ინტელექტუალური საკუთრების ხელყოფა – რომელი მუხლები ფარავს ამ სფეროს
ინტელექტუალური საკუთრების დარგში სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის ორი მუხლით განისაზღვრება: მუხლი 189 – საავტორო, მომიჯნავე უფლების მფლობელისა და მონაცემთა ბაზის დამამზადებლის უფლების ხელყოფა – და მუხლი 196 – სასაქონლო (მომსახურების) ნიშნის ან სხვა კომერციული აღნიშვნის მართლსაწინააღმდეგო გამოყენება. პირველი უზრუნველყოფს ავტორისა და უფლების მფლობელთა ინტერესებს, მეორე – სავაჭრო ნიშნებისა და კომერციული აღნიშვნების ლეგიტიმურ მფლობელთა ინტერესებს.
პრაქტიკაში ეს ორი ნორმა სხვადასხვა სიტუაციას ფარავს: მუხლი 189 ეხება პლაგიატს – ავტორობის მითვისებას ან თანაავტორობაზე იძულებას – და ნაწარმოევის, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის ან მონაცემთა ბაზის უნებართვო რეპროდუცირებასა და ასლების გავრცელებას; მუხლი 196 კი – სხვისი სასაქონლო ნიშნის ან გეოგრაფიული აღნიშვნის უკანონო გამოყენებას და მარკირებული საქონლის ბრუნვაში შეტანას. თუ თქვენ წინააღმდეგ აღიძრა საქმე ამ მუხლებით, ქვემოთ მოყვანილია ორივე მუხლის ყველა ნაწილის სანქციები ცალ-ცალკე.
მუხლი 189 – რას ითვლის ავტორული უფლებების ხელყოფად
მუხლი 189-ის პირველი ნაწილი საუბრობს საავტორო უფლების ობიექტზე ავტორობის მითვისებაზე ან თანაავტორობაზე იძულებაზე. მე-3 ნაწილი კი ფარავს „საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ“ საქართველოს კანონის დარღვევით ნაწარმოების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის ან მონაცემთა ბაზის რეპროდუცირებას ან მათი ასლების უნებართვო შეძენას, იმპორტს, შენახვას, გაყიდვას, გაქირავებას, გადაცემას, ან/და უფლების მფლობელის უფლების სხვაგვარ ხელყოფას, ჩადენილს დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით.
დაცვის თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია შემდეგი გარემოებები: პირველი – არსებობდა თუ არა კანონის დარღვევა და უნებართვობა; მეორე – დაკავშირებულია თუ არა ქმედება დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზანთან; მესამე – რა ღირებულება ან შემოსავალია საქმეში ფიქსირებული. მუხლის შენიშვნის თანახმად, ქმედება დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით ჩადენილად ითვლება, თუ ასლების ღირებულება ან კანონიერი გამოყენების შემთხვევაში მისაღები შემოსავალი აღემატება ხუთი ათას ლარს, ხოლო განსაკუთრებით დიდი ოდენობით – თუ ეს ღირებულება ან შემოსავალი აღემატება ათი ათას ლარს.
მუხლი 189 – სანქციები ცალ-ცალკე
მუხლი 189-ის ნაწილების სასჯელი ცალ-ცალკე უნდა აღიქმებოდეს:
- პირველი ნაწილი – საავტორო უფლების ობიექტზე ავტორობის მითვისება ან თანაავტორობაზე იძულება – ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე;
- მე-2 ნაწილი – იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, – ისჯება შინაპატიმრობით ვადით ექვსი თვიდან ერთ წლამდე ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამ წლამდე;
- მე-3 ნაწილი – კანონის დარღვევით რეპროდუცირება ან ასლების უნებართვო ქმედებები, ჩადენილი დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით, – ისჯება ჯარიმით ან შინაპატიმრობით ვადით ერთიდან ორ წლამდე;
- მე-4 ნაწილი – მე-3 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი განსაკუთრებით დიდი ოდენობით შემოსავლის მიღების მიზნით ან წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, – ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამ წლამდე.
მუხლის შენიშვნა ასევე განსაზღვრავს, რომ ამ მუხლით გათვალისწინებული ქმედებისათვის იურიდიული პირი ისჯება ჯარიმით, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციით და ჯარიმით. სასჯელის ინდივიდუალიზაციის წესი კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული.
მუხლი 196 – სასაქონლო ნიშნის მართლსაწინააღმდეგო გამოყენება
მუხლი 196 შეეხება სხვისი სასაქონლო (მომსახურების) ნიშნის, საქონლის ადგილწარმოშობის დასახელების ან გეოგრაფიული აღნიშვნის უკანონო დამზადებას ან სხვაგვარ უკანონო გამოყენებას, აგრეთვე სხვისი ნიშნით უკანონოდ მარკირებული საქონლის წარმოებას ან სამოქალაქო ბრუნვაში შეტანას. მე-2 ნაწილი ფარავს არარეგისტრირებულ ნიშანთან ერთად გამაფრთხილებელი აღნიშვნის ყალბი მითითებას.
მუხლის შენიშვნით, უკანონო დამზადებას დიდი ოდენობით ადგილი აქვს, როდესაც ნიშნების საერთო რაოდენობა აღემატება 1000 ცალს, ხოლო მნიშვნელოვანი ზიანის გამომწვევად დანაშაული ჩადენილად ითვლება, თუ მარკირებული საქონლის ღირებულება აღემატება 5000 ლარს. ეს ზღვრები კვალიფიკაციისთვის გადამწყვეტია და მათი სწორი გამოყენება ხშირად საქმის ბედს წყვეტს.
მუხლი 196 – სანქციები ცალ-ცალკე
მუხლი 196-ის ნაწილების სასჯელიც ცალ-ცალკე არის განსაზღვრული:
- პირველი ნაწილი – დიდი ოდენობით სხვისი ნიშნის უკანონო დამზადება ან გამოყენება, ასევე მარკირებული საქონლის წარმოება ან ბრუნვაში შეტანა, რამაც მნიშვნელოვანი ზიანი გამოიწვია, – ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე ან თავისუფლების აღკვეთით იმავე ვადით;
- მე-2 ნაწილი – არარეგისტრირებულ ნიშანთან ერთად გამაფრთხილებელი აღნიშვნის ყალბი მითითება, – ისჯება ჯარიმით ან საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ვადით ას ოციდან ას ოთხმოც საათამდე ან/და გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ერთ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორიდან სამ წლამდე;
- მე-3 ნაწილი – პირველი ან მე-2 ნაწილით გათვალისწინებული ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, მსჯავრდებულის მიერ ან წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, – ისჯება ჯარიმით ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ხუთ წლამდე.
გამამწვავებელი ფორმები და დაცვის ამოცანები
მუხლი 189-ის გამამწვავებელი გარემოებებია არაერთგზის ჩადენა (მე-2 ნაწილი), განსაკუთრებით დიდი ოდენობით შემოსავლის მიზანი და წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ ჩადენა (მე-4 ნაწილი). მუხლი 196-ისთვის კი – არაერთგზისობა, მსჯავრდებულის მიერ ჩადენა და ჯგუფურობა წინასწარი შეთანხმებით.
დაცვის ამოცანა ამ კატეგორიის საქმეებში შემდეგში მდგომარეობს: შემოწმდეს უნებართვობა – არსებობდა თუ არა გამოყენების სამართლებრივი საფუძველი; დადგინდეს შემოსავლის ოდენობა და მიზანი – ერგებოდა თუ არა ქმედება დიდი ან განსაკუთრებით დიდი ოდენობის კრიტერიუმს; ზუსტად შეფასდეს ზიანი. ამ საკითხების შეფასება ციფრულ და საბუღალტრო მტკიცებულებებს ეყრდნობა, რომელთა შეფასების წესი სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული.
ადვოკატის დახმარება ინტელექტუალური საკუთრების საქმეებში
ინტელექტუალური საკუთრების საქმე ყოველთვის მრავალფეროვანი მტკიცებულებების ანალიზს საჭიროებს: აქ თამაშობს ხელშეკრულებები, ლიცენზიები, გამოყენების ისტორია და ექსპერტიზის დასკვნები. ადვოკატი შეაფასებს კვალიფიკაციის სისწორეს – ერგება თუ არა ფაქტები მუხლი 189-ს ან მუხლი 196-ს – და განსაზღვრავს, რომელი ნაწილით მიდის საქმე, რაც პირდაპირ აისახება მოსალოდნელ სასჯელზე.
Legal.ge-ის ადვოკატები მუშაობენ ეკონომიკური და ინტელექტუალური საკუთრების საქმეებზე და დაგეხმარებიან თქვენი ვითარების ზუსტ შეფასებაში – როგორც ბრალდებულის, ისე უფლების დარღვევის მსხვერპლის პოზიციაში.