რას არეგულირებს მუხლი 46¹¹
საქართველოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის მუხლი 46¹¹ ადმინისტრაციულ პასუხისმგებლობას ადგენს ადამიანის ორგანოს, ქსოვილისა და უჯრედის საჭიროებისა და ხელმისაწვდომობის, ადამიანის ორგანოს დონაციის, აგრეთვე ადამიანის ორგანოს გადანერგვის განმახორციელებელი სამედიცინო დაწესებულებისა და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის რეკლამის აკრძალვის დარღვევისათვის. ეს ნორმა სახელმწიფოს მიდგომის ცალსახა გამოხატულებაა: დონაცია და გადანერგვა უნდა მიმდინარეობდეს მხოლოდ კანონით დადგენილი წესებით და სახელმწიფოს კონტროლის ქვეშ, ხოლო მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებით ამ სფეროს რეკლამირება დაუშვებელია.
წარმოდგენილი გვერდი დეტალურად ხსნის, რომელი ქმედებები აღიქმება დარღვევად, რა ოდენობის ჯარიმებია გათვალისწინებული პირველი და მეორე ნაწილით, რას არ განსაზღვრავს თავად მუხლის ნორმა და როდის არის საჭირო იურისტის ჩართვა. ყველა განმარტება ეყრდნობა მუხლის ტექსტს: აკრძალული რეკლამის საგნები, გავრცელების არხები და ჯარიმების ოდენობები აღწერილია ზუსტად ისე, როგორც ეს კანონმდებელმა დააფიქსირა, რისი გამოც მასალაში არც ერთი ციფრი არ ჩამოთლილი მუხლის შინაარსის გარეთ.
რომელი რეკლამა არის აკრძალული
მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევად მიიჩნევა შემდეგი საგნების რეკლამა მასობრივი ინფორმაციის ბეჭდვითი საშუალებით ან ელექტრონული საშუალებით, მათ შორის ინტერნეტით:
- ადამიანის ორგანოს, ქსოვილისა და უჯრედის საჭიროებისა და ხელმისაწვდომობის;
- ადამიანის ორგანოს დონაციის;
- ადამიანის ორგანოს გადანერგვის განმახორციელებელი სამედიცინო დაწესებულებისა და ჯანმრთელობის დაცვის პერსონალის.
გავრცელების არხი ნორმით პირდაპირ არის განსაზღვრული: აკრძალვა ვრცელდება როგორც ბეჭდვით, ისე ელექტრონულ საშუალებებზე, და კანონმდებელი მკაფიოდ აღნიშნავს ინტერნეტსაც, რომ არ დარჩეს ადგილი კამათს, თითქოს ონლაინ გამოქვეყნება აკრძალვას გარეთ იყოს. ამიტომ ნებისმიერი მასალა, რომელიც ამ არხებში ქვეყნდება და ჩამოთლილ საგნებს ეძღვნება, გამოქვეყნებამდე უნდა შეფასდეს მუხლის შესაბამისად.
კანონით დაშვებული გამონაკლისი
აკრძალვა აბსოლუტური არ არის. მუხლის პირველი ნაწილი გამორიცხავს იმ შესაბამის ღონისძიებებს, რომლებიც გათვალისწინებულია „ადამიანის ორგანოთა გადანერგვის შესახებ“ საქართველოს კანონით და „ადამიანის ქსოვილებისა და უჯრედების გამოყენების შესახებ“ საქართველოს კანონით. ასეთი ღონისძიებები ამ მუხლის მიხედვით რეკლამად არ განიხილება და პასუხისმგებლობას არ იწვევს.
პრაქტიკაში სწორედ დაშვებული ღონისძიებისა და აკრძალული რეკლამის საზღვარი არის ყველაზე სადავო წერტილი: ყველაფერი, რაც სპეციალური კანონებით დაშვებულ ჩარჩოს გარეთ აღმოჩნდება, შეიძლება შეფასდეს მუხლით აკრძალულ რეკლამად. ამიტომ კონკრეტული გამოქვეყნებული მასალის შეფასება მის შინაარსსა და დანიშნულებაზეა დამოკიდებული და იურიდიული ანალიზი სასარგებლოა გამოქვეყნებამდევე.
ამ ნორმით დაინტერესებული უნდა იყვნენ ყველა ის მონაწილე, ვისაც ეხება მასობრივი ინფორმაციის საშუალებებში სამედიცინო თემატიკის გავრცელება: გამომცემლები, ინტერნეტ-პლატფორმები, სარეკლამო კომპანიები და სამედიცინო დაწესებულებები, რომლებიც საკუთარ საქმიანობას საზოგადოებისთვის განკუთვნილ მასალებში წარმოაჩენენ. გამოქვეყნებამდე შემოწმება მარტივია: უნდა დადგინდეს, ეხება თუ არა მასალა მუხლით აკრძალულ საგანს და ვრცელდება თუ არა ის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალებით, მათ შორის ინტერნეტით; თუ ეს კითხვები დადებითად პასუხობს, შემდეგი ნაბიჯია გამონაკლისის გადამოწმება — აქვს თუ არა მასალას სპეციალური კანონებით დაშვებული ღონისძიების სტატუსი.
ჯარიმის ოდენობები
მუხლი 46¹¹ ორ სანქციას განსაზღვრავს და თითოეული მათგანი ცალკე ნაწილით არის დაფიქსირებული:
- პირველი ნაწილით გათვალისწინებული ქმედების ჩადენა — 5 000 ლარის ოდენობის ჯარიმა;
- იგივე ქმედება, ჩადენილი განმეორებით — 10 000 ლარის ოდენობის ჯარიმა.
ეს ორი თანხა ერთმანეთს არ ენაცვლება: საქმის მასალებიდან დგინდება, პირველად მოხდა დარღვევა თუ განმეორებით, და ამ დასკვნის მიხედვით გამოიყენება შესაბამისი სანქცია. განმეორებითობის კრიტერიუმები ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული, ამიტომ მისი დადგენა ყოველი საქმის ფაქტობრივ გარემოებებზეა დამოკიდებული.
რას არ განსაზღვრავს მუხლის ნორმა
მუხლი 46¹¹ არ შეიცავს წესებს იმის შესახებ, თუ ვინ ადგენს ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის შესახებ პროტოკოლს, რომელი ორგანო განიხილავს საქმეს და რომელი წესით, რომელ ვადებში შეიძლება დაწესებული ჯარიმის გასაჩივრება. ეს საკითხები კოდექსის სხვა ნორმებით არის დარეგულირებული. ასევე, ნორმა არ აღწერს აკრძალული რეკლამის ყველა შესაძლო ფორმას — ის განსაზღვრავს აკრძალულ საგნებსა და არხებს, ხოლო კონკრეტული გამოქვეყნების კვალიფიკაცია საქმეს განმხილველ ორგანოზეა მინდობილი. თუ ჯარიმა უკვე დაწესებულია, პირველი პრაქტიკული ნაბიჯებია საქმის მასალებთან გაცნობა, ქმედების კვალიფიკაციის შემოწმება მუხლის სწორი ნაწილით და დასაბუთებული პოზიციის მომზადება გასაჩივრებისთვის.
ნორმის ისტორია და ამოქმედების თარიღი
მუხლთან მიმართებაში მოხსენიებულია საქართველოს 2023 წლის 1 ნოემბრის №3622 კანონი და საქართველოს 2024 წლის 13 დეკემბრის №130 კანონი. მუხლის ტექსტს თან ახლავს შენიშვნა ამოქმედების თარიღის შესახებ: ცვლილება ამოქმედდეს 2026 წლის 1 სექტემბრიდან. ვინც ამ სფეროში მუშაობს, მიზანშეწონილია თვალყური ადევნოს ნორმის მოქმედ რედაქციას და ამოქმედების მომენტს, რადგან განახლებული წესის გამოყენებადობა ამასთან არის დაკავშირებული.
როგორ დაგეხმარებით თქვენს საქმეში
Legal.ge-ს გუნდი ეხმარება სამედიცინო დაწესებულებებს, მედიასაშუალებებს და სარეკლამო ბაზრის მონაწილეებს მუხლი 46¹¹-თან დაკავშირებულ საკითხებში: ვაფასებთ, წარმოადგენს თუ არა დაგეგმილი ან უკვე გამოქვეყნებული მასალა მუხლით აკრძალულ რეკლამას, ვხსნით ადმინისტრაციული აკრძალვისა და სპეციალური კანონების ურთიერთმიმართებას და ვამზადებთ პოზიციებს საქმის განხილვისა და გასაჩივრებისთვის. დროული სამართლებრივი შეფასება ჯარიმასა და მასთან დაკავშირებულ შედეგებზე გაცილებით ნაკლები ღირს.