გამომცემლობის კონტრაქტები საავტორო უფლებების კანონით
გამომცემლობის კონტრაქტი ერთდროულად რამდენიმე რეჟიმს აერთიანებს, და სწორედ ამიტომ სადავო ხდება ხოლმე: გამომცემლის განსაკუთრებული უფლებები კრებულსა და პერიოდულ გამოცემაზე (მუხლი 14); შეკვეთის წესები — ვინ ქმნის, ვინ იღებს და ვინ იხდის (მუხლი 43); სალიცენზიო პირობები — რა უნდა ითქვას ხელშეკრულებაში (მუხლი 40); და ფორმა — წერილობით, ერთი გამონაკლისით (მუხლი 42). ამ გვერდზე ოთხივე ბლოკს ერთად განვმარტავთ გამომცემლისა და ავტორის ორივე პერსპექტივიდან.
გამომცემლის განსაკუთრებული უფლებები — მუხლი 14
ენციკლოპედიების, ენციკლოპედიური ლექსიკონების, მეცნიერული ნაშრომების, პერიოდული და ერთმანეთის გამგრძელებელი კრებულების, გაზეთების, ჟურნალებისა და სხვა პერიოდული გამოცემების გამომცემლებს ეკუთვნით ამ გამოცემებში შესულ ნაწარმოებთა გამოყენების განსაკუთრებული უფლება. გამომცემელს უფლება აქვს ნებისმიერი გამოყენებისას მიუთითოს თავისი სახელი ან მოითხოვოს მისი მითითება. დაუშვებელია პერიოდულ გამოცემაში შესული ნაწარმოების გამოყენება სხვა პირის მიერ გამომცემლის ან ავტორის თანხმობის გარეშე, გარდა კანონით გათვალისწინებული შემთხვევებისა; პრესაში გამოქვეყნებული ექსკლუზიური მასალის სხვა საინფორმაციო საშუალების მიერ გამოყენებისას აუცილებელია პირველი გამომცემლის დამოწმება. ხოლო ამ გამოცემებში შესული ნაწარმოებების ავტორები ინარჩუნებენ საკუთარი ნაწარმოებების გამოყენების განსაკუთრებულ უფლებას, თუ საავტორო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ეს ბალანსი გამომცემლობის კონტრაქტის მოლაპარაკების ცენტრია.
შეკვეთა — მუხლი 43
ნაწარმოების შექმნის ხელშეკრულებით ავტორი იღებს ვალდებულებას, შექმნას ნაწარმოები ხელშეკრულების პირობების მიხედვით და გადასცეს იგი შემკვეთს, ხოლო შემკვეთი — მიიღოს ნაწარმოები და გადაუხადოს ავტორს ჰონორარი. ავტორი ნაწარმოებს პირადად ქმნის, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, და სხვა პირის ჩართვა მხოლოდ შემკვეთის თანხმობით შეიძლება. შემკვეთი ვალდებულია ვადის დადგომისთანავე დაათვალიეროს ნაწარმოები და წერილობით შეატყობინოს ავტორს მოწონების, დაწუნების ან შესწორების შესახებ; თუ წერილობითი შეტყობინება არ გაეგზავნა, ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება.
ჰონორართან დაკავშირებული საყრდენი წესები: ავანსის წესი, ვადა და ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება. ბათილია პირობა, რომელიც ზღუდავს ავტორის უფლებას მომავალში განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში შექმნას ნაწარმოები, და ხელშეკრულების საგანი ვერ იქნება მომავალში შესაქმნელ ნაწარმოებზე უფლების გადაცემა. შეკვეთით შექმნილი ნაწარმოების ქონებრივი უფლებები ეკუთვნის შემკვეთს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული — ანუ ავტორისთვის გადამწყვეტია, დათოვს თუ არა ქონებრივი უფლებები და რა ჰონორარით.
სალიცენზიო პირობები — მუხლი 40
სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს: გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდება, მოცულობა, ჟანრი; გამოყენების კონკრეტულ სახეს; ხელშეკრულების მოქმედების ვადასა და ტერიტორიას; ჰონორარის ოდენობას ან განსაზღვრის წესს გამოყენების ყოველი სახისთვის, მის გადახდის წესსა და ვადას; და სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. რაც პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ეკუთვნის ავტორს: გამოყენების ყველა სახით უფლება, რომელიც ხელშეკრულებაში არ არის, მას რჩება. ვადის გათვალისწინების გარეშე დადებული ხელშეკრულება ავტორმა დადებიდან 3 წლის შემდეგ შეიძლება გააუქმოს, ლიცენზიატს წერილობით ეცნობება 6 თვით ადრე; ტერიტორიის გარეშე — მხოლოდ საქართველოზე მოქმედებს; უფლებების გადაცემა სხვას მხოლოდ პირდაპირი წესით შეიძლება; ხოლო ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში რეპროდუცირებაზე აუცილებლად დგინდება მაქსიმალური ტირაჟი.
ფორმა — მუხლი 42
გადაცემის, შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებები წერილობით იდება. ერთი გამონაკლისია: პერიოდულ ბეჭდვით გამოცემებში ნაწარმოების გამოყენების სალიცენზიო ხელშეკრულება ზეპირადაც დაიდება — სწორედ ამიტომ პერიოდიკასთან ურთიერთობაში ავტორს დამატებითი სიფრთხილე ურჩევნია და დადასტურებულ ტექსტს ინახავს.
შექმნის ხელშეკრულების დამატებითი წესებიც პრაქტიკულია: ავტორი ნაწარმოებს პირადად ქმნის და სხვა პირის ჩართვა შემკვეთის თანხმობით არის დასაშვები; შემკვეთი განსაზღვრულ ვადაში ათვალიერებს ნაწარმოებს და წერილობით ატყობინებს მოწონებას, დაწუნებას ან შესწორების აუცილებლობას — წერილობითი შეტყობინების არარსებობისას ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება. ავანსის ოდენობა, ვადა და გადახდის წესი ხელშეკრულებით განისაზღვრება, ბათილია პირობა, რომელიც ავტორს მომავალში განსაზღვრულ თემაზე ან დარგში შექმნას უკრძალავს, ხოლო შეკვეთით შექმნილ ნაწარმოებზე ქონებრივი უფლებები, სხვა რამ თუ არ არის გათვალისწინებული, შემკვეთს ეკუთვნის.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ გამომცემლობის კონტრაქტებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
ვის რჩება უფლება ჟურნალში გამოქვეყნებულ სტატიაზე?
გამომცემელს გამოცემაში შესულ ნაწარმოებთა გამოყენების განსაკუთრებული უფლება ეკუთვნის, მაგრამ ავტორი თავის ნაწარმოებაზე უფლებას ინარჩუნებს, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
რა მოხდება, თუ რედაქცია პასუხს არ მიმართავს?
თუ ხელშეკრულებით დადგენილ ვადაში ავტორს წერილობითი შეტყობინება არ გაეგზავნა, ნაწარმოები მოწონებულად ითვლება და ჰონორარის ვალდებულება დგება.
შემიძლია თუ არა ხელშეკრულების გაუქმება ვადის გარეშე?
დიახ — ავტორი ვადის გათვალისწინების გარეშე დადებულ სალიცენზიო ხელშეკრულებას დადებიდან 3 წლის შემდეგ გააუქმებს, 6 თვით ადრე წერილობით ეცნობა რა ლიცენზიატს.
რატომ არის წერილობითი ფორმა მნიშვნელოვანი?
იმიტომ, რომ გადაცემის, შექმნისა და სალიცენზიო ხელშეკრულებები წერილობით იდება და მხოლოდ პერიოდული ბეჭდვის ლიცენზია დგება ზეპირად.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
გამომცემლობის კონტრაქტის ენა შედეგს წყვეტს: რა რჩება ავტორს, რა ეკუთვნის გამომცემელს და როდის იბადება ჰონორარის მოთხოვნა. Legal.ge-ს სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის მე-14, მე-43, მე-40 და მე-42 მუხლებს, შევაფასებთ თქვენს ხელშეკრულებას და დაგეხმარებთ მოსაწერად თუ დავაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.