რა არის კომპლაიანს-ფუნქციის აუთსორსინგი და ვის ესაჭიროება ის
„ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების აღკვეთის ხელშეწყობის შესახებ“ საქართველოს კანონი ანგარიშვალდებულ პირებზე აწესებს პრევენციულ ღონისძიებების განხორციელებისა და შესაბამისობის კონტროლის სისტემის დანერგვის ვალდებულებას. ამ ვალდებულებების შიგნით კი იმალება კონკრეტული, ყოველდღიური სამუშაო: კლიენტების იდენტიფიკაცია და ვერიფიკაცია, რისკების შეფასება, შიდა ინსტრუქციის წარმოება, თანამშრომლების სწავლება და დამოუკიდებელი აუდიტისთვის მზაობა. სწორედ ეს სამუშაო შეიძლება გადაეცეს გამოცდილ სპეციალისტს მუდმივი თანხლების (აუთსორსინგის) ფორმატში — განმეორებადი მომსახურების სახით, როდესაც კომპლაიანს-ფუნქციას ახორციელებს არა შიდა თანამშრომელი, არამედ მიმწოდებელი მხარე, რომელიც ანგარიშვალდებული პირის სახელით და მისი შიდა ინსტრუქციის საფუძველზე მუშაობს.
ეს ფორმატი განსაკუთრებით ესაჭიროება ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერებს. კანონის მუხლი 3 ანგარიშვალდებულ პირთა ჩამონათვალში, ფინანსური ინსტიტუტების ჯგუფში, პირდაპირ ასახელებს ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს. იმავე მუხლით ანგარიშვალდებულ პირთა წრეშია ვალუტის გადამცვლელი პუნქტი, მიკროსაფინანსო ორგანიზაცია, საგადახდო მომსახურების პროვაიდერი და სხვებიც, თუმცა ვირტუალური აქტივების სფერო იმით გამოირჩევა, რომ კანონი მასთან დაკავშირებულ ერთჯერად გარიგებებზე განსაკუთრებულად დაბალ იდენტიფიკაციის ზღვარს აწესებს — ამის შესახებ ქვემოთ დეტალურად.
პრევენციული ღონისძიებების საფუძვლები და თანხობრივი ზღვრები — მუხლი 11
მუხლი 11 განსაზღვრავს, როდის არის ანგარიშვალდებული პირი ვალდებული პრევენციული ღონისძიებების განხორციელებას. ეს საფუძვლებია: საქმიანი ურთიერთობის დამყარება; ერთჯერადი გარიგების დადება, თუ გარიგების თანხა ან დაკავშირებული გარიგებების ჯამური თანხა 15 000 ლარს ან უცხოურ ვალუტაში 15 000 ლარის ეკვივალენტს აღემატება; ფულადი სახსრების ერთჯერადი გადარიცხვა, თუ თანხა ან ჯამური თანხა 3 000 ლარს ან უცხოურ ვალუტაში მის ეკვივალენტს აღემატება; ასევე — იდენტიფიკაციის მონაცემთა სიზუსტეში ეჭვის შეტანა. ზოგადი 15 000-ლარიანი ზღვარი ერთადერთი არ არის: კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მომსახურებასთან დაკავშირებული ერთჯერადი გარიგების დადებისას იდენტიფიკაციის ვალდებულება დგება 1 000 აშშ-ის დოლარის, 1 000 ევროს ან 3 000 ლარის ზღვარზე.
ეს ნორმა ვირტუალური აქტივების სფეროსთვის საფუძვლიანია: ბაზრის უმეტესი ოპერაციები სწორედ ამ დიაპაზონში მიმდინარეობს, ამიტომ პრაქტიკულად ყოველი მნიშვნელოვანი კლიენტი იდენტიფიკაციის ქვეშ ემორჩილება. გარდა ამისა, მუხლის მეოთხე პუნქტი აწესებს, რომ ფულის გათეთრების ან ტერორიზმის დაფინანსების ეჭვის არსებობისას პრევენციული ღონისძიებები განხორციელდება თანხობრივი ზღვრის ან ნებისმიერი სხვა დათქმის მიუხედავად — ანუ ზღვრები მხოლოდ საწყის ფილტრს წარმოადგენს და ეჭვის შემთხვევაში ისინი აღარ ამუშავებს. საეჭვო გარემოებების გამოვლენა კი ზუსტად ის ნაბიჯია, სადაც გამოცდილი კომპლაიანს-სპეციალისტის ყოველდღიური მონიტორინგი გადაწყვეტილების ხარისხს ცვლის.
ღონისძიებების განხორციელების წესი — მუხლი 12
მუხლი 12 აწესებს, რომ პრევენციული ღონისძიებები განხორციელდება კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად — ერთჯერადი გარიგების დადებამდე და საქმიანი ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე შესაბამისი პერიოდულობით ურთიერთობის მიმდინარეობისას და კლიენტთან დაკავშირებული არსებითი გარემოებების ცვლილებისას. ეს ნიშნავს, რომ კომპლაიანსი ერთჯერადი პროცედურა კი არა, განმეორებადი ციკლია, რომელიც კლიენტის რისკის პროფილის ცვლილებასთან ერთად ხელახლა გადაიხედება.
იმავე მუხლით დაშვებულია განსაზღვრული მოქნილობა: ფულის გათეთრებისა და ტერორიზმის დაფინანსების ნაკლები რისკების არსებობისას კლიენტის ან/და ბენეფიციარი მესაკუთრის ვერიფიკაცია შეიძლება დასრულდეს საქმიანი ურთიერთობის დამყარების შემდეგაც, თუ ეს აუცილებელია კლიენტის მომსახურების შეფერხების თავიდან ასაცილებლად — მაგრამ ღონისძიებები რაც შეიძლება სწრაფად, გონივრული შესაძლებლობის ფარგლებში უნდა დასრულდეს. აკრძალულია ანონიმური ან ფიქციურ სახელზე ანგარიშის გახსნა ან წარმოება. ანგარიშვალდებულ პირს უფლება აქვს პრევენციული ღონისძიებები კლიენტთან უშუალო კონტაქტის გარეშე, ელექტრონულად განახორციელოს — საზედამხედველო ორგანოს მიერ დადგენილი წესით და მასთან შეთანხმებული ისეთი საოპერაციო/ტექნიკური პროცედურებით, რომლებიც რისკების ეფექტიან მართვას უზრუნველყოფს. იდენტიფიკაციისას მოსაპოვებელი მონაცემების ჩამონათვალი და ელექტრონული იდენტიფიკაციის წესიც საზედამხედველო ორგანოს აქტებით განისაზღვრება — ანუ პროცესების აწყობისას სწორედ ამ ჩარჩოებში უნდა მოხდეს მუშაობა.
შესაბამისობის კონტროლის სისტემა და პასუხისმგებელი პირი — მუხლი 29
მუხლი 29 მოითხოვს, რომ ანგარიშვალდებულმა პირმა კანონის მოთხოვნებთან შესაბამისობის უზრუნველსაყოფად დანერგოს შიდა კონტროლის ისეთი პოლიტიკა, წესები, სისტემები და მექანიზმები, რომლებიც მისი საქმიანობის ხასიათის, მოცულობისა და რისკების პროპორციულია. სისტემის დასანერგად შეიმუშავება შიდა ინსტრუქცია, რომელსაც ამტკიცებს მმართველობის ორგანო ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი. ინსტრუქცია სხვა საკითხებთან ერთად განსაზღვრავს სისტემის ფუნქციონირებისთვის პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელისა და თანამშრომლთა უფლებებსა და მოვალეობებს; თანამშრომელთა შერჩევის წესებს მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირების მისაღებად; თანამშრომელთა განგრძობითი სწავლების პროგრამას; და დამოუკიდებელ აუდიტის ფუნქციას სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად.
აქვეა იერარქიული მოთხოვნები: პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელის თანამდებობა ზედა იერარქიულ (მენეჯმენტის) დონეს უნდა შეესაბამებოდეს; ანგარიშვალდებულმა პირმა უნდა განსაზღვროს მმართველობის ორგანოს წევრი ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი, რომელიც პასუხისმგებელი იქნება სისტემის ეფექტიანობისთვის; პასუხისმგებელ პირს უნდა ჰქონდეს ეფექტიანი შესაძლებლობა, დროულად მოიპოვოს ფუნქციებისთვის საჭირო ინფორმაცია და დამოუკიდებლად მიიღოს გადაწყვეტილება ანგარიშგების წარდგენის თაობაზე. სწორედ ამ ბოლო ელემენტებიდან იბადება აუთსორსინგის სამართლებრივი არქიტექტურა: შიდა ინსტრუქციაში უნდა ჩაიდოს ისეთი მექანიზმი, რომელიც გარე სპეციალისტს აძლევს ინფორმაციაზე წვდომას და გადაწყვეტილების დამოუკიდებლობას, ხოლო ხელმძღვანელობას — საბოლოო პასუხისმგებლობას ტოვებს.
რას მოიცავს აუთსორსინგის პაკეტი Legal.ge-ზე
ჩვენი მომსახურება განმეორებადი კომპლაიანს-თანხლებაა, რომელიც ზემოთ აღწერილ ნორმებზეა აწყობილი და ეტაპობრივად ვითარდება:
- რისკების შეფასება საქმიანობის ხასიათის, მოცულობისა და კლიენტების შესაბამისად — სისტემის პროპორციულობის საფუძვლად;
- შიდა ინსტრუქციის შემუშავება და მმართველობის ორგანოსთვის დასამტკიცებლად მომზადება, პასუხისმგებელი პირის უფლებების-მოვალეობების, შერჩევის, სწავლებისა და აუდიტის ბლოკებით;
- კლიენტის იდენტიფიკაციისა და ვერიფიკაციის პროცესების აწყობა, მათ შორის ერთჯერადი გარიგებების ზღვრების კონტროლი და ვირტუალური აქტივების სპეციფიკური ზღვრების გათვალისწინება;
- მიმდინარე მონიტორინგი: პერიოდული გადახედვა, რისკის პროფილის ცვლილებაზე რეაგირება, ეჭვის შემთხვევაში ღონისძიებების განხორციელება ზღვრების მიუხედავად;
- საზედამხედველო ორგანოს მიმართულებით კომუნიკაციის წარმოება და მასთან შესათანხმებელ საკითხებზე მუშაობა.
გვესმის, რომ თითოეული პროვაიდერის პროფილი განსხვავებულია: ერთი გადაცვლით მომსახურებაზეა ორიენტირებული, მეორე — შენახვასა და გადაცემებზე. ამიტომ პაკეტი ყოველთვის იწყება აუდიტით: ვაფასებთ არსებულ პროცესებს, ვაფიქსირებთ ხარვეზებს და ვაწყობთ გეგმას, რომელიც შესაბამისობის კონტროლის სისტემას თქვენი ბიზნესის პროპორციულს ხდის.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა კომპლაიანს-ფუნქციის სრული გადაცემა გარე სპეციალისტს?
ფუნქციის გაწევა — დიახ; საბოლოო პასუხისმგებლობის გადაცემა — არა. მუხლი 29 მოითხოვს, რომ ანგარიშვალდებულმა პირმა თავად დანერგოს შესაბამისობის კონტროლის სისტემა, მისი მმართველობის ორგანო დამტკიცებს შიდა ინსტრუქციას და სწორედ მმართველობის ორგანოს წევრი ან ხელმძღვანელობითი უფლებამოსილების მქონე პირი პასუხობს სისტემის ეფექტიანობაზე. აუთსორსინგის არსია იმ მექანიზმის დანერგვა, რომლის ფარგლებშიც გარე სპეციალისტი ახორციელებს ყოველდღიურ პროცედურებს, მაგრამ გადაწყვეტილებები და პასუხისმგებლობა იურიდიულად ანგარიშვალდებულ პირთან რჩება.
რომელი თანხები ააქტიურებს იდენტიფიკაციას ვირტუალური აქტივების სფეროში?
მუხლის 11 პირველი პუნქტის „ბ“ ქვეპუნქტით, კონვერტირებადი ვირტუალური აქტივის მომსახურებასთან დაკავშირებული ერთჯერადი გარიგების შემთხვევაში ზღვარი 1 000 აშშ-ის დოლარია, 1 000 ევრო ან 3 000 ლარი — ზოგადი 15 000-ლარიანი ზღვრის ნაცვლად. ფულადი სახსრების ერთჯერადი გადარიცხვისას ზღვარი 3 000 ლარია, ხოლო ეჭვის შემთხვევაში პრევენციული ღონისძიებები თანხობრივი ზღვრის მიუხედავად განხორციელდება.
რა უნდა შეიცავდეს შიდა ინსტრუქციამ?
მუხლის 29 მეორე პუნქტით — სხვა საკითხებთან ერთად — პასუხისმგებელი პირის ან სტრუქტურული ერთეულის ხელმძღვანელისა და თანამშრომლთა უფლებებსა და მოვალეობებს, თანამშრომელთა შერჩევის წესებს მაღალი კვალიფიკაციისა და რეპუტაციის მქონე პირების მისაღებად, განგრძობითი სწავლების პროგრამას და დამოუკიდებელ აუდიტის ფუნქციას სისტემის ეფექტიანობის შესამოწმებლად.
რატომ არის საჭირო პერიოდული გადახედვა კლიენტებზე?
რადგან მუხლი 12 პრევენციულ ღონისძიებებს კლიენტის რისკის დონის შესაბამისად, გარიგებამდე და ურთიერთობის დამყარებამდე, აგრეთვე პერიოდულობით მიმდინარეობისას და არსებითი გარემოებების ცვლილებისას მოითხოვს. ერთჯერადი შემოწმება ამ მოთხოვნას არ აკმაყოფილებს — სისტემა ცოცხალი პროცესია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე ვაწყობთ და ვაწარმოებთ ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერების შესაბამისობის კონტროლის სისტემებს: ვწერთ შიდა ინსტრუქციებს, ვაპროექტებთ იდენტიფიკაციისა და მონიტორინგის პროცესებს და განმეორებადი თანხლების ფორმატში ვუზრუნველყოფთ პასუხისმგებელი პირის ფუნქციის ამსრულებელს. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს პროფილს და შევთავაზებთ კონკრეტულ კომპლაიანს-გეგმას.