ცხენოსნობა საქართველოში ცალკე კანონით არ არის რეგულირებული — ცხენის სპორტი იმავე ზოგადი სპორტული ჩარჩოთი მუშაობს, რაც ყველა სხვა სახეობა: მოქალაქის უფლება სპორტულ საქმიანობაზე, ეროვნული ფედერაციის ერთადერთი ხელმძღვანელობა, უმაღლესი მიღწევების სპორტის ინსტიტუტები და სპორტსმენის პროფესიული რეჟიმი. ამ გვერდზე ვხსნით, როგორ ერთად მუშაობს ეს ნორმები ცხენოსნობის კონტექსტში — მხედრისთვის, კლუბისთვის და ფედერაციისთვის.
მოქალაქის უფლება და სპორტული საქმიანობის საწყისი
კანონის მესამე მუხლი საწყისს აწესებს: საქართველოს მოქალაქეს — სპორტსმენს, მწვრთნელს, მსაჯს ან სპორტის სხვა მუშაკს — უფლება აქვს, იმუშაოს სამოყვარულო და პროფესიულ სპორტში როგორც საქართველოში, ისე საზღვარგარეთ, და სახელმწიფო ამ უფლებას შესაბამისი სოციალურ-ეკონომიკური პირობების შექმნით უზრუნველყოფს; სპორტის სფეროში მოღვაწე პენსიონერებს, ობლებს, ხელმოკლე ოჯახებსა და შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე პირებს სახელმწიფო სათანადო დახმარებასა და შეღავათებს უწევს — ეს გარანტიები ცხენოსნობაში ჩართულ პირებსაც ფარავს. ცხენოსნობაში შემავალი პირები — მხედრები, ტრენერები, მსაჯები — სწორედ ამ გარანტიაზე დგანან. უცხო ქვეყნის მოქალაქე ან მოქალაქეობის არმქონე პირი საქართველოში სპორტულ საქმიანობას ხელშეკრულების ან შეთანხმების საფუძველზე ეწევა, კანონმდებლობით დადგენილი წესით — საერთაშორისო მხედრების მოწვევაც ამ ფორმით ხდება — ხელშეკრულება ან შეთანხმება უცხოელის სპორტული საქმიანობის ერთადერთი კანონიერი საფუძველია. სახელმწიფო სპორტის განვითარებას სოფლადაც უზრუნველყოფს და სპორტული საქმიანობის ან მიღწევების კანონსაწინააღმდეგო მიზნებისთვის გამოყენება დაუშვებელია.
ფედერაცია — ცხენოსნობის ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანო
ცხენოსნობის სახეობრივი მართვა ეროვნული ფედერაციის ხელშია. საქართველოს ეროვნული სპორტული ფედერაცია სამოქალაქო კოდექსის საფუძველზე შექმნილი არაკომერციული იურიდიული პირია, რომელიც საქმიანობას კანონის, სხვა აქტების, საერთაშორისო ფედერაციებისა და საკუთარი წესდების შესაბამისად წარმართავს; ის ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანოა სპორტის შესაბამის სახეობაში და პასუხს აგებს მის განვითარებაზე. ფედერაციის სტატუსი ენიჭება გაერთიანებას, რომლის დამფუძნებელი დოკუმენტები აკმაყოფილებს ქართული კანონმდებლობისა და საერთაშორისო ფედერაციის მოთხოვნებს; მისი უფლებამოსილება მთელ ტერიტორიას აღწევს; ის აკომპლექტებს ეროვნულ ნაკრებ გუნდს და წარადგენს მას საერთაშორისო შეჯიბრებებზე. ცხენოსნობის კლუბებისა და მხედრებისთვის ეს იმას ნიშნავს, რომ შეჯიბრებებზე გამოსვლის, კვალიფიკაციისა და ნაკრებში მოხვედრის საკითხები ფედერაციის წესებით წყდება — კანონიერი ჩარჩოს ფარგლებში. ამავე მუხლით ფედერაცია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში ხელს უწყობს სპორტული საზოგადოებების, ასოციაციების, კლუბების, სკოლების და სხვა ორგანიზაციების დაფუძნებასა და ფუნქციონირებას — ცხენოსნობის კლუბების ქსელი სწორედ ამ ხელშეწყობაზე იზრდება. ფედერაცია წარმოადგენს სახეობას როგორც ქვეყნის შიგნით, ისე მის ფარგლებს გარეთ და იზიარებს ოლიმპიური მოძრაობის პრინციპებს; მისი უმაღლესი ორგანო ყრილობაა, სადაც წევრთა არანაკლებ სამ მეოთხედს სპორტული ორგანიზაციები წარმოადგენენ. ფედერაციის პრეზიდენტად შეიძლება იყოს უმაღლესი განათლებისა და მაღალი რეპუტაციის მქონე, ნასამართლობის არმქონე საქართველოს მოქალაქე; ფედერაცია ასრულებს სახელმწიფო დაკვეთას და ხელშეკრულების საფუძველზე თანამშრომლობს სამინისტროსთან.
უმაღლესი მიღწევების სპორტი და მხედრის რეჟიმი
სპორტული კარიერის ზედა სართული კანონით არის აღწერილი. უმაღლესი მიღწევების სპორტი ის სფეროა, რომელიც სპორტსმენს მაქსიმალურად გამოავლენინებს შესაძლებლობებს; უმაღლესი კვალიფიკაციის სპორტსმენთა მოსამზადებლად იქმნება სპეციალიზებული დაწესებულებები, რომლეთა სტრუქტურასა და სტატუსს სამინისტრო და შესაბამისი ფედერაცია განსაზღვრავს; სახელმწიფო დაკვეთა მაღალი კვალიფიკაციის სპორტსმენთა მომზადების მიზნით ფორმდება ფედერაციებთან ან სხვა სპორტულ ორგანიზაციებთან ხელშეკრულებით. ეროვნული ნაკრების შემადგენლობაში მყოფ სპორტსმენთა შეჯიბრებისთვის მომზადება ხდება სამინისტროს მოთხოვნის საფუძველზე სახელმწიფო ბიუჯეტიდან გამოყოფილი სახსრებით. მხედრის პროფესიული სტატუსი ცალკე არის რეგულირებული: „სპორტსმენი“ პროფესიაა; სპორტსმენი, რომლისთვისაც სპორტი შემოსავლის ძირითადი წყაროა, პროფესიონალია; პროფესიული მოღვაწეობა შრომის კანონმდებლობით ხორციელდება და, როგორც წესი, ინდივიდუალური შრომითი ხელშეკრულებაზე დგას; პროფესიონალი სპორტსმენის ხელშეკრულება ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის პირობებს უნდა შეიცავდეს — ცხენოსნობაში, სადაც ტრავმის რისკი განსაკუთრებით მაღალია, ეს პირობა გადამწყვეტი მნიშვნელობისაა. ამავე მუხლით პროფესიული სპორტული ლიგა და სხვა პროფესიული ორგანიზაცია კანონმდებლობის შესაბამისად ყალიბდება და ფუნქციონირებს, და სპორტსმენთან კონტრაქტის გაფორმების წესი ქართული კანონმდებლობით, საერთაშორისო სპორტული ორგანიზაციების წესდებებით და სხვა მარეგლამენტირებელი დოკუმენტებით განისაზღვრება — ცხენოსნობის საერთაშორისო ფედერაციის წესები მხედრის კონტრაქტის შინაარსზეც ახდენს გავლენას.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვხსნით იმ საკითხებს, რომლებიც ცხენოსნობის სამართალთან დაკავშირებით ყველაზე ხშირად ჩნდება.
არსებობს თუ არა ცხენოსნობის ცალკე კანონი?
არა — ცხენის სპორტი ზოგადი სპორტული ჩარჩოთი მუშაობს.
ვინ მართავს ცხენოსნობას საქართველოში?
შესაბამისი ეროვნული ფედერაცია — სახეობაში ერთადერთი ხელმძღვანელი ორგანო.
როგორ შეუძლია უცხოელ მხედარს საქართველოში გამოსვლა?
ხელშეკრულების ან შეთანხმების საფუძველზე, კანონმდებლობით დადგენილი წესით.
რა პირობა აუცილებელია პროფესიონალი მხედრის ხელშეკრულებაში?
ჯანმრთელობისა და სიცოცხლის დაზღვევის პირობები, მოღვაწეობისა და შეჯიბრებებში მონაწილეობის პირობებთან ერთად.
როგორ ფორმდება სახელმწიფო დაკვეთა მომზადებაზე?
ფედერაციებთან ან სხვა სპორტულ ორგანიზაციებთან დადებული ხელშეკრულებით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება მხედრებს, ცხენოსნობის კლუბებსა და ფედერაციებს სპორტული ურთიერთობების მოწესრიგებაში. განვიხილავთ ხელშეკრულების ფორმებს, დაზღვევის აუცილებელ პირობას, უცხოელ მხედრებთან გარიგების საფუძვლებს და ფედერაციის წესებთან თავსიმართლველობას. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს სიტუაციას და მოვამზადებთ ხელშეკრულებას ან პოზიციას, რომელიც ქართულ ჩარჩოში მუშაობს.