ლიცენზიის მოლაპარაკების სამართლებრივი ჩარჩო
ინტელექტუალური საკუთრების ლიცენზიის მოლაპარაკება ორ საფეხურად აიგება: ჯერ ხელშეკრულების შინაარსი უნდა იყოს სრული და ზუსტი, შემდეგ კი მოლაპარაკების პროცესი — კეთილსინდისიერი. საავტორო უფლების კანონის მე-40 მუხლის თანახმად, სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს —, ნაწარმოების გამოყენების კონკრეტულ სახეს, ხელშეკრულების მოქმედების ვადას და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობის განსაზღვრის წესს ან ჰონორარს ყოველი გამოყენების სახისთვის, მის გადახდის წესსა და ვადას. იმ გამოყენების ყველა სახის უფლება, რომელიც ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, ავტორს ან სხვა უფლების მფლობელს რჩება — ეს წესი მოლაპარაკებებში ბალანსს ქმნის: არადათვალისწინებული ფორმატის გამოყენება ახალ მოლაპარაკებას საჭიროობს.
ხელშეკრულების ნაკლის სამართლებრივი შედეგები
კანონი იმისაც ითვალისწინებს, რა ხდება, როცა რომელიმე ელემენტი ხელშეკრულებაში არ არის: თუ გამოყენების კონკრეტული სახე არ არის გათვალისწინებული, ხელშეკრულება ითვლება დადებულად იმ გამოყენებაზე, რომელიც მხარეთა განზრახვის შესასრულებლად შეიძლება ჩაითვალოს; თუ ვადა არ არის განსაზღვრული, ავტორი ან მფლობელი ხელშეკრულებას გააუქმებს მისი დადებიდან 3 წლის შემდეგ, ლიცენზიატს წერილობით აცნობებს რა ეს გაუქმებამდე 6 თვით ადრე; ტერიტორიის გარეშე კი ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოს ფარგლებში მოქმედებს — ანუ ხელშეკრულების ყოველი გამოტოვებული ელემენტი კანონის მიერ ნაგულისხმევ წესად იხსნება, რაც მოლაპარაკებისას ზუსტების მნიშვნელობას ხაზგასმს; ხოლო თუ ტერიტორია არ არის განსაზღვრული, ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს. გარდა ამისა, მინიჭებული უფლებები სხვა პირებზე მთლიანად ან ნაწილობრივ მაშინ გადაეცემა, თუ ეს ხელშეკრულებით არის პირდაპირ გათვალისწინებული, ხოლო რეპროდუცირების შესახებ ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში ხელშეკრულებამ მაქსიმალური ტირაჟი უნდა დაადგინოს.
ხელშეკრულების არსებითი პირობებიც კანონითაა დასახელებული: სალიცენზიო ხელშეკრულება უნდა ითვალისწინებდეს გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას (სახელწოდება, მოცულობა, ჟანრი), გამოყენების კონკრეტულ სახეს, მოქმედების ვადასა და ტერიტორიას, ჰონორარის ოდენობას ან მის განსაზღვრის წესს გამოყენების ყოველი სახისთვის, გადახდის წესსა და ვადას. რეპროდუცირების შესახებ ხელშეკრულებაში ფიქსირებული ჰონორარის შემთხვევაში სავალდებულოა მაქსიმალური ტირაჟის დადგენა; მინიჭებული უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა კი მხოლოდ მაშინ შეიძლება, თუ ეს ხელშეკრულებით პირდაპირ არის გათვალისწინებული.
კოლექტიური მმართველობის ორგანიზაციასთან მოლაპარაკება
როცა უფლებებს ქონებრივ უფლებების კოლექტიურ საფუძველზე მმართველი ორგანიზაცია მართავს, კანონი მოლაპარაკების წესს პირდაპირ აწესრიგებს: ორგანიზაცია და მოსარგებლე ვალდებული არიან ლიცენზიის გაცემის პროცესში მოლაპარაკებები კეთილსინდისიერად აწარმოონ და ერთმანეთს ყველა აუცილებელი ინფორმაცია მიაწოდონ. ლიცენზირების პირობები უნდა ეფუძნებოდეს ობიექტურ და არადისკრიმინაციულ კრიტერიუმებს, ორგანიზაციას არ მოეთხოვება სხვა მოსარგებლესთან შეთანხმებული პირობების პრეცედენტად წარდგენა. ორგანიზაცია მიმართვას გონივრულ ვადაში განიხილავს, მოსთხოვს აუცილებელ ინფორმაციას და წერილობით შეტყობინებას გამოაგზავნის თანხმობის ან დასაბუთებული უარის შესახებ; მას მოსარგებლესთან ელექტრონული კომუნიკაციის შესაძლებლობაც უნდა მისცეს. მოსარგებლე კი ვალდებულია დოკუმენტაცია აწარმოოს გამოყენების შესახებ და ინფორმაცია შეთანხმებულ ფორმატში მიაწოდოს; ორგანიზაცია მიწოდებულ კონფიდენციალურ ინფორმაციას ვერ გაამჟღავნებს.
ტარიფები და ზიანი
ტარიფების დადგენისას უფლების მფლობელმა უნდა მიიღოს გამოყენების შესაბამისი ჰონორარი; ორგანიზაცია ვალდებულია მოსარგებლეს ტარიფების დადგენის კრიტერიუმების შესახებ სრულყოფილი ინფორმაცია მიაწოდოს — ტარიფი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული უფლებების ეკონომიკური ღირებულების შესაბამისი უნდა იყოს — და სატარიფო გეგმები ვებგვერდზე გამოაქვეყნოს. თუ მხარეები ვერ შეთანხმდებიან, ჰონორარის ოდენობას განსაზღვრავს საქპატენტის თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისია. ხელშეკრულების დარღვევისას კი მხარე, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ავტორის ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება, მეორე მხარეს უნდა აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით.
ტარიფების კეთილსინდისიობის კონტროლიც რეგულირებულია: ტარიფი სამოქალაქო ბრუნვაში არსებული უფლებების ეკონომიკურ ღირებულებას უნდა შეესაბამებოდეს; მმართველი ორგანიზაცია ვალდებულია მოსარგებლეს მიაწოდოს ტარიფების დადგენის კრიტერიუმების სრულყოფილი ინფორმაცია და სატარიფო გეგმები გამოაქვეყნოს საკუთარ ვებგვერდზე; ერთი კატეგორიის მოსარგებლეებისთვის უნდა არსებობდეს თანაბარი პირობები, ხოლო საკმარისი საფუძვლის გარეშე ლიცენზიის გაცემაზე უარი ნიშნავს დაუშვებელს. მხარეთა ვერშეთანხმებისას ჰონორარის ოდენობას განსაზღვრავს საქპატენტის თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისია; ხელშეკრულების არაჯეროვანი შესრულების შემთხვევაში კი დაზარალებულ მხარეს ენაზღაურება მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც ამ თემასთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ისმის.
რა უნდა შეიცავდეს სალიცენზიო ხელშეკრულება?
ნაწარმოების ზუსტ აღწერას, გამოყენების სახეს, ვადას, ტერიტორიას, ჰონორარსა და გადახდის წესს — ასეთი ხელშეკრულება წერილობითი ფორმისაა; მისი ელემენტების ჩამონათვალი სწორედ ის სიაა, რომლის ირგვლივაც მოლაპარაკება მიდის. ყოველი ელემენტი ცალკე განსხვავებულ ინტერესს გამოხატავს: აღწერა განსაზღვრავს, რაზე ვრცელდება ლიცენზია; გამოყენების სახე — რომელ ფორმატზე; ვადა და ტერიტორია — სად და რამდენ ხნით; ჰონორარი — რა ფასად. ამ ელემენტების ცალ-ცალკე შეთანხმება მოლაპარაკებას გამჭვირვალე ხდის და შემდგომ დავასაც კი აადვილებს, რადგან თითოეული პუნქტის შინაარსი ზუსტად არის განსაზღვრული.
რა ხდება ვადის გათვალისწინების გარეშე?
ავტორი ან მფლობელი ხელშეკრულებას დადებიდან 3 წლის შემდეგ გააუქმებს, ლიცენზიატს ამის შესახებ წერილობით 6 თვით ადრე აცნობებს.
როგორ მიმდინარეობს მოლაპარაკება ორგანიზაციასთან?
კეთილსინდისიერად, ინფორმაციის სრული გაცვლით; პირობები ობიექტურ და არადისკრიმინაციულ კრიტერიუმებზეა დაფუძნებული, უარი დასაბუთებული უნდა იყოს.
ვინ წყვეტს ჰონორარის დავას?
შეუთანხმებლობისას ჰონორარს განსაზღვრავს საქპატენტის თავმჯდომარის ბრძანებით შექმნილი კომისია — ანუ კომპრომისის მექანიზმი კანონითვეა გათვალისწინებული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
ლიცენზიის მოლაპარაკება მოითხოვს ხელშეკრულების ელემენტების სრულყოფილ ფორმულირებას და ჰონორარის სამართლიან განსაზღვრას. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ ინტელექტუალური საკუთრების სფეროში გამოცდილ ადვოკატს, რომელიც მოამზადებს ხელშეკრულებას, წარმოგადგენთ მოლაპარაკებებში და დაიცავს თქვენს ინტერესებს ტარიფების დავებშიც. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.