მუხლი 159: რას არეგულირებს და ვისთვის არის ეს გვერდი
საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის მუხლი 159 იცავს კაცის პირადი ცხოვრების ერთ-ერთ ყველაზე მგრძნობიარე სფეროს — გასული ინფორმაციის საიდუმლოებას. მუხლის ტექსტი იცავს პირად მიმოწერას, საფოსტო გზავნილს, ტელეფონით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით საუბრის ჩანაწერს, ასევე ტელეგრაფით, კომპიუტერული სისტემით, ფაქსით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით მიღებულ ან გადაცემულ შეტყობინებას. თუ თქვენ ან თქვენმა ახლობელმა მიიღეთ ცნობა ამ მუხლით საქმის აღძვრის შესახებ, ეს გვერდი დაგეხმარებათ გაიგოთ, რას წერს სწორედ ეს ნორმა — რომელი ქმედებებია დანაშაული, რა სასჯელი ემუქრება თითოეულ ნაწილს და რომელი შემთხვევებია განმათავისუფლებელი. გვერდის ყველა დასკვნა აგებულია ამ მუხლის საკუთარ ტექსტზე, ხოლო ის საკითხები, რომლებიც მას არ არეგულირებს, კოდექსის სხვა ნორმებით არის განსაზღვრული.
გამოძიების პრაქტიკაში ამ მუხლით საქმეები ხშირად ეხება ელექტრონული მიმოწერის, შეტყობინებების ან სატელეფონო საუბრების ჩანაწერების გახსნას, ასლს ან გავრცელებას. ამიტომ პირველი კითხვა, რომელსაც დამცველი უსვამს საქმეს, არის ზუსტად ის, თუ რომელი ნაწილით ედევნება ბრალი — სასჯელი ნაწილების მიხედვით მნიშვნელოვნად განსხვავდება და დაცვის სტრატეგიაც სწორედ ამაზეა აგებული.
რა ქმედებაა დანაშაული პირველი ნაწილით
მუხლის პირველი ნაწილი დანაშაულად ცნობს დაცული ინფორმაციისადმი ოთხი ტიპის მიმართვას, რომელიც შეიძლება ჩაიდინოს უკანონოდ. ტექსტის ზუსტი ჩამონათვალი ასეთია:
- პირადი მიმოწერის ან საფოსტო გზავნილის უკანონოდ მოპოვება;
- მისი უკანონოდ გახსნა;
- შინაარსის გაცნობა;
- უკანონოდ შენახვა.
იგივე ნაწილი განიხილავს ტელეფონით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით საუბრის ჩანაწერს და ტელეგრაფით, კომპიუტერული სისტემით, ფაქსით ან სხვა ტექნიკური საშუალებით მიღებულ ან გადაცემულ შეტყობინებას. აქ ყურადღება მიაქციეთ ერთ გადამწყვეტ ნიშანს: მუხლი სასჯელს იწერს მხოლოდ უკანონოდ ჩადენილი ქმედებისთვის. ეს ნიშანი ტექსტში პირდაპირ არის მითითებული და დაცვისთვის ის ცენტრალური საკითხია — თუ ინფორმაციასთან მიმართვა საკანონმდებლო საფუძვლით ან დაშვებული წესით ხდებოდა, დანაშაულის შემადგენლობა ამ მუხლით არ ივსება.
მე-2 ნაწილი: გამოყენება, გავრცელება და ხელმისაწვდომობის უზრუნველყოფა
მუხლის მე-2 ნაწილი ეხება იმ შემთხვევებს, როდესაც დაცული ინფორმაცია არა მხოლოდ მოიპოვება ან ინახება, არამედ შემდგომ იქნება გამოყენებული. ტექსტის მიხედვით, დანაშაულია პირადი მიმოწერის, საფოსტო გზავნილის, სატელეფონო თუ სხვა ტექნიკური საშუალებით არსებული საუბრის ჩანაწერის ან ტელეგრაფით, კომპიუტერული სისტემით, ფაქსით მიღებული ან გადაცემული შეტყობინების უკანონოდ გამოყენება, გავრცელება ან ხელმისაწვდომობის სხვაგვარი უზრუნველყოფა. განსხვავება პირველი ნაწილისგან აშკარაა: პირველი ნაწილი ასჯის ინფორმაციასთან მიწვდომას, მე-2 ნაწილი — მის შემდგომ ტრიალს. ამ ნაწილის სასჯელი უფრო მკაცრია და ის ქვემოთ, სასჯელების განყოფილებაშია ცალ-ცალკე მოყვანილი.