ავტორის უფლების ონლაინ აღმოჩენა და დაცვა
ინტერნეტში ავტორის უფლების აღმოჩენა ორ კითხვად იშლება: როგორ დავადასტუროთ ავტორობა ციფრულ გარემოში და როგორ შევაჩეროთ დარღვევა. ქართული კანონი ორივეზე პასუხს აძლევს: ავტორობის პრეზუმფცია (მუხლი 10) და ნაწარმოების „საქპატენტში“ დეპონირება (მუხლი 9-1) ამტკიცებენ წარმომავლობას, ხოლო დარღვევის სახეები (მუხლი 58) და კოლექტიური მართვის ორგანიზაციის საჯარო ინფორმაცია (მუხლი 66-10) დაცვის ინსტრუმენტებს აძლევენ. ამ გვერდზე ონლაინ დაცვის მთელ ჯაჭვს განვმარტავთ.
ავტორობის დადასტურება — მუხლები 10 და 9-1
ციფრული ნაწარმოების შემთხვევაში პირველი კითხვა ავტორობაა. პრეზუმფცია მუშაობს: პირი, რომელიც სათანადო წესით აღნიშნულია, როგორც ავტორი, ნაწარმოების ორიგინალზე ან ასლზე, მიიჩნევა ავტორად, თუ საწინააღმდეგო არ დასტურდება — ეს წესი ფსევდონიმზეც ვრცელდება, თუ ავტორი მისთვის საყოველთაოდ ცნობილია. ანონიმური ან უცნობი ფსევდონიმის შემთხვევაში გამომცემელი ითვლება ავტორის წარმომადგენლად ვინაობის გამჟღავნებამდე. ამტკიცებელი ინსტრუმენტი დეპონირებაა: ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს, ნაწარმოების ორიგინალის ან ასლის დეპონირება განახორციელოს „საქპატენტში“, და მოწმობაში მითითებული პირი ავტორად/უფლების მფლობელად ითვლება, თუ საწინააღმდეგო არ არსებობს. დეპონირების თარიღი ციფრული დავის ქრონოლოგიას აფიქსირებს — და სწორედ ეს ქრონოლოგია ხშირად წყვეტს, ვის ეკუთვნის კონტენტი.
დეპონირების პროცედურას რამდენიმე პირობა აქვს: განმცხადებელმა უნდა დაიცვას წარმოდგენილ ნაწარმოებთან დაკავშირებულ სხვა პირთა საავტორო და სხვა უფლებები; წარმოდგენილი დოკუმენტაციის სიზუსტესა და უტყუარობაზე პასუხისმგებელია თავად განმცხადებელი; თუ ნაწარმოებს „საქპატენტში“ წარადგენს ავტორის მემკვიდრე, უფლებამონაცვლე ან სხვა მფლობელი, განცხადებას უნდა დაერთოს შესაბამისი დამადასტურებელი დოკუმენტი, ხოლო წარმომადგენლის მეშვეობით დეპონირებისას — წარმომადგენლობის დოკუმენტი. დეპონირებულ ნაწარმოებთან დაკავშირებული ინფორმაცია შეიძლება საჯარო გახდეს თავად ავტორის ან უფლების სხვა მფლობელის მოთხოვნით; დეპონირებისთვის გადაიხდება საფასური, რომელსაც საქართველოს მთავრობის დადგენილება განსაზღვრავს.
რა არის ონლაინ დარღვევა — მუხლი 58
ონლაინ გარემოში დარღვევათა ჩამონათვალი იგივე კანონითაა დადგენილი: ნაწარმოების, შესრულების, ფონოგრამის, ვიდეოგრამის, მაუწყებლობის ორგანიზაციის გადაცემისა და მონაცემთა ბაზის უკანონო გამოყენება; უფლების მართვის ინფორმაციის შეცვლა ან წაშლა უფლების მფლობელის ნებართვის გარეშე — მათ შორის ასეთი ცოდნით გავრცელება; ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლა; გვერდის ავლის მიზნით შექმნილი ტექნოლოგიის, მოწყობილობის ან კომპონენტის წარმოება, იმპორტი, გავრცელება, გაყიდვა, გაქირავება ან რეკლამირება; მომსახურების შეთავაზება და გაწევა ტექნოლოგიური საშუალებების ნეიტრალიზაციის მიზნით; და შუალედური მომსახურების (ჰოსტინგის) მიმწოდებლის მიერ ამ კანონით დადგენილი ვალდებულებების შეუსრულებლობა — ამ ვალდებულებათა ზუსტი შინაარსი კანონის შესაბამისი ნორმებით განისაზღვრება. ბოლო პუნქტი ონლაინ დაცვისთვის გადამწყვეტია: პლატფორმა, რომელიც თავის ვალდებულებებს არ ასრულებს, თავად ხდება დამრღვევი. დარღვევა სამოქალაქო, ადმინისტრაციულ და სისხლისსამართლებრივ პასუხისმგებლობას იწვევს.
კოლექტიური მართვის გამჭვირვალობა — მუხლი 66-10
როდესაც ონლაინ გამოყენებიდან ჰონორარი კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაციის გავლით მოძრაობს, ავტორს გამჭვირვალობის სამართლებრივი გარანტია აქვს: ორგანიზაცია ვალდებულია საკუთარ ვებგვერდზე საჯაროდ ხელმისაწვდომი გახადოს სულ მცირე — წესდება; წევრობისა და ნებართვის შეწყვეტის წესები; სალიცენზიო ხელშეკრულების სტანდარტები და მოქმედი ტარიფები შეღავათების ჩათვლით; ხელმძღვანელი პირების სია; ჰონორარების განაწილების ზოგადი წესები; მართვის საფასური; გამოქვითვების პოლიტიკა; ურთიერთწარმომადგენლობის ხელშეკრულებების შესახებ ინფორმაცია; გაუნაწილებელი ჰონორარის გამოყენების პოლიტიკა; და საჩივრებისა და დავების განხილვის პროცედურები.
გამოქვეყნებული ინფორმაცია ორგანიზაციამ მუდმივად უნდა ახლდეს განახლებული, ხოლო ცვლილებისას — დაუყოვნებლივ გახადოს ხელმისაწვდომი საზოგადოებისთვის. ავტორისთვის ეს ნიშნავს, რომ ონლაინ ტარიფებსა და განაწილებაში „ფარული ოთახი“ შეუძლებელია: ყველა ძირითადი პარამეტრი ღიაა და შემოწმებადი.
ონლაინ დაცვის პრაქტიკული თანამიმდევრობა
პრაქტიკაში ჯაჭვი ასე გამოიყურება: ჯერ ფიქსირდება ავტორობა — ნაწარმოებზე სათანადო აღნიშვნით და, სასურველია, დეპონირებით; შემდეგ ფიქსირდება დარღვევა — გვერდის ან ასლის აღწერით და, შესაძლებელია, აღნიშვნით იმისა, რომ უფლების მართვის ინფორმაცია წაშლილია ან ტექნოლოგიური საშუალება გავლებულია; და მხოლოდ ამის შემდეგ გამოიყენება კანონით გათვალისწინებული მექანიზმები მიმწოდებლის მიმართ. თითოეული ეტაპი კანონით აღწერილ სახეს ეყრდნობა, ამიტომ მტკიცებულების ფაილი თავიდანვე უნდა აგებდეს სწორედ ამ ნორმათა ლოგიკით — მაშინ როგორც მოთხოვნა, ისე სასამართლო სარჩელი ერთი და იმავე საფუძვლებზე დგას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ ონლაინ ავტორის უფლების დაცვასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად დასმულ კითხვებს.
როგორ დავადასტუროთ ავტორობა ინტერნეტში?
პრეზუმფციით — ნაწარმოებზე სათანადო აღნიშვნით — და დეპონირებით „საქპატენტში“: მოწმობაში მითითებული პირი ავტორად ითვლება საწინააღმდეგო დასაბუთებამდე.
რა ვუყოთ იმ პლატფორმას, რომელიც ვრცელავს ნაწარმოებს?
მიმართეთ ჰოსტინგის მიმწოდებელს: კანონით დადგენილი ვალდებულებების შეუსრულებლობა თავად დარღვევად ითვლება, ამიტომ მათ შეუსრულებელი პლატფორმა დამრღვევის სტატუსში გადადის; მოთხოვნის ფორმასა და შინაარსს შესაბამისი ნორმები განსაზღვრავენ.
სად არის ხელმისაწვდომი კოლექტიური ორგანიზაციის ტარიფები?
მის ვებგვერდზე — ტარიფები, განაწილების წესები, საფასური და გამოქვითვების პოლიტიკა საჯაროა და მუდმივად უნდა იყოს განახლებული.
არის თუ არა გვერდის ავლა დარღვევა?
დიახ — ტექნოლოგიური საშუალებების გვერდის ავლა, ასევე ამისთვის განკუთვნილი მოწყობილობების ბრუნვა და ნეიტრალიზაციის სერვისები კანონით ჩამოთვლილი დარღვევებია.
რა პირობები აქვს დეპონირების პროცედურას?
განმცხადებელი პასუხისმგებელია დოკუმენტაციის სიზუსტეზე და ვალდებულია დაიცვას სხვა პირთა უფლებები; მემკვიდრე ან წარმომადგენელ შესაბამის დოკუმენტს ურთავს განცხადებას; დეპონირებისთვის გადაიხდება საფასური, რომელსაც მთავრობის დადგენილება განსაზღვრავს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ონლაინ დაცვა სისწრაფეს მოითხოვს: მტკიცებულებების ფიქსაცია, მოთხოვნის სწორი ფორმა და შემდგომი ნაბიჯები. Legal.ge-ის სპეციალისტები განვმარტავთ კანონის მე-10, 9-1-ე, მე-58 და 66-10-ე მუხლების მოქმედებას, დაგეხმარებთ დეპონირებაში და მოვამზადებთ მოთხოვნას ან სარჩელს. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.