წამება (საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 144¹ მუხლი) არის უმძიმესი დანაშაული ადამიანის წინააღმდეგ, რომელიც გულისხმობს პირისთვის ძლიერი ფიზიკური ან ფსიქიკური ტკივილის/ტანჯვის მიყენებას. მიზანი შეიძლება იყოს ინფორმაციის მიღება (აღიარება), დასჯა, დაშინება ან დისკრიმინაცია. წამება ხშირად ასოცირდება საჯარო მოხელეებთან (პოლიცია, ციხის ადმინისტრაცია), თუმცა სუბიექტი შეიძლება იყოს კერძო პირიც. გარდა წამებისა, კანონმდებლობა ითვალისწინებს წამების მუქარას (მუხლი 144²) და დამამცირებელ ან არაადამიანურ მოპყრობას (მუხლი 144³), რაც ასევე მკაცრად ისჯება. ეს დანაშაულები მიეკუთვნება ადამიანის უფლებათა საერთაშორისო სამართლის სფეროს და ხშირად განიხილება სტრასბურგის ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECHR) პრაქტიკის ჭრილში. ბრალდება ძალიან მძიმეა და ითვალისწინებს ხანგრძლივ პატიმრობას. ადვოკატის როლი ორმაგია: დაიცვას წამების მსხვერპლი და მიაღწიოს სამართლიანობას, ან დაიცვას ბრალდებული უსაფუძვლო ბრალდებისგან და დაამტკიცოს, რომ ქმედება არ შეიცავდა წამების ნიშნებს (მაგ. იყო აუცილებელი ძალის გამოყენება).
რას მოიცავს წამებისა და არაადამიანური მოპყრობის საქმეებზე დაცვა?
ადამიანის უფლებათა დაცვის სფეროში გამოცდილი ადვოკატები გთავაზობენ:
- საერთაშორისო სტანდარტების გამოყენება: საქმის წარმართვა ევროპული კონვენციის მე-3 მუხლის (წამების აკრძალვა) სტანდარტების შესაბამისად.
- სამედიცინო და ფსიქოლოგიური ექსპერტიზა: სტამბოლის პროტოკოლის მიხედვით ექსპერტიზის ჩატარება წამების კვალის (ფიზიკური და ფსიქოლოგიური) აღმოსაჩენად.
- წარმომადგენლობა სახელმწიფო ინსპექტორის სამსახურში: საჩივრების შეტანა და გამოძიების მონიტორინგი სამართალდამცავების მიერ ჩადენილ დანაშაულებზე.
- ბრალდებულის დაცვა: მტკიცება, რომ ძალის გამოყენება იყო პროპორციული და კანონიერი (მაგ. პოლიციელის მიერ დაკავებისას წინააღმდეგობის გაწევის დროს).
- სტრასბურგის სასამართლო (ECHR): საჩივრის მომზადება და წარდგენა ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში, თუ ეროვნულ დონეზე სამართალი ვერ აღსრულდა.
გავრცელებული სიტუაციები და სცენარები
წამების ბრალდებები ხშირად უკავშირდება:
- პოლიციის განყოფილება: აღიარებითი ჩვენების მოპოვების მიზნით დაკავებულზე ფიზიკური ან ფსიქოლოგიური ზეწოლა.
- პენიტენციური დაწესებულება: პატიმრების მიმართ არაადამიანური მოპყრობა ადმინისტრაციის ან სხვა პატიმრების მხრიდან.
- ადამიანის გატაცება: გამოსასყიდის მოთხოვნისას მსხვერპლის წამება.
- დისკრიმინაციული მოტივი: ეთნიკური, რელიგიური ან სექსუალური ორიენტაციის ნიშნით პირის მიმართ განსაკუთრებული სისასტიკე.
საქართველოს კანონმდებლობა და სამართლებრივი ჩარჩო
144¹-144³ მუხლები ქმნიან წამების წინააღმდეგ ბრძოლის საკანონმდებლო ჩარჩოს. წამება ისჯება თავისუფლების აღკვეთით 7-დან 10 წლამდე, ხოლო დამამძიმებელ გარემოებებში — 9-დან 15 წლამდე. საქართველოს კონსტიტუცია და საერთაშორისო აქტები კრძალავს წამებას ნებისმიერ ვითარებაში (აბსოლუტური უფლება). დაცვის სტრატეგია დამოკიდებულია კლიენტის პოზიციაზე: მსხვერპლის შემთხვევაში — მტკიცებულებების (სამედიცინო დასკვნები) შეგროვება; ბრალდებულის შემთხვევაში — ქმედების გამიჯვნა წამებისგან (მაგ. უფლებამოსილების გადამეტება ან სხეულის დაზიანება, რაც უფრო მსუბუქი მუხლებია).
მომსახურების მიღების პროცესი
ადვოკატი დაუყოვნებლივ ითხოვს სამედიცინო შემოწმებას დაზიანებების დასაფიქსირებლად. თუ საქმე ეხება მოხელეს, პროცესში ერთვება სპეციალური საგამოძიებო სამსახური. ადვოკატი მუშაობს სახალხო დამცველის აპარატთან და უფლებადამცველ ორგანიზაციებთან საქმის საჯაროობისა და მონიტორინგისთვის.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
წამების საქმეები მოითხოვს უმაღლესი კვალიფიკაციის ადვოკატს, რომელსაც აქვს გამოცდილება საერთაშორისო სამართალსა და ადამიანის უფლებებში. Legal.ge გაძლევთ წვდომას პროფესიონალებზე, რომლებსაც შეუძლიათ გაუმკლავდნენ სისტემურ წნეხს და მიაღწიონ სამართლიანობას უმძიმეს საქმეებში.
განახლდა: ...