რას ნიშნავს სათბურის სერთიფიცირება ქართულ სამართალში
საერთაშორისო პრაქტიკაში სათბურის აირების სერტიფიცირება ხშირად ნებაყოფლობით ბაზრებსა და სავაჭრო სქემებს ასოცირდება. საქართველოში ასეთი ცალკე სერტიფიკაციის კანონი არ არსებობს — ეს უნდა ითქვას პირდაპირ და დასაწყისშივე. არსებობს კიდევ სხვაგვარი, სავალდებულო სისტემა: „გარემოს დაცვის შესახებ“ კანონით დადგენილი სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაციისა და მონიტორინგის, ანგარიშგებისა და დამოწმების რეჟიმი. სწორედ ეს მექანიზმია ის, რასაც ქართული კომპანია „სათბურის სერთიფიცირების“ სახელით უნდა აღიქვამდეს: სახელმწიფოს მიერ გაცემული ავტორიზაცია, წლიური ანგარიში და დამოუკიდებელი დამმოწმებლის შემოწმება. ამ გვერდზე განვმარტავთ, როგორ მუშაობს ეს სისტემა დეტალურად.
სისტემის სამშენებლო ბლოკები სამია: ემისიის ნორმები, რომლებიც ადგენს ზღვრებს გარემოში მავნე ნივთიერებათა გამოყოფაზე; ავტორიზაცია, რომელიც კონკრეტულ საქმიანობას აკანონებს სათბურის აირების წყაროს სახით; და დამმოწმებელი — დამოუკიდებელი პირი, რომელიც წლიურ ანგარიშს ამოწმებს. სამივე ერთად ქმნის ზუსტად იმას, რასაც საერთაშორისო ტერმინოლოგია მონიტორინგს, ანგარიშგებასა და დამოწმებას უწოდებს.
ემისიის ზღვრულად დასაშვები ნორმები
გარემოში მავნე ნივთიერებათა ემისიისა და მიკროორგანიზმებით გარემოს დაბინძურების ზღვრულად დასაშვები ნორმები შეიმუშავება დაბინძურების ყოველი კონკრეტული წყაროსთვის მათი ტექნოლოგიური თავისებურებებისა და ადგილმდებარეობის ფონური დაბინძურების გათვალისწინებით იმგვარად, რომ ემისიური ნივთიერებებისა და მიკროორგანიზმების კონცენტრაციამ ადგილზე არ გადააჭარბოს ზღვრულად დასაშვები კონცენტრაციის დონეს. ეს ნორმები განისაზღვრება ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ შესაბამისი დებულებით, რომელსაც შეიმუშავებს და ამტკიცებს სამინისტრო.
კლიმატის დაცვის თვალსაზრისით კანონი ცალკე აწესებს: გლობალური ცვლილებებისგან დედამიწის კლიმატის დაცვის მიზნით საქმიანობის სუბიექტი ვალდებულია დაიცვას ატმოსფეროში სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფის, ემისიის, ნორმები და განახორციელოს მათი შემცირების ღონისძიებანი. სათბურის ეფექტის გამომწვევი გაზების გამოყოფა რეგულირდება გარემოს დაბინძურების ინტეგრირებული კონტროლის სისტემის საფუძველზე.
სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია
საქართველოს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საქმიანობებისთვის აუცილებელია სათბურის აირების ემისიების ავტორიზაცია. ავტორიზაციას, გარდა საავიაციო საქმიანობებისა, გასცემს სამინისტროს სისტემაში შემავალი საჯარო სამართლის იურიდიული პირი — გარემოს ეროვნული სააგენტო, ხოლო მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრული საავიაციო საქმიანობებისთვის — სამოქალაქო ავიაციის სააგენტო. განაცხადი უნდა შეიცავდეს დანადგარებისა და საქმიანობების, მათ შორის ტექნოლოგიების აღწერას; ინფორმაციას ნედლი და დამხმარე მასალების შესახებ; ემისიების წყაროების შესახებ ინფორმაციას; მონიტორინგისა და ანგარიშგების გეგმის პროექტს; და ამ ყველაფრის მოკლე, არატექნიკურ რეზიუმეს.
ავტორიზაცია ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტია და უვადოდ გაიცემა. მას უნდა შეესაბამებოდეს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსით დადგენილი მოთხოვნები და უნდა შეიცავდეს საქმიანობის განმახორციელებელი პირის დასახელებას, საიდენტიფიკაციო ნომერს ან პირად ნომერს და მისამართს; საქმიანობისა და ემისიების აღწერას; ემისიების მონიტორინგის გეგმას, რომელიც მტკიცდება ავტორიზაციის შესახებ გადაწყვეტილებასთან ერთად; და ანგარიშგებასთან დაკავშირებულ ვალდებულებებს. ავტორიზაციის გამცემი ორგანო უფლებამოსილია მონიტორინგის გეგმის დამტკიცებამდე შექმნას საექსპერტო კომისია ან მოიწვიოს ექსპერტი.
ავტორიზაციის ძალადაკარგვის საფუძვლებს შორისაა საქმიანობის განმახორციელებელი პირის მოთხოვნა; ავტორიზაციის მიღებიდან 5 წლის ვადაში საქმიანობის დაუწყებლობა; და საქმიანობის 2 კალენდარული წლის განმავლობაში შეჩერება, თუ პირი ვერ დაასაბუთებს, რომ ამ პერიოდში სარემონტო ან განახლებითი სამუშაოები ჩატარდა. ავტორიზაციის მფლობელს უფლება აქვს ის სრულად ან ნაწილობრივ გადასცეს სხვა პირს, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება საქმიანობის არსს ან კანონმდებლობით დადგენილ მოთხოვნებს — გადაცემა კი როგორც უფლებებს, ისე ვალდებულებებს ატარებს.
მონიტორინგი და წლიური ანგარიში
საქმიანობის განმახორციელებელი პირი ვალდებულია აწარმოოს ემისიების მონიტორინგი მონიტორინგის გეგმის საფუძველზე, დანადგარების კატეგორიზაციის, ემისიების წყაროების ნაკადებისა და შესაბამისი მეთოდოლოგიის თანახმად. ყოველწლიურად, არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 მარტისა, წარედგინება სათბურის აირების წლიური ემისიების შესახებ ანგარიში, რომელიც დამმოწმებლის მიერ შესაბამისი ფორმით უნდა იყოს დამოწმებული. ანგარიშის წარდგენით ანგარიშგების ვალდებულება შესრულებულად მიიჩნევა.
ექსპლუატაციის პირობის ნებისმიერი დაგეგმილი ცვლილების შესახებ, რომელმაც ემისიებზე გავლენა შეიძლება მოახდინოს, ორგანოს დაუყოვნებლივ ეცნობება, ხოლო მონიტორინგის გეგმაში ცვლილების წინადადება წარედგინება არაუგვიანეს შესაბამისი წლის 31 დეკემბრისა. დამმოწმებული ანგარიშის მიღებიდან 5 სამუშაო დღის ვადაში ავტორიზაციის გამცემი ორგანო უზრუნველყოფს მის გარემოსდაცვით საინფორმაციო პორტალზე განთავსებას.
ვინ არის დამმოწმებელი
დამმოწმებელი არის პირი, რომელიც სათბურის აირების წლიური ემისიების შესახებ ანგარიშის დასამოწმებლად აკრედიტებულია აკრედიტაციის ერთიანი ეროვნული ორგანოს — აკრედიტაციის ცენტრის მიერ, ან/და აკრედიტაციის ევროპული თანამშრომლობის ასოციაციის მრავალმხრივი აღიარების შეთანხმების ხელმომწერ ქვეყანაში აკრედიტებული შესაბამისობის შემფასებელი ორგანოს მიერ. ეს განმარტება კანონში ჩაიწერა იმ დათარიღებით, რომ ამოქმედდეს 2028 წლის 1 იანვრიდან — სწორედ ამ დღიდან ხდება სავალდებულო დამოუკიდებელი დამოწმების ინსტიტუტი სრულფასოვნად მოქმედი. საერთაშორისო ავიაციისთვის ნახშირორჟანგის კომპენსაციისა და შემცირების სქემის ფარგლებში მონიტორინგის, ანგარიშგებისა და დამოწმების მოთხოვნები კი დგინდება სამოქალაქო ავიაციის სააგენტოს დირექტორის ბრძანებით.
რა უნდა გააკეთოს კომპანიამ
პრაქტიკული ნაბიჯები ასეთია: შეამოწმეთ, ხომ არ მოხვდება თქვენი საქმიანობა მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ ჩამონათვალში; თუ მოხვდება, მოამზადეთ სრული განაცხადი არატექნიკური რეზიუმეს ჩათვლით; დაგეგმეთ მონიტორინგის გეგმა ისე, რომ ის აკმაყოფილებდეს მთავრობის დადგენილებით განსაზღვრულ მოთხოვნებს; და დროულად აირჩიეთ აკრედიტებული დამმოწმებელი, რომ 31 მარტის ბოლო ვადას არ გადასცდეთ. გაითვალისწინეთ: ემისიის ნორმები ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ განახლდება, ამიტომ ერთჯერადი მომზადება საკმარისი არ არის — სერთიფიცირების სისტემა, ქართული გაგებით, მუდმივ პროცესია.