ადამიანით ვაჭრობის ცნება და შრომითი ექსპლუატაცია
შრომის ექსპლუატაცია სისხლის სამართლის კოდექსით ადამიანით ვაჭრობის ჩარჩოში ისჯება; ამ გვერდის საფუძველია მუხლი 143-1 ადამიანით ვაჭრობის შესახებ და მუხლი 143-3 მსხვერპლის მომსახურებით სარგბლობის შესახებ. მუხლი 143-1 ადამიანის ყიდვას ან გაყიდვას, სხვა უკანონო გარიგებას, აგრეთვე მუქარით, ძალადობით, მოტაცებით, შანტაჟით, თაღლითობით, მოტყუებით, უმწეო მდგომარეობის ან ძალაუფლების ბოროტად გამოყენებით, საზღაურის ანდა სარგებლის მიცემის ან მიღების გზით თანხმობის მისაღწევად — ადამიანის გადაბირებას, გადაყვანას, გადამალვას, დაქირავებას, ტრანსპორტირებას, გადაცემას, შეფარებას ანდა მიღებას ექსპლუატაციის მიზნით ისჯებს. კოდექსის ამ ნორმის მიზნებისთვის ექსპლუატაციად მიიჩნევა, მათ შორის, შრომის ან მომსახურების გაწევის იძულება, და ადამიანის მონობის თანამედროვე პირობებში ჩაყენება.
მონობის თანამედროვე პირობები კანონში ზუსტად არის აღწერილი: მდგომარეობა, როდესაც პირი ანაზღაურებით, არაადეკვატური ანაზღაურებით ან ანაზღაურების გარეშე სხვისთვის ასრულებს სამუშაოს და ვერ შეუძლია ამ გარემოების შეცვლა დამოკიდებულების გამო. დამოკიდებულება შეიძლება გამოიწვიოს საიდენტიფიკაციო დოკუმენტის ჩამორთმევით ან ხელყოფით, გადაადგილების თავისუფლების შეზღუდვით, კომუნიკაციის შეზღუდვით ან იძულებითი გარემოს შექმნით. გადამწყვეტი წესი: პირის წინასწარგანზრახულ ექსპლუატაციაზე მის თანხმობას მნიშვნელობა არ აქვს.
სანქციები ძირითადი და გამამძიმებელი ნაწილებით
ძირითადი ნაწილით ადამიანით ვაჭრობა ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით შვიდიდან თორმეტ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე. იგივე ქმედება, ჩადენილი წინასწარი შეცნობით ორსული ქალის მიმართ, უმწეო მდგომარეობაში მყოფის ან დამოკიდებული პირის მიმართ, ანდა სამსახურებრივი მდგომარეობის გამოყენებით, ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით ცხრიდან თოთხმეტ წლამდე, თანამდებობის დაკავების ან საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ვადით სამ წლამდე.
იგივე ქმედება, ჩადენილი არაერთგზის, ორი ან მეტი პირის მიმართ, დაზარალებულის საზღვარგარეთ გაყვანით, სიცოცხლისთვის ან ჯანმრთელობისთვის საშიში ძალადობით ან ასეთი ძალადობის მუქარით, ანდა წინასწარი შეთანხმებით ჯგუფის მიერ, ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით თორმეტიდან თხუთმეტ წლამდე იმავე თანამდებობითი ჩამორთმევით. ორგანიზებული ჯგუფის მიერ ჩადენილი ანდა დაზარალებულის სიცოცხლის მოსპობას ან სხვა მძიმე შედეგს მოყოლილი ქმედება ისჯება თავისუფლების აღკვეთით ვადით თხუთმეტიდან ოც წლამდე. ამ ქმედებისთვის იურიდიული პირი ისჯება საქმიანობის უფლების ჩამორთმევით ან ლიკვიდაციით და ჯარიმით.