გუნდის ფრენჩაიზის ხელშეკრულება — ამერიკულ პროფესიონალურ ლიგებში ჩამოყალიბებული მოდელი, როცა ლიგა განიცადებს გუნდის ბრენდსა და ოპერაციებს — საქართველოში სახელმწიფო კანონით განსაზღვრული ფორმა არ აქვს, და ამის თქმა პირდაპირ სჭირდება: ჩრდილოამერიკული ფრენჩაიზული სისტემის ანალოგი ქართულ სამართალში არ არსებობს. რასაც „სპორტის შესახებ“ კანონი იძლევა, არის ის ორგანიზაციული ჩარჩო, რომელზეც ფრენჩაიზისმაგვარი გარიგება ჰგავს: არასახელმწიფო სპორტული ორგანიზაციების თავისუფლება, ფედერაციის ერთადერთი ხელმძღვანელობა, კლუბის იურიდიული სტატუსი და პროფესიული ლიგის ფორმა. თვით გარიგება კი ზოგადი სამართლის წესებით იწერება. ამ გვერდზე ვხსნით ამ განსხვავებას.
არასახელმწიფო სპორტული ორგანიზაციები — თავისუფლების საწყისი
კანონის მერვე მუხლი აწყობს სპორტული სექტორის ორგანიზაციულ საწყისს: საზოგადოებრივი და სხვა არასახელმწიფო სპორტული ორგანიზაცია არის სპორტული ფედერაცია, ასოციაცია, კლუბი და სხვა გაერთიანება, რომელიც მიზნად ისახავს სპორტის განვითარებას. სახელმწიფო ხელს უწყობს ამ ორგანიზაციების აქტივობის განვითარებას და იზიდავს მათ სპორტის მართვის საქმეში; აუცილებლობის შემთხვევაში სამინისტროს, საკუთარი კომპეტენციის ფარგლებში, შეუძლია მათ ცალკეული უფლებამოსილებანი გადასცეს და განხორციელება შეამოწმოს. ეს ნიშნავს, რომ სპორტული ორგანიზაციები საქმიანობაში თავისუფლებით სარგებლობენ — მათ შეუძლიათ ისეთი გარიგებებიც დადონ, რომელიც კანონი პირდაპირ არ აწესრიგებს, თუ ის სხვა ნორმებს არ ეწინააღმდეგება. სწორედ ამ თავისუფლებაზე დგას ფრენჩაიზისმაგვარი კონსტრუქციის ქართული შესაძლებლობა: ორგანიზაცია თავის საქმიანობაში ამ კანონითა და სპორტის სფეროში მოქმედი სხვა ნორმატიული აქტებით ხელმძღვანელობს, და ამ ჩარჩოს შიგნით ის თავისუფლად ირჩევს იმ გარიგების ფორმას, რომელიც მისი საქმიანობის განვითარებას საუკეთესოდ ემსახურება.
ფედერაცია და კლუბი — ვინ არის გარიგების მონაწილე
ფრენჩაიზისმაგვარი ურთიერთობის ცენტრში ორი სუბიექტია. ერთი — საქართველოს ეროვნული სპორტული ფედერაცია: სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე შექმნილი კერძო სამართლის არასამეწარმეო იურიდიული პირი, რომელიც სპორტის შესაბამის სახეობაში ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანოა, პასუხს აგებს სახეობის განვითარებაზე, წარმოადგენს მას ქვეყნის შიგნით და მის ფარგლებს გარეთ და აკმაყოფილებს საერთაშორისო ფედერაციის მოთხოვნებს. მეორე — სპორტული კლუბი, რომელიც თავის საქმიანობას კანონის, მოქმედი კანონმდებლობისა და საკუთარი წესდების შესაბამისად წარმართავს, იურიდიული პირია და სტატუსს იმ ორგანიზაციის დამფუძნებელი დოკუმენტების საფუძველზე იღებს, რომელიც კანონმდებლობისა და ფედერაციის მოთხოვნებს აკმაყოფილებს. კლუბის ხელმძღვანელობის უპირატესი უფლებაა თავისი წევრები ტრანსფერზე წარადგინოს ეროვნული ფედერაციის თანხმობით — ფრენჩაიზისმაგვარ გარიგებაში ეს ნორმა განსაზღვრავს, რომ მოთამაშეებთან დაკავშირებული ელემენტები კანონიერი გზით მხოლოდ ამ ჩარჩოში გადაიწყვეტა. ფედერაციის შიდა წესრიგიც ცნობითია: მისი უმაღლესი ორგანო ყრილობაა, რომლის წევრთა არანაკლებ სამ მეოთხედს სპორტული ორგანიზაციები უნდა წარმოადგენდნენ; ფედერაციის პრეზიდენტი შეიძლება იყოს საქართველოს მოქალაქე, რომელსაც უმაღლესი განათლება და მაღალი რეპუტაცია აქვს და ნასამართლობა არ გააჩნია; ფედერაცია ასრულებს სახელმწიფო დაკვეთას და ხელშეკრულების საფუძველზე თანამშრომლობს სამინისტროსთან. გარიგების მომზადებისას ამ დეტალების ცოდნა იმისთვისაა საჭირო, რომ ინვესტორმა იცოდეს, ვისთან და რომელ წესებში შედის.
პროფესიული ლიგა და „სპორტსმენი“ პროფესია
პროფესიული სპორტული ლიგა — ასოციაცია, კლუბი და სხვა — კანონმდებლობის შესაბამისად ყალიბდება და ფუნქციონირებს: ლიგის ფორმა თავისუფალია, ოღონდ კანონიერ ჩარჩოში. ლიგის შიგნით მოქმედებს სპორტსმენის რეჟიმი: „სპორტსმენი“ პროფესიაა; სპორტსმენი, რომლისთვისაც სპორტი შემოსავლის ძირითადი წყაროა, პროფესიონალია; მისი პროფესიული მოღვაწეობა შრომის კანონმდებლობით ხორციელდება და სპორტში დასაქმებული პირები, როგორც წესი, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულების საფუძველზე მუშაობენ; პროფესიონალი სპორტსმენის ხელშეკრულება ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის პირობებსაც უნდა შეიცავდეს. ფრენჩაიზისმაგვარი გარიგებისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ გუნდის ბრენდზე და ოპერაციებზე შეთანხმება შეიძლება თავისუფლად აგებული იყოს ზოგადი სამართლით, მაგრამ მოთამაშეებთან ურთიერთობა ამ შრომით სტანდარტებს ვერ გადააჭარბებს. აგრეთვე გასათვალისწინებელია, რომ კონტრაქტის გაფორმების წესი და შეჯიბრებებში პროფესიულ საწყისებზე მონაწილეობის პირობები განისაზღვრება ქართული კანონმდებლობით, საერთაშორისო სპორტული ორგანიზაციების წესდებებით და სხვა მარეგლამენტირებელი დოკუმენტებით — ფრენჩაიზისმაგვარ გარიგებაში ეს ნიშნავს, რომ ლიგის საკუთარი წესები საერთაშორისო ჩარჩოსთან უნდა იყოს შეთანხმებული, წინააღმდეგ შემთხვევაში გარიგების ეს ელემენტი აღმსასრულებლობის რისკის ქვეშ დგას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც ფრენჩაიზისმაგვარ გარიგებებთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
არსებობს თუ არა საქართველოში ფრენჩაიზის სპეციალური კანონი?
არა — ჩრდილოამერიკული მოდელის ანალოგი არ არსებობს; გარიგება ზოგადი სამართლით იწერება, სპორტის კანონი კი ორგანიზაციულ ჩარჩოს აწესებს.
შეიძლება თუ არა ლიგის შექმნა ნებისმიერი ფორმით?
პროფესიული ლიგა კანონმდებლობის შესაბამისად ყალიბდება; ფორმა თავისუფალია, ოღონდ კანონიერ ჩარჩოში.
ვინ წყვეტს მოთამაშის ტრანსფერს?
კლუბის ხელმძღვანელობა წარადგენს წევრს ტრანსფერზე ფედერაციის თანხმობით.
რომელი წესები აიძულებს მოთამაშეს შრომით ხელშეკრულებას?
პროფესიული მოღვაწეობა შრომის კანონმდებლობით ხორციელდება; ხელშეკრულება დაზღვევის პირობებსაც უნდა შეიცავდეს.
ვინ აკონტროლებს არასახელმწიფო ორგანიზაციებს?
სამინისტრო შეიძლება გადასცემს ცალკეულ უფლებამოსილებებს და შეამოწმებს მათ განხორციელებას.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება ინვესტორებს, ლიგებსა და კლუბებს ფრენჩაიზისმაგვარი გარიგებების სტრუქტურირებაში. განვსაზღვრავთ, რომელი ელემენტები ექვემდებარება სპორტის კანონის ჩარჩოს და რომელი — ზოგად სამართალს, ავწერთ ბრენდის გამოყენებისა და ოპერაციების გადაცემის პირობებს და დავიცავთ ინტერესებს ხელშეკრულების ყველა ეტაპზე. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს პროექტს და ავაგებთ გარიგებას, რომელიც ქართულ ჩარჩოში მუშაობს.