აქციონერთა უფლებების დაცვა

აქციონერის ძირითადი უფლებები

„მეწარმეთა შესახებ“ საქართველოს კანონი აქციონერს სააქციო საზოგადოებაში უფლებების ფართო ჩამონათვალს აძლევს. მუხლის 172 თანახმად, აქციონერს უფლება აქვს: მიიღოს მონაწილეობა საერთო კრებაში; გაეცნოს საერთო კრების დღის წესრიგით გათვალისწინებულ საკითხებს; კანონითა და წესდებით დადგენილი წესით გაეცნოს სააქციო საზოგადოების დოკუმენტებს და მიიღოს მათი ასლები ბეჭდური ფორმით ან ელექტრონულად, თუ აქციონერს წინასწარ აქვს განცხადებული თანხმობა ინფორმაციის ელექტრონული კომუნიკაციის საშუალებებით მიღებაზე; მიიღოს დივიდენდი; თავისუფლად განკარგოს საკუთრებაში არსებული აქციები; კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში მოსთხოვოს სააქციო საზოგადოებას თავის საკუთრებაში არსებული აქციების გამოსყიდვა; მიიღოს ნარჩენი ქონება სააქციო საზოგადოების ლიკვიდაციის შედეგად; განახორციელოს ამ კანონით, საქართველოს სხვა საკანონმდებლო აქტებით ან, კანონიდან გამომდინარე, წესდებით გათვალისწინებული სხვა უფლებამოსილებები.

აქციების განკარგვის თავისუფლება კანონით ცალკეა განმტკიცებული: აქციონერს უფლება აქვს, თავისუფლად განკარგოს თავის მფლობელობაში არსებული აქციები სააქციო საზოგადოების ან სხვა აქციონერების თანხმობის გარეშე, თუ კანონით ან წესდებით სხვა რამ არ არის დადგენილი. ეს ნორმა აქციონერის ინვესტიციის ლიკვიდურობის საფუძველია და მის პრაქტიკულ ღირებულებას განსაზღვრავს.

საერთო კრების მოწვევა აქციონერების მოთხოვნით

მუხლი 187 აწესრიგებს საერთო კრების მოწვევას აქციონერთა მოთხოვნით. აუცილებლობის შემთხვევაში სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელი ორგანო ვალდებულია კაპიტალის სულ მცირე 5 პროცენტის მფლობელი აქციონერის ან აქციონერთა ჯგუფის წერილობითი მოთხოვნის საფუძველზე, ამ მოთხოვნის მიღებიდან 10 დღის ვადაში გამოაქვეყნოს გადაწყვეტილება საერთო კრების მოწვევის შესახებ. მოთხოვნაში მითითებული უნდა იყოს მოწვევის აუცილებლობა, მიზანი და მიზეზი, აგრეთვე დღის წესრიგი, რომელშიც ასახულია მოთხოვნილი ყველა საკითხი; ხელმძღვანელ ორგანოს უფლება აქვს, დღის წესრიგს დაამატოს საკითხები.

თუ მოწვევის მოთხოვნა არ დაკმაყოფილდება, აღნიშნულ აქციონერთა განცხადების საფუძველზე სასამართლოს შეუძლია განმცხადებელ აქციონერებს მიანიჭოს თავად საერთო კრების მოწვევის უფლებამოსილება და დანიშნოს კრების თავმჯდომარე. რიგგარეშე საერთო კრების მოწვევის, მომზადებისა და ჩატარების ხარჯები სააქციო საზოგადოებას ეკისრება — ეს გარემოება მინორიტარის აქტივობას ფინანსური ბარიერისგან ათავისუფლებს.

ინფორმაციაზე უფლება საერთო კრებაზე

მუხლის 202 თანახმად, საერთო კრების მიმდინარეობისას კრების მონაწილე აქციონერს უფლება აქვს დღის წესრიგით გათვალისწინებულ საკითხებთან დაკავშირებით სააქციო საზოგადოების ხელმძღვანელ ორგანოს ან პირებს დაუსვას შეკითხვები და მოსთხოვოს ამ საკითხების სათანადოდ განსახილველად და შესაფასებლად აუცილებელი ნებისმიერი ინფორმაცია. ხელმძღვანელი ორგანო ვალდებულია შეკითხვებს უპასუხოს და მოთხოვნილი ინფორმაცია სრულად მიაწოდოს. უარის თქმა მისაღებია მხოლოდ განსაზღვრულ შემთხვევებში:

• შესაბამისი ინფორმაციის მიწოდებამ სააქციო საზოგადოებას შეიძლება მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს;
• ინფორმაციის გაცემით კონფიდენციალური ინფორმაცია გამჟღავნდება;
• დასმულ შეკითხვას პასუხი კრების დაწყებამდე ან მიმდინარეობისას საზოგადოების ვებგვერდზე კითხვა-პასუხის ფორმატით უკვე აქვს გაცემული.

თუ კრების დაწყებამდე საზოგადოებამ თავისი ინიციატივით რომელიმე აქციონერს, აქციონერის სტატუსიდან გამომდინარე, მიაწოდა ინფორმაცია, იგივე ინფორმაცია უნდა მიეწოდოს მონაწილე ყველა სხვა აქციონერს — თუნდაც ის დღის წესრიგის საკითხებისთვის აუცილებელი არ იყოს. ინფორმაციის მიწოდებაზე უარი შეიძლება გასაჩივრდეს სასამართლოში კრების ოქმის შედგენიდან 15 დღის ვადაში; სასამართლოს მოთხოვნის დაკმაყოფილების შემთხვევაში ინფორმაცია აქციონერს კრების გარეშეც მიეწოდება და იგი ყველა დაინტერესებული აქციონერისთვის ხელმისაწვდომი უნდა გახდეს.