აქტივების კონფისკაცია საქართველოში აღსრულების სტადიაში „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ საქართველოს კანონით ხორციელდება. კონფისკაცია, როგორც სანქცია, სისხლის სამართლის ან ადმინისტრაციული სამართლის სასამართლოს მიერ გამოიყენება; აღსრულების კანონი კი განსაზღვრავს, რომელი განაჩენები არის აღსრულების ქვემდებარე და როგორ ხდება ქონების ჩამორთმევის ფაქტობრივი განხორციელება — ყადაღა, აღწერა და რეალიზაცია. ქვემოთ ვხსნით ამ მექანიზმს კანონის მე-2, 40-ე, 44-ე, 45-ე და 49-ე მუხლების მიხედვით.
რომელი გადაწყვეტილებები აღისრულება კონფისკაციის შესახებ
მე-2 მუხლის „ბ" ქვეპუნქტით აღსრულების ქვემდებარეა სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული გამამტყუნებელი სასამართლოს განაჩენი ფიზიკური პირისთვის ან/და იურიდიული პირისთვის სასჯელის სახით ჯარიმის დაკისრების ან/და ქონების ჩამორთმევის შესახებ. ამავე მუხლის „ბ1" ქვეპუნქტი კრძალავს სისხლის სამართლის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესულ გამამტყუნებელ განაჩენს დაზარალებულის კომპენსაციის გადახდის ვალდებულების დაკისრების შესახებ.
ადმინისტრაციული ხაზით „დ" ქვეპუნქტით აღსრულებას ექვემდებარება ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის საქმეზე კანონიერ ძალაში შესული სასამართლო დადგენილება ქონებრივი გადახდევინებისა და ადმინისტრაციული სახდელის სახით ჯარიმის დაკისრების ნაწილში. ასე რომ, კანონი განასხვავებს სისხლისსამართლებრივ ჩამორთმევას, დაზარალებულისთვის კომპენსაციასა და ადმინისტრაციულ ქონებრივ სანქციას, მაგრამ აღსრულების მექანიზმი ყველასთვის საერთოა. აღსრულების ქვემდებარე აქტებს შორის არის აგრეთვე სანოტარო აქტი, გირავნობის მოწმობა, არბიტრაჟის გადაწყვეტილება, უცხო ქვეყნის სასამართლოს გადაწყვეტილება და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს საქართველოსთვის სავალდებულო გადაწყვეტილება.
ქონების ჩამორთმევის აღსრულება და ყადაღა
კონფისკაციის განხორციელება იწყება მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადებით: 40-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, ეს ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, განკარგვის — გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. ყადაღის დადების შემდეგ დადებული გარიგება ბათილია, ხოლო განკარგვის ყოველგვარი მცდელობა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას იწვევს.
ყადაღადადებული ფული აღმასრულებელს დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ფასიანი ქაღალდები და ძვირფასეულობა კი სპეციალურად გამოყოფილ სათავსში ინახება. თუ მესამე პირი ყადაღის დადებისას ქონებაზე თავის უფლებას განაცხადებს, ნივთი მაინც შეიტანება აქტში აღნიშვნით და მას სარჩელით ყადაღისგან გათავისუფლების უფლება აქვს. თუ მესამე პირი ქონებაზე საკუთრების უფლების დამადასტურებელ დოკუმენტს წარადგენს, აღმასრულებელი, კრედიტორის თანხმობით, უფლებამოსილია ეს ქონება აქტიდან ამორიცხოს. მიწას ჯერ არ მოცილებულ ნაყოფზე ყადაღა შეიძლება დაედოს მანამ, სანამ არ მომხდარა უძრავ ქონებაზე აღსრულება, მაგრამ არა მოსავლის მოწევამდე ერთი თვით ადრე.
რომელი ქონება არ შეიძლება ჩამოერთმეს
44-ე მუხლით ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა 45-ე მუხლში ჩამოთვლილი ქონებისა. ეს დაცვა კონფისკაციის შემთხვევაშიც მოქმედებს: არ ჩაიგდება ყადაღში ცხოვრებისა და პროფესიული საქმიანობისთვის აუცილებელი ნივთები, ოთხი კვირის საკვები, საწვავი და სანათი საშუალებები, გამოსაკვებად საჭირო შეზღუდული რაოდენობის საქონელი და სამი თვის სამყოფი პირუტყვის საკვები, სამეურნეო წარმოებისთვის საჭირო ინვენტარი, შრომითი საქმიანობისთვის საჭირო ნივთები, სახელმწიფოს მიზნობრივი დახმარება და სოციალურად დაუცველთა ბაზაში რეგისტრირებულთა ქონება კანონით დადგენილ ზღვარამდე.
საარსებო მინიმუმის ოდენობას ცალკე კანონმდებლობა განსაზღვრავს, ხოლო გადახდევინებისგან გათავისუფლებასთან დაკავშირებული დავა სასამართლო წესით განიხილება. აღსასრულებელ პირს ეს ნიშნავს, რომ კონფისკაცია ვერ შეეხება ადამიანის არსებობისთვის აუცილებელ საწირავს — მხოლოდ იმას, რაც ამ ჩამონათვალს გარეთ რჩება.
კონფისკაციის რეალიზაცია და თანხის გადაცემა
49-ე მუხლის თანახმად, ყადაღადადებულ ან მოვალის მიერ გადახდილ თანხას საფასურისა და აღსრულების ხარჯის გამოკლებით აღსრულების ეროვნული ბიურო გადასცემს კრედიტორს; სხვა ნივთებს ბიურო საჯაროდ ყიდის აუქციონზე. კონფისკაციის შემთხვევაში მოთხოვნა სახელმწიფოს ეკუთვნის, ამიტომ რეალიზაციის შედეგად მიღებული სახსრები სწორედ სანქციით გათვალისწინებულ დანიშნულებას ემსახურება.
აუქციონამდე ბიუროს შეუძლია მოვალეს თვითრეალიზაციის შესაძლებლობა მისცეს თავისი კონტროლით, თუ ამით დაიფარება საფასური, აღსრულების ხარჯი და კრედიტორის მოთხოვნები. რეალიზაციისას ყადაღადადებული ნივთი შეიძლება მოვალის მფლობელობიდან ამოიღოს — ასე კონფისკაცია სრულდება ქონების ფაქტობრივი ჩამორთმევით.
კონფისკაციის აღსრულება დოკუმენტირებული პროცესია: განაჩენიდან ყადაღამდე და ყადაღიდან აუქციონამდე თითოეული ნაბიჯი აქტით ფიქსირდება, რაც მხარეს ხარვეზების გასაჩივრების საშუალებას აძლევს.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით კონფისკაციის აღსრულებასთან დაკავშირებულ ძირითად კითხვებს.
ვინ გამოიყენებს კონფისკაციას?
სისხლის სამართლის საქმეზე — გამამტყუნებელი განაჩენი ჯარიმის და/ან ქონების ჩამორთმევის შესახებ; ადმინისტრაციულ საქმეზე — სასამართლოს დადგენილება ქონებრივი გადახდევინებისა და ჯარიმის ნაწილში.
გავრცელდება თუ არა კონფისკაცია საცხოვრებელ აუცილებელ ნივთებზე?
არა — 45-ე მუხლით დაცული ქონება ყადაღას არ ექვემდებარება, მათ შორის ცხოვრებისა და პროფესიისთვის აუცილებელი ნივთები და ოთხი კვირის საკვებ-საწვავი მარაგი.
როგორ აღისრულება ჩამორთმევა ფაქტობრივად?
ყადაღით, აღწერითა და დაყადაღების აქტით, შემდეგ კი საჯარო აუქციონზე რეალიზაციით; ნივთი შეიძლება მფლობელობიდანაც ამოიღონ.
ვინ იღებს რეალიზაციის თანხას?
თანხა საფასურისა და აღსრულების ხარჯის გამოკლებით გადაეცემა კრედიტორს — კონფისკაციის დროს ეს მოთხოვნა სახელმწიფოს სასარგებლოდ არის.
რა ხდება მესამე პირის ქონებასთან?
თუ მესამე პირი ყადაღის დადებისას ქონებაზე უფლებას განაცხადებს, ნივთი აქტში აღნიშვნით შედის და მას სარჩელით ყადაღისგან გათავისუფლების უფლება აქვს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ასრულებს კონფისკაციასთან დაკავშირებულ სამუშაოს ორივე მხრიდან: ვამოწმებთ განაჩენის აღსრულებადობას, ვაანალიზებთ ქონების ყადაღადადების კანონიერებას და ვიცავთ 45-ე მუხლით დაცულ ქონებას. თუ თქვენი ქონება კონფისკაციის ობიექტია ან სახელმწიფოს სახელით აღსრულება გჭირდებათ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევაფასებთ პროცედურის თითოეულ ეტაპს და დავიცავთ თქვენს კანონიერ ინტერესებს.