აქციონერთა დავის გადაწყვეტის პროცესული მექანიზმი
აქციონერთა კონფლიქტების გადაწყვეტის მექანიზმი საქართველოში პროცესუალურია: არბიტრაბელობა, კოლექტიური სარჩელი, სარჩელის უზრუნველყოფა და საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულება — ეს საყრდენები სამოქალაქო საპროცესო კოდექსით არის განსაზღვრული. აქციონერთა მატერიალური უფლებები და საწარმოს ორგანოების შიდა იერარქია კი მოქმედი მეწარმეთა შესახებ კანონით წესრიგდება და ამ გვერდზე მათი ზუსტი სამართლებრივი განსაზღვრება არ ხდება. ამასთანავე, დელავერის შტატის სასამართლო პრაქტიკაში არსებული წილის საანგარიშო ღირებულების გამოთხოვის ან წარმომადგენლობითი სარჩელის ინსტიტუტებს ქართული პროცესუალური ანალოგი ზუსტი ფორმით არ გააჩნია — ქართული პასუხია ფორუმის არჩევანი (სასამართლო თუ არბიტრაჟი) და შესაბამისი უზრუნველყოფის ღონისძიებები.
დავის არბიტრაჟისთვის გადაცემა
პირთა თანასწორობაზე დამყარებული კერძო ხასიათის ქონებრივი დავა, რომლის მოწესრიგებაც მხარეებს შეუძლიათ ერთმანეთს შორის, მხარეთა შეთანხმებით შეიძლება განსახილველად გადაეცეს არბიტრაჟს. აქციონერთა დავა კლასიკურად სწორედ ამ კატეგორიას მიეკუთვნება: მხარეები თანასწორუფლებიანი კერძო პირები არიან და დავის საგანი ქონებრივი ხასიათისაა. ამიტომ საწარმოს წესდებაში ან აქციონერთა შეთანხმებაში არბიტრაჟული დებულების ჩაწერა ქართულ სამართალში სრულფასოვან და მუშა გადაწყვეტილებაა: მხარეები თავად ირჩევენ ფორუმს, რომელიც მათ დავას განიხილავს, და მოსამართლის ნაცვლად არბიტრ(ებ)ი წყვეტს საქმეს. არბიტრაჟული დებულის განსახილველად სასამართლოში გადატანა მხოლოდ კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებშია შესაძლებელი.
თანამონაწილეობა — კოლექტიური სარჩელის საფუძველი
სარჩელი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ერთად რამდენიმე მოსარჩელის მიერ ან რამდენიმე მოპასუხის წინააღმდეგ, თუ სარჩელის საგანს წარმოადგენს საერთო უფლება, სასარჩელო მოთხოვნები გამომდინარეობს ერთი და იმავე საფუძვლებიდან, ან სასარჩელო მოთხოვნები ერთგვაროვანია, მიუხედავად იმისა, ერთგვაროვანია თუ არა მათი საფუძველი და საგანი. აქციონერთა დავის პრაქტიკაში ეს იმას ნიშნავს, რომ რამდენიმე უმცირესობის წევრი, რომელთა უფლებებიც ერთსა და იმავე გარემოებებს ემყარება, ერთობლივად შეუძლიათ სარჩელის აღძვრა — როგორც საწარმოს ან მაკონტროლებელი აქციონრის წინააღმდეგ. ამასთანავე, თითოეული მოსარჩელე ან მოპასუხე მეორე მხარის მიმართ პროცესში დამოუკიდებლად გამოდის: თანამონაწილეობა არ აქრობს თითოეული მხარის ინდივიდუალურ პოზიციას და მათ შორის პროცესუალურ სხვაობებს.