დაყადაღების პროცედურები საქართველოში „სააღსრულებო წარმოებათა შესახებ“ კანონით არის დარეგულირებული და მოძრავ ქონებაზე აღსრულების ძირითად ფორმას წარმოადგენს. კანონი ზუსტად განსაზღვრავს, რა ნიშნავს ყადაღა, რომელი ქონება ექვემდებარება მას და რომელია დაცული, როგორ ხდება აღწერა და შეფასება, რა უნდა ეწეროს აქტს და როგორ ხდება რეალიზაცია. ქვემოთ ვგანმარტავთ ამ წესებს კანონის 40-ე, 44-ე, 45-ე, 47-ე, 48-ე და 49-ე მუხლების საფუძველზე.
რა ნიშნავს მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება
კანონის 40-ე მუხლის პირველი ნაწილის თანახმად, მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადება ნიშნავს მოვალის ქონების აღწერას, მესაკუთრისათვის ქონების განკარგვის — ნებისმიერი ფორმით გასხვისების, დაგირავების, მასზე ქირავნობისა და იჯარის ხელშეკრულებების დადების — აკრძალვის გამოცხადებას ან/და ქონების შესანახავად გადაცემას. აღმასრულებელი ყადაღადადებულ ნივთებს აღნუსხავს ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში.
ყადაღის დადების შემდეგ ბათილია ამ ქონებაზე დადებული გარიგება. აღმასრულებელს ყადაღადადებული ფული დაუყოვნებლივ შეაქვს აღსრულების ეროვნული ბიუროს სადეპოზიტო ანგარიშზე, ხოლო ფასიან ქაღალდებსა და ძვირფასეულობას ინახავს სპეციალურად გამოყოფილ, დაცულ სათავსში. თუ ნივთები რჩება მოვალესთან ან გადაეცემა შემნახველს, ყადაღა შეიძლება დალუქვით დაედოს, ხოლო განკარგვის ყოველგვარი მცდელობა სისხლის სამართლის კანონმდებლობით გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას იწვევს. ნაყოფს, რომელიც ჯერ არ არის მოცილებული მიწას, შეიძლება დაედოს ყადაღა მანამ, სანამ არ მომხდარა უძრავ ქონებაზე აღსრულება, მაგრამ არა მოსავლის მოწევამდე ერთი თვით ადრე. მესამე პირის უფლების გამოცხადებისას ნივთი მაინც შეიტანება აქტში აღნიშვნით, დოკუმენტის წარდგენისას კი, კრედიტორის თანხმობით, აღმასრულებელი ქონებას აქტიდან ამორიცხავს.
ყადაღის საგანი და დაცული ქონება
44-ე მუხლის თანახმად, ყადაღას ექვემდებარება მოვალის ყველა ნივთი, გარდა 45-ე მუხლში ჩამოთვლილი ქონებისა. 45-ე მუხლი განსაზღვრავს ქონებას, რომლიდანაც გადახდევინება არ შეიძლება: ცხოვრების, პროფესიული საქმიანობისა და საოჯახო მეურნეობისთვის აუცილებელი ნივთები; ოჯახისთვის ოთხი კვირის საკვები, საწვავი და სანათი საშუალებები ან მათ შესაძენად საჭირო თანხა; წვრილფეხა საქონელი შეზღუდული რაოდენობით და ერთი მეწველი ძროხა ან მოვალის არჩევანით ორი ღორი, ცხვარი ან თხა, თუ ოჯახის გამოსაკვებად აუცილებელია, აგრეთვე სამი თვის სამყოფი პირუტყვის საკვების და ნამჯის მარაგი ან შესაძენად საჭირო ფულადი თანხა.
ასევე დაცულია სოფლის მეურნეობისთვის საჭირო ხელსაწყო-იარაღები, პირუტყვი, სასუქი და პროდუქცია მეურნეობის შესანახად ან მომავალი მოსავლის აღებამდე მის გასაგრძელებლად; შრომითი ან სხვა საქმიანობისთვის საჭირო ნივთები; სახელმწიფოს მიზნობრივი დახმარება; სოციალურად დაუცველთა ბაზაში რეგისტრირებული ოჯახის წევრის ქონება მთავრობის ზღვარზე დაბალი მაჩვენებლით. საარსებო მინიმუმს კანონმდებლობა ცალკე განსაზღვრავს და გათავისუფლების შესახებ დავა სასამართლო წესით განიხილება.
ყადაღადადებული ქონების შეფასება
47-ე მუხლის თანახმად, აღწერის დროს, შესაძლებლობის შემთხვევაში, საბაზრო ღირებულება პირდაპირ აღინიშნება აქტში; თუ ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას ყადაღის რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან მისი დავალებით კომპეტენტური პირი. საგადასახადო დავალიანების შემთხვევაში, ბიუროსა და საგადასახადო ორგანოს ხელშეკრულების საფუძველზე, თუ ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში, განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის. მხარეს უფლება აქვს წარადგინოს ექსპერტის დასკვნა, რომლითაც ქონება შეფასებულია წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში; ორივე მხარის დასკვნებისას ბიურო ერთ-ერთ დასკვნას დაეყრდნობა.
აღწერისა და დაყადაღების აქტის შინაარსი
48-ე მუხლი აქტის აუცილებელ რეკვიზიტებს ადგენს: შედგენის დრო და ადგილი; სააღსრულებო ბიუროს დასახელება და აღმასრულებლის სახელ-გვარი, აგრეთვე დამსწრე პირები; სასამართლოს დასახელება და გადაწყვეტილება ან სხვა სააღსრულებო საბუთი და გამცემი ორგანო; კრედიტორისა და მოვალის დასახელება; თითოეული საგნის დასახელება განმასხვავებელი ნიშნებით — რაოდენობა, ზომა, წონა, ცვეთა და სხვა; ცალკე შეფასება და მთელი ქონების ღირებულება; დალუქვისას — ლუქების ნომრები; შემნახველი პირი და მისამართი; განმარტება გასაჩივრების წესისა და შენახვის ვალდებულების, გაფლანგვის, გასხვისების ან გადამალვის პასუხისმგებლობის შესახებ; მხარეთა შენიშვნები და განცხადებები.
აქტში ღირებულების მითითებით ჩამოითვლება მოვალესთან დარჩენილი ნივთები და სხვა პირებთან საერთო საკუთრებაში მყოფი, დაუყადაღებელი ქონება. აქტს ხელს აწერენ აღმასრულებელი, შემნახველი, კრედიტორი, მოვალე და დამსწრე სხვა პირები, რაც დოკუმენტს შემდგომ დავებში საბუთად აქცევს.
ყადაღადადებული ქონების რეალიზაცია
49-ე მუხლის თანახმად, ყადაღადადებულ ან მოვალის მიერ გადახდილ თანხას საფასურისა და აღსრულების ხარჯის გამოკლებით აღსრულების ეროვნული ბიურო გადასცემს კრედიტორს. სხვა ნივთებს ბიურო საჯაროდ ყიდის აუქციონზე. აუქციონის გამოცხადებამდე ბიუროს შეუძლია მოვალეს მისცეს საშუალება, თვითონ მოახდინოს რეალიზაცია ბიუროს კონტროლით, თუ ამით დაიფარება საფასური, აღსრულების ხარჯი და კრედიტორის მოთხოვნები. მოძრავი ნივთების რეალიზაციამდე ან შემდეგ ბიუროს უფლება აქვს ამოიღოს ნივთი მოვალის მფლობელობიდან.
ეს ჯაჭვი — აღწერა, შეფასება, აქტი, აუქციონი და გადახდა — ერთიანი დოკუმენტირებული პროცედურაა, სადაც მხარეთა უფლებები თითოეულ ეტაპზე დაცულია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვკრებთ იმ კითხვებს, რომლებიც ყადაღის პროცედურასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის კრედიტორებსა და მოვალეებს.
რომელი ქონება არ შეიძლება ჩაიგდოს ყადაღში?
45-ე მუხლით დაცული ქონება: ცხოვრებისა და პროფესიული საქმიანობისთვის აუცილებელი ნივთები, ოთხი კვირის საკვები და საწვავი, შეზღუდული რაოდენობის საქონელი, მიზნობრივი სახელმწიფო დახმარება და სხვა ჩამოთვლილი კატეგორიები.
შეიძლება თუ არა ყადაღადადებული ნივთის გაყიდვა?
არა. ყადაღის შემდეგ გაბათილებულია გასხვისების, დაგირავების, ქირავნობისა და იჯარის გარიგება; განკარგვის მცდელობა პასუხისმგებლობას იწვევს.
ვინ აფასებს ქონებას?
შესაძლებლობისას საბაზრო ღირებულება აღწერისას თვით აქტში აღინიშნება; წინააღმდეგ შემთხვევაში შეფასებას ყადაღის რეგისტრაციის შემდეგ ბიურო ან მისი დავალებით კომპეტენტური პირი აწყობს.
როგორ იღებს კრედიტორი ფულს?
გადახდილი ან რეალიზაციით მიღებული თანხა, საფასურისა და ხარჯის გამოკლებით, ბიუროს მიერ კრედიტორს გადაეცემა; ნივთები საჯარო აუქციონზე იყიდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი კრედიტორებს და მოვალეებს ყადაღასთან დაკავშირებულ ყველა ეტაპზე ეხმარება: შევაფასებთ, რომელი ქონება ექვემდებარება ყადაღას, განვახორციელებთ მოვალის ქონებრივი მდგომარეობის გამოკვლევას და გავაკონტროლებთ აქტისა და შეფასების სისწორეს.
თუ თქვენს ქონებაზე ყადაღაა დადებული ან აღსრულების დაწყება გინდათ, მოგვწერეთ Legal.ge-ზე — შევადგენთ სწორ სტრატეგიას და უზრუნველვყოფთ პროცედურის კანონიერ წარმართვას.