სერვისის შესახებ
კორესპონდენციისა და კერძო კომუნიკაციის საიდუმლოება სისხლისსამართლებრივი ხარჯითაა დაცული: საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსი ამ სფეროს ორ მუხლს უთმობს — მუხლი 158 კერძო კომუნიკაციის საიდუმლოების დარღვევას განიხილავს, ხოლო მუხლი 159 — პირადი მიმოწერის, ტელეფონით საუბრის ან სხვაგვარი ხერხით შეტყობინების საიდუმლოების დარღვევას. წინამდებარე გვერდი განმარტავს, რომელი ქმედებებია დასჯადი, როგორ განსხვავდება ორი მუხლი, რა კვალიფიკაცია აქვთ ანგარებით ან არაერთგზის ჩადენას და რომელი გარემოება ათავისუფლებს პირს პასუხისმგებლობისგან. ამასთან, კოდექსის შესაბამისი თავით განმარტებულია ისეთი ცნებებიც, როგორიცაა კომპიუტერული მონაცემი, კომპიუტერული სისტემა და უნებართვო — ეს ნიშნავს, რომ კვალიფიკაცია ყოველთვის ამ განმარტებების საფუძველზე აგებს და არა ყოველდღიურ მნიშვნელობებზე.
კერძო კომუნიკაციის საიდუმლოების დარღვევა
მუხლი 158-ის პირველი ნაწილი დანაშაულად განიხილავს კერძო საუბრის უნებართვო ჩაწერას ან მიყურადებას, აგრეთვე კომპიუტერულ სისტემაში ან სისტემიდან კერძო კომუნიკაციისას გადაცემული კომპიუტერული მონაცემების ან ამგვარი მონაცემების მატარებელი ელექტრომაგნიტური ტალღების უნებართვო მოპოვებას ტექნიკური საშუალების გამოყენებით, ან კერძო კომუნიკაციის ჩანაწერის, ასეთი გზით მოპოვებული ინფორმაციის ან კომპიუტერული მონაცემების უკანონოდ შენახვას — ეს ქმედება ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორიდან ოთხ წლამდე. საგანგებო არც ის არის, რომ დანაშაულის შემადგენლობაში შენახვაც შედის: კანონი არ ელოდება გავრცელებას, რომ რეაგირება მოხდეს — უკანონოდ დატოვებული ჩანაწერიც კი სასჯელის საფუძველია. მეორე ნაწილი შეიძლება უფრო ხშირად შეგეხვდეთ პრაქტიკაში: ჩანაწერის, ინფორმაციის ან მონაცემების უკანონოდ გამოყენება, გავრცელება ან ხელმისაწვდომობის სხვაგვარი უზრუნველყოფა ისჯება ჯარიმით ან თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორიდან ხუთ წლამდე. განსხვავება აქაც ზუსტია: მოპოვება-შენახვა ერთი ეტაპია, გამოყენება-გავრცელება — მეორე, და სასჯელის ზედა საზღვარიც შესაბამისად იზრდება.
პირადი მიმოწერის საიდუმლოების დარღვევა
მუხლი 159 კლასიკურ შემადგენლობას აწესრიგებს: პირადი მიმოწერის ან საფოსტო გზავნილის, ტელეფონით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით საუბრის ჩანაწერის, აგრეთვე ტელეგრაფით, კომპიუტერული სისტემით, ფაქსით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით მიღებული ან გადაცემული შეტყობინების უკანონოდ მოპოვება, გახსნა, შინაარსის გაცნობა ან შენახვა ისჯება ჯარიმით ან გამასწორებელი სამუშაოთი ვადით ორ წლამდე ანდა თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამ წლამდე. ხოლო ამ მასალების უკანონოდ გამოყენება, გავრცელება ან ხელმისაწვდომობის სხვაგვარი უზრუნველყოფა — თავისუფლების აღკვეთით ვადით ორიდან ხუთ წლამდე. ორივე მუხლში კვალიფიცირებული შემადგენლობანია ანგარება და არაერთგზის ჩადენა — ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ექვს წლამდე; მნიშვნელოვანი ზიანი ან სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენება — თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან შვიდ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე. ამრიგად, სანქციის საფეხურები ორივე მუხლში ერთნაირად არის აწყობილი და განსხვავება მხოლოდ საწყის შემადგენლობებშია — რასაც ისჯიან და არა იმას, რამდენად მძიმედ.
განმათავისუფლებელი შემადგენლობა და იურიდიული პირი
კოდექსი ამ მუხლებზე მნიშვნელოვან შენიშვნასაც ამატებს: პირს არ დაეკისრება სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა, თუ მან უნებართვოდ მოპოვებული ან შენახული ინფორმაცია საგამოძიებო ორგანოებს გადასცა და ამ გზით მიაწოდა ინფორმაცია ჩადენილი თუ მოსალოდნელი სხვა დანაშაულებრივი ქმედების შესახებ. ამავე ქმედებებისთვის იურიდიული პირი ისჯება ჯარიმით, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციითა და ჯარიმით — ეს ნიშნავს, რომ კომპანიაც შეიძლება აღმოჩნდეს სანქციის მიზანი, თუ უკანონო მონიტორინგი ორგანიზაციული გადაწყვეტილების ნაწილი იყო. დაზარალებულის პოზიციაც ამ ორი მუხლიდან გამოდის: მას, ვისაც ჩანაწერი ან მიმოწერა აქვს უნებართვოდ მიტანილი, სწორედ ეს ნორმები აძლევს სამართლებრივ ენას იმ მოთხოვნის ფორმულირებისთვის, რომ ჩარევა შეწყდეს და უკანონოდ მოპოვებული მასალა აღარ გამოყენებულიყოს. ანგარებისა და არაერთგზისობის კვალიფიკაცია კი აღწერს სასჯელის ზრდას იმ შემთხვევებში, როდესაც ქმედება შემოსავლის წყაროდ ან სისტემურ პრაქტიკად იქცა.
ხშირად დასმული კითხვები
რა განსხვავებაა მუხლებს შორის?
მუხლი 158 კერძო კომუნიკაციას — მათ შორის კომპიუტერულ მონაცემებს — უნებართვო მოპოვებისა და შენახვის თვალსაზრისით აწესრიგებს; მუხლი 159 კი მიმოწერას, საფოსტო გზავნილს და შეტყობინებებს გახსნისა და შინაარსთან გაცნობის ჩათვლით.
რა ხდება ანგარებით ან არაერთგზის ჩადენისას?
კვალიფიცირებული შემადგენლობა ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით სამიდან ექვს წლამდე; მნიშვნელოვანი ზიანი ან სამსახურებრივი მდგომარეობა — სამიდან შვიდ წლამდე, უფლების ჩამორთმევითურთ.
ვინ ათავისუფლდება პასუხისმგებლობისგან?
პირი, რომელმაც მოპოვებული ინფორმაცია საგამოძიებო ორგანოებს გადასცა და ამ გზით სხვა ჩადენილი ან მოსალოდნელი დანაშაულის შესახებ მიაწოდა მონაცემები.
შეიძლება თუ არა იურიდიული პირის დასჯა?
დიახ — კანონი იურიდიული პირისთვის ჯარიმით, საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციითა და ჯარიმით ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ჩვენ შევაფასებთ, არის თუ არა თქვენი მიმოწერა ან კომუნიკაცია უკანონო ჩარევის საგანი, და განვმარტავთ მუხლების შესაბამის კვალიფიკაციას; მოვამზადებთ მასალების საგამოძიებო ორგანოებისთვის გადაცემის ან სამართლებრივი დაცვის დასაბუთებულ პოზიციას; კომპანიებისთვის კი — თანამშრომელთა კომუნიკაციის კანონიერი მონიტორინგის საზღვრების შემოწმებას. მიმართეთ — დაიცავით თქვენი მიმოწერისა და კომუნიკაციის საიდუმლოება სამართლიანად და კანონით გათვალისწინებული ყველა საშუალებით.