კიბერსპორტის ინტელექტუალური ფენა
კიბერსპორტის სამართლის ყველაზე მყარი სტატუტური საყრდენი საავტორო და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონია. ყოველი პროფესიული მატჩი ამ კანონის ორ ფენას აწარმოებს: პირველია თავად ვიდეოთამაში — კომპიუტერული პროგრამა და მასში ჩადებული შემოქმედებითი გადაწყვეტები; მეორეა მატჩის პირდაპირი გადაცემა და ჩანაწერი — აუდიოვიზუალური პროდუქტი, რომელიც ტურნირის ორგანიზატორის, ტრანსლატორისა თუ მოთამაშის საქმიანობით იქმნება. ამ ორ ფენაზე სხვადასხვა სუბიექტი ამბობს პრეტენზიას, და სწორედ აქ იბადება კიბერსპორტული დავების უმეტესობა.
კანონის მიხედვით, ავტორს ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელს აქვს ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენების განსაკუთრებული უფლება — უფლება, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს გამოყენება (მუხლი 18). ეს განსაზღვრება კიბერსპორტში იმას ნიშნავს, რომ თამაშის კომერციული ექსპლუატაციის — ტურნირების, ტრანსლაციების, ჩანაწერების — ყოველი ფორმა იმ პირის თანხმობას ეყრდნობა, ვისაც უფლებები გამოშვებულ თამაშზე ეკუთვნის.
საჯარო გადაცემა და სტრიმინგი
ნაწარმოების გამოყენების განსაკუთრებული უფლება მოიცავს მის საჯარო გადაცემას — პირველ ან/და ხელახალსაც, — აგრეთვე გადაცემას სადენით ანდა უმავთულო კავშირგაბმულობის მეშვეობით ისე, რომ ის ხელმისაწვდომი იყოს ნებისმიერი პირისათვის მის მიერ არჩეულ დროს და ადგილიდან (მუხლი 18, პუნქტი 2, ქვეპუნქტი „ვ“). ეს არის ზუსტად ის ფორმულირება, რომელზეც სტრიმინგის პლატფორმები დგას: მატჩის ონლაინ ტრანსლაცია საჯარო გადაცემის უფლების გამოყენებაა და მისი ლეგალურობა ლიცენზიის ან სხვა საფუძვლის არსებობაზეა დამოკიდებული.
ამავე მუხლით გათვალისწინებულია საჯარო ჩვენების, საჯარო შესრულების, რეპროდუცირების, გავრცელების, იმპორტის, თარგმნისა და გადამუშავების უფლებები, აგრეთვე ჰონორარის უფლება — ავტორს ან განსაკუთრებული საავტორო უფლების სხვა მფლობელს უფლება აქვს მიიღოს საავტორო ჰონორარი ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებისათვის (პუნქტი 3). ტურნირის ორგანიზატორისთვის ეს ნიშნავს, რომ ღონისძიების მონეტიზაციის ყოველი არხი სათანადო უფლებით უნდა იყოს დაფარული. ამასთან, საქართველოში ავტორის მიერ ან მისი თანხმობით ნაწარმოების ასლის პირველი გაყიდვით ამოიწურება ავტორის უფლება შემდგომ გავრცელებაზე, ხოლო ჰონორარის წესი ხელშეკრულებით დგინდება — ამ დეტალებმა ტრანსლაციის ეკონომიკა წინასწარ უნდა განსაზღვრონ.
თამაშის გამომცემლის პოზიცია
კომპიუტერული პროგრამის ავტორი ზოგად უფლებებთან ერთად სარგებლობს განსაკუთრებული უფლებით, განახორციელოს, ნება დართოს ან აკრძალოს პროგრამის რეპროდუცირება ნებისმიერი საშუალებითა და ფორმით, მთლიანად ან ნაწილობრივ — თუ ეს ესაჭიროება ჩატვირთვას, ჩვენებას, მუშაობას, გადაცემას ან შენახვას, აუცილებელია ავტორის თანხმობა; აგრეთვე პროგრამირების ენიდან გადატანა, ადაპტირება, სისტემატიზაცია ან სხვაგვარი ცვლილება (მუხლი 19). ეს ნორმა თამაშის გამომცემლის პოზიციას ამაგრებს: კიბერსპორტული ღონისძიება, რომელიც გამომცემლის თამაშზეა აგებული, მისი წესებითა და ნებართვით ხორციელდება.
პრაქტიკაში გამომცემლები ტურნირებს ლიცენზიებით ან პირობებით ამართავენ: ზოგი თამაშის კომერციული გამოყენება თავისუფალია გარკვეულ ფარგლებში, ზოგისთვის კი პირდაპირი ნებართვა სჭირდება. ტურნირის ორგანიზატორისთვის ამ რეჟიმის გამოკვლევა ღონისძიებამდე აუცილებელი ბიუროკრატიული ეტაპია, რომლის გამოტოვება მთელ პროექტს რისკის ქვეშ აყენებს.
მატჩის ჩანაწერები და ვიდეოგრამა
ვიდეოგრამის დამამზადებელს ეკუთვნის განსაკუთრებული უფლება, გამოიყენოს ვიდეოგრამა ნებისმიერი ფორმით, ყოველი გამოყენებისათვის ჰონორარის მიღების უფლების ჩათვლით; ეს უფლება მოიცავს პირდაპირ ან არაპირდაპირ რეპროდუცირებას, გავრცელებას, იმპორტს და გადაცემას სადენებით ან უმავთულო კავშირგაბმულობით, ხოლო უფლებები ხელშეკრულებით გადაეცემა სხვა პირს (მუხლი 49). მატჩის ჩანაწერი ზუსტად ასეთი ვიდეოგრამაა — და კითხვა, ვინ არის მისი დამამზადებელი (ტურნირის ორგანიზატორი თუ ტრანსლატორი), ხელშეკრულებით უნდა იყოს გადაწყვეტილი.
საქართველოში ვიდეოგრამის ასლების პირველი გაყიდვით ამოიწურება დამამზადებლის უფლება შემდგომ გავრცელებაზე — ეს წესი ჩანაწერების ბაზარს განსაზღვრავს. სტრიმერებისა და გუნდებისთვის კი მნიშვნელოვანია, რომ საკუთარი კონტენტის ფარგლები ხელშეკრულებებით ზუსტად იყოს დაყოფილი: ვის ეკუთვნის ჩანაწერის მონეტიზაცია, განმეორებითი ჩვენება და არქივი.
ხშირად დასმული კითხვები
ვის ეკუთვნის მატჩის ტრანსლაციის უფლება?
საჯარო გადაცემა ავტორის ან საავტორო უფლების მფლობელის განსაკუთრებული უფლებაა (მუხლი 18), ხოლო ჩანაწერზე — ვიდეოგრამის დამამზადებლის უფლება ამოქმედდება (მუხლი 49). ტურნირის პაკეტი ორივე ფენის განაწილებას ხელშეკრულებით განსაზღვრავს.
შეიძლება თუ არა თამაშის ტურნირზე გამოყენება ნებართვის გარეშე?
კომპიუტერული პროგრამის გამოყენება ავტორის უფლებების ფარგლებშია (მუხლი 19); ზოგიერთი გამომცემლის პირობები ფართო ნებართვას იძლევა, მაგრამ ეს თითოეული თამაშის საკუთარი რეჟიმია და ყოველ შემთხვევაში ცალკე მოწმდება.
ვინ არის ჩანაწერის „დამამზადებელი“?
ის პირი, რომელიც ვიდეოგრამის შექმნას უზრუნველყოფს — ჩვეულებრივ, ტურნირის ორგანიზატორი ან ტრანსლატორი; სტატუსი ხელშეკრულებით ფიქსირდება, და მისგან მომდინარეობს რეპროდუქციის, გავრცელებისა და გადაცემის უფლებები (მუხლი 49).
როგორ მონეტიზდება კონტენტი უფლებიანად?
ჰონორარის მიღების უფლება ნაწარმოების ნებისმიერი სახით გამოყენებას ახლავს (მუხლი 18); შესაბამისი ლიცენზიები და ხელშეკრულებები არხს ლეგალურს ხდის და დავის რისკს ამცირებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ეხმარება კიბერსპორტულ კლუბებს, ორგანიზატორებს და სტრიმერებს: ტურნირების სამართლებრივი პაკეტის მომზადება, ტრანსლაციისა და ჩანაწერების უფლებების განაწილება, გამომცემლებთან ლიცენზირება და მოთამაშეების ხელშეკრულებების IP-პუნქტები. ჩვენ ვაანალიზებთ თქვენი პროექტის უფლებრივ რუკას და ვაფიქსირებთ იმას, რაც თითოეულ მონაწილეს ეკუთვნის. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს კონკრეტულ სიტუაციას.