კანონის სფერო და მიზანი
ზღვის სამართლის ზოგადი ნორმები — გემების რეგისტრაცია, გარიგებები, ხელშეკრულებები — ცალკე კანონმდებლობაშია; ამ გვერდის საფუძველი მეზღვაურთა განათლების, წვრთნისა და სერტიფიცირების შესახებ საქართველოს კანონია. კანონის პირველი მუხლის თანახმად, ის განსაზღვრავს საქართველოში მეზღვაურთა განათლების, წვრთნისა და სერტიფიცირების უნიფიცირებულ სტანდარტებსა და წესებს, აგრეთვე საზღვაო-საგანმანათლებლო დაწესებულების მონიტორინგის, საზღვაო-საწვრთნელი დაწესებულების აღიარებისა და მონიტორინგის, სამედიცინო დაწესებულების შერჩევისა და მონიტორინგის სისტემებს. მეზღვაურის პროფესია რეგულირებადი პროფესიაა, ხოლო საზღვაო უმაღლესი საგანმანათლებლო პროგრამები — რეგულირებადი აკადემიური პროგრამები; კანონის მიზანია მეზღვაურთა განათლებისა და სერტიფიცირების ეფექტიანი და თანამედროვე მოთხოვნების შესაბამისი სისტემის ჩამოყალიბება. კანონი შემუშავებულია 1978 წლის „მეზღვაურების მომზადების, დიპლომირებისა და ვახტის გაწევის შესახებ“ საერთაშორისო კონვენციის გათვალისწინებით და მის ძირითად პრინციპებს ეფუძნება.
სერტიფიკატების გაცემა და რეგისტრაცია
კანონის მე-8 მუხლის მიხედვით, სააგენტო გასცემს სერტიფიკატს, თუ პირი აკმაყოფილებს ასაკის, განათლების, ნაოსნობის სტაჟის, ჯანმრთელობის მდგომარეობის, წვრთნისა და კომპეტენციის შეფასების მოთხოვნებს. განმცხადებელი წარმოადგენს პირადობის დამადასტურებელ დოკუმენტს; ჯანმრთელობის მდგომარეობის — განსაკუთრებით მხედველობისა და სმენის — შესაბამისობის დოკუმენტს შერჩეული სამედიცინო დაწესებულებისგან; დამტკიცებული ნაოსნობის სტაჟის, წვრთნის გავლის და განათლების დამადასტურებელ დოკუმენტებს და კომპეტენციის სტანდარტებთან შესაბამისობის დოკუმენტს. სააგენტო აწარმოებს კაპიტნების, ოფიცრებისა და რიგითი შემადგენლობების კომპეტენციის ყველა სერტიფიკატის — გაცემულის, ვადაგასულის, გაგრძელებულის, შეჩერებულის, გაუქმებულის, დაკარგულის — აღრიცხვის რეესტრს, ინფორმაციას ხელმისაწვდომს ხდის ყველა დაინტერესებული პირისთვის და ინფორმაციის გაცემის თხოვნას პასუხობს 5 სამუშაო დღის ვადაში. კომპენტენციის სერტიფიკატი საქართველოში გაიცემა და განახლდება მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეზე, მის მიერ საქართველოს ტერიტორიაზე მიღებული საზღვაო განათლების საფუძველზე.
ნაოსნობის სტაჟში არ ჩაითვლება, მაგალითად, საგემბანე განყოფილების მეზღვაურისთვის ნაოსნობა საშუქურო ან სპორტულ გემზე, ნავსადგურის აკვატორიის ფარგლებში, მცურავ დოკსა და მცურავ ამწეზე, შესაკეთებელი დგომა 1 თვეზე მეტი ხნით და ნაოსნობა 500 ტონაზე ნაკლები საერთო ტევადობის გემზე — 500 ტონა ან მეტი ტევადობის გემის სავახტო თანაშემწის სერტიფიკატის მისაღებად. გემის მექანიკოსისთვის ანალოგიური წესი 750 კვტ-იანი სიმძლავრის ზღვარზეა მიბმული, ელექტროტექნიკოსისთვის კი — 50 კვტ-იანი ელექტრომოწყობილობის სიმძლავრეზე. სააგენტოში მუშაობის 2 თვე ჩაითვლება 1-თვიან დამტკიცებულ სტაჟად; სააგენტოს მიერ სერტიფიცირებულ ლოცმანად მუშაობის 2 თვეც იმავე თანაფარდობით ითვლება, თუ ლოცმანს ბოლო 5 წლის განმავლობაში განხორციელებული აქვს 120 სალოცმანო გაცილება, მათ შორის ბოლო 12 თვის განმავლობაში — არანაკლებ 12. ამ გზით მიღებული სტაჟი მხოლოდ სერტიფიკატის გასაახლებლად გამოიყენება, უფრო მაღალი დონის სერტიფიკატის მისაღებად — არა.
საგანმანათლებლო და საწვრთნელი დაწესებულებები
კანონის მე-45 მუხლი საზღვაო განათლების ინფრასტრუქტურას აწესრიგებს: მეზღვაურთა წვრთნის უმაღლესი საგანმანათლებლო დაწესებულებების ავტორიზაციას და მათი პროგრამების აკრედიტაციას უზრუნველყოფს განათლების ხარისხის განვითარების ეროვნული ცენტრი, ხოლო სააგენტო უფლებამოსილი წარმომადგენლის მეშვეობით ამ პროცესებში მონაწილეობს. საზღვაო-საწვრთნელი დაწესებულებების აღიარებას კანონით დადგენილი წესით სააგენტო უზრუნველყოფს; აღიარების განაცხადი უნდა შეიცავდეს კურსზე დაშვების მინიმალურ მოთხოვნებს, კურსის გეგმას და ხანგრძლივობას, აღჭურვილობის აღწერას, ინსტრუქტორის, ზედამხედველისა და შემფასებლის კომპეტენციას, მსმენელთა მაქსიმალურ რაოდენობას და თანაფარდობებს, გამოცდისა და შეფასების პროცედურებს და კურსდამთავრებულთა კომპეტენციის მინიმალურ სტანდარტს. აღიარება მოქმედებს 5 წლის განმავლობაში, ხოლო პერიოდულ მონიტორინგს ახორციელებენ ის პირები, რომლებიც არ არიან ჩართული შესაბამის საქმიანობაში.
გემთმფლობელის ვალდებულებები და ეკიპაჟის დაკომპლექტება
კანონის მე-53 მუხლით საქართველოს დროშით მცურავი გემის მფლობელი ან მმართველი კომპანია ვალდებულია უზრუნველყოს, რომ გემზე დასაქმებული ეკიპაჟის ყველა წევრი შეესაბამებოდეს კანონის მოთხოვნებს: ფლობდეს სათანადო სერტიფიკატს, ეკიპაჟი იყოს უსაფრთხო რაოდენობით დაკომპლექტებული, მეზღვაურებთან დაკავშირებული დოკუმენტები მოწესრიგებული და ხელმისაწვდომი იყოს, თითოეული მეზღვაური იცოდეს საკუთარი მოვალეობები და გემის მექანიზმები ყოველდღიურ და ავარიულ რეჟიმში, ეკიპაჟმა გაიაროს კონვენციით მოთხოვნილი გადამზადება და კურსები. კომპანიამ კაპიტანს უნდა მისცეს წერილობითი ინსტრუქცია ახლად დასაქმებული მეზღვაურების გაცნობის პროცედურით, და განსაზღვროს პასუხისმგებელი კრევის წევრი, რომელიც ახალწვეულს არსებით ინფორმაციას გასაგებ ენაზე მიაწვდის. თუ კომპანია მოთხოვნებს ვერ ასრულებს, სააგენტოს უფლება აქვს შეუჩეროს მას უსაფრთხო მართვის კოდექსის შესაბამისობის დოკუმენტი ხარვეზის საბოლოო გამოსწორებამდე. საერთაშორისო ნაოსნობაში ჩართულ გემს კანონის მე-56 და მე-57 მუხლების მიხედვით აუცილებლად უნდა ჰქონდეს ეკიპაჟის უსაფრთხო დაკომპლექტების დოკუმენტი: გემს ზღვაში გასვლის უფლება არ აქვს ამ დოკუმენტის გარეშე ან თუ ეკიპაჟი დაკომპლექტებული არ არის დოკუმენტის შესაბამისად, და კაპიტანიც ვალდებულია არ დაუშვას გასვლა. დოკუმენტის გაცემის მოთხოვნით კომპანია სააგენტოს მიმართავს, განაცხადში კი მიუთითებს გემის დეტალურ მონაცემებს, საქმიანობის სახეობას, მოქმედების სფეროს და ეკიპაჟის მინიმალურ რაოდენობას; განაცხადი განიხილება ზღვის შრომის 2006 წლის კონვენციის დებულებებთან ერთად.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის გაიცემა კომპეტენციის სერტიფიკატი საქართველოში?
მხოლოდ საქართველოს მოქალაქეს, საქართველოს ტერიტორიაზე მიღებული საზღვაო განათლების საფუძველზე, თუ ის ასაკის, განათლების, ნაოსნობის სტაჟის, ჯანმრთელობის, წვრთნისა და კომპეტენციის შეფასების მოთხოვნებს აკმაყოფილებს.
რა ხდება, თუ გემს არ აქვს ეკიპაჟის უსაფრთხო დაკომპლექტების დოკუმენტი?
გემს ზღვაში გასვლის უფლება არ აქვს; კაპიტანიც ვალდებულია არ დაუშვას გასვლა, თუ დოკუმენტი არ არის მოქმედი ან ეკიპაჟი დოკუმენტის შესაბამისად არ არის დაკომპლექტებული.
რამდენი ხნით მოქმედებს საზღვაო-საწვრთნელი დაწესებულების აღიარება?
სააგენტოს მიერ განხორციელებული აღიარება მოქმედებს 5 წლის განმავლობაში.
რამდენ ხანში პასუხობს სააგენტო ინფორმაციის გაცემის თხოვნას?
ოფიციალურ თხოვნას სააგენტო 5 სამუშაო დღის ვადაში პასუხობს; თუ ინფორმაციას ვერ გასცემს, ამავე ვადაში აცნობებს მხარეს შეუსრულებლობის შესახებ.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ეხმარებიან მეზღვაურებსა და საზღვაო კომპანიებს სერტიფიცირების, საწვრთნელი დაწესებულებების აღიარებისა და ეკიპაჟის დაკომპლექტების დოკუმენტაციის საკითხებში. დაგვიკავშირდით — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას კონვენციისა და კანონის ზუსტი მოთხოვნებით.