიოდ აცნობა მომხმარებელს, რომ იგი წუნდებულია. ანტიკვარიატად მიწოდებული ან გამოყენებამდე შესაკეთებელი პროდუქტი ამ თავის მიზნებისთვის არ ითვლება მეორეული გამოყენების პროდუქტად, თუ ამის შესახებ მომხმარებელი მკაფიოდ ინფორმირებულია.
რისკის გამოვლენის შემდეგი ქმედებები
მეთერთმეტე მუხლი რეგულირებს სიტუაციას, როცა რისკი ბაზარზე განთავსების შემდეგ გამოვლინდა. მწარმოებელი ვალდებულია გააანალიზოს რისკი, მიიღოს შესაბამისი ზომები მის თავიდან ასაცილებლად — მათ შორის, გააფრთხილოს მომხმარებელი და გამოითხოვოს პროდუქტი მომხმარებლისაგან და ბაზრიდან. მან დისტრიბუტორს უნდა მიაწოდოს სრული ინფორმაცია პროდუქტთან დაკავშირებული რისკების შესახებ, რათა დისტრიბუტორმა შეძლოს ამ ინფორმაციის მესამე პირისთვის მიწოდება.
თუ მწარმოებელმა და დისტრიბუტორმა იციან ან უნდა სცოდნოდათ, რომ ბაზარზე განთავსებული პროდუქტი შეიცავს უსაფრთხოების მოთხოვნებს არშესაბამის რისკს, მათ დაუყოვნებლივ უნდა აცნობონ შესაბამის უფლებამოსილ ორგანოს და მიაწოდონ მას მონაცემები პროდუქტის ზუსტი იდენტიფიკაციისთვის, სრული ინფორმაცია რისკებზე, პროდუქტის მიკვლევადობის საშუალებას მიმცემი ცნობები და აღწერა იმ ღონისძიებებისა, რომლებიც რისკის თავიდან ასაცილებლადაა საჭირო. გაფრთხილება კი პირს არ ათავისუფლებს კანონმდებლობით დადგენილი მოთხოვნების შესრულებისგან.
ინფორმაცია პროდუქტის შესახებ
მეთორმეტე მუხლი მოითხოვს, რომ მწარმოებელი ან დისტრიბუტორი მომხმარებელს მიაწოდოს აუცილებელი, უტყუარი და სრული ინფორმაცია, რაც მას სწორი არჩევნის შესაძლებლობას მისცემს. ეს ინფორმაცია მოიცავს პროდუქტის დასახელებასა და სახეს, დამამზადებლის საფირმო სახელწოდებას, მისამართსა და წარმოების ქვეყანას, შესაბამის შემთხვევაში — ვარგისობის ვადას, წონას ან მოცულობას, ძირითად სამომხმარებლო თვისებებს, გამოყენების წესებს, გარანტიას და ვარგისობის ვადის გასვლის შემდეგ მოსალოდნელ ქმედებებს. ძირითადი ცნობები ქართულ ენაზე უნდა იყოს.
გარანტიაც ამ მუხლით არის მოწესრიგებული: თუ მწარმოებელი პროდუქტს გარანტიით ყიდის, ის ვალდებულია დაიცვას გარანტიის პირობები, ხოლო მყიდველი უფლებამოსილია მოითხოვოს მათი შესრულება. ამასთან, პროდუქტზე გარანტია არ ათავისუფლებს პირს ზიანის მიყენებისათვის კოდექსით დადგენილი პასუხისმგებლობისგან. ამ მუხლის მოქმედება ვრცელდება აგრეთვე პროდუქტის შემადგენელ ნაწილებზე.
ხშირად დასმული კითხვები
ვინ აგებს პასუხს წუნდებული პროდუქტით მიყენებულ ზიანზე?
მწარმოებელი პასუხს აგებს ბაზარზე განთავსებული წუნდებული პროდუქტით გამოწვეულ ზიანზე. თუ მწარმოებლის მიკვლევა შეუძლებელია, მწარმოებლად ითვლება პროდუქტის ბაზარზე ფაქტობრივი განმათავსებელი, თუ გონივრულ ვადაში არ ატყობინებს დაზარალებულს რეალური მწარმოებლის ადგილსამყოფელს.
ვინ ამტკიცებს ზიანს და მიზეზობრიობას?
ზიანის დადგენის მტკიცების ტვირთი დაზარალებულს ეკისრება — მან უნდა დაამტკიცოს როგორც პროდუქტის წუნი, ისე მიზეზშედეგობრივი კავშირი წუნსა და ზიანს შორის. ორი ან მეტი პასუხისმგებელი პირის შემთხვევაში პასუხისმგებლობა სოლიდარულია.
რა უნდა გააკეთოს მწარმოებელმა გამოვლენილი რისკის შემთხვევაში?
მან უნდა გააანალიზოს რისკი, მიიღოს ზომები მის ასაცილებლად — მათ შორის გააფრთხილოს მომხმარებელი და გამოითხოვოს პროდუქტი მომხმარებლისგან და ბაზრიდან — და დაუყოვნებლივ აცნობოს უფლებამოსილ ორგანოს პროდუქტის იდენტიფიკაციის, რისკებისა და ღონისძიებების შესახებ.
რა ინფორმაცია ეკისრება მომხმარებელს პროდუქტის შესახებ?
აუცილებელი, უტყუარი და სრული ინფორმაცია: დასახელება, დამამზადებელი და წარმოების ქვეყანა, ვარგისობის ვადა, წონა ან მოცულობა, თვისებები, გამოყენების წესები, გარანტია და ვარგისობის ვადის გასვლის შემდეგი მოქმედებები — ძირითადი ცნობები ქართულად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
სამომხმარებლო პროდუქტის უსაფრთხოების საკითხები როგორც დაზარალებულ მომხმარებელს, ისე ბაზარზე პროდუქტს განათავსებელ ბიზნესს ეხება. Legal.ge-ზე დაგეხმარებთ ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნის მომზადებაში, პასუხისმგებლობის შეფასებაში და უსაფრთხოების ვალდებულებების სისტემაში. მოგვმართეთ — თქვენს შემთხვევას განვახორციელებთ კოდექსის ზუსტი ნორმებით.