მაუწყებლობის სამართალი: რეგულატორი და სფერო
მაუწყებლობა საქართველოში „მაუწყებლობის შესახებ“ საქართველოს კანონით არის აწესრიგებული. კანონის მე-2 მუხლი აგროვებს ამ სფეროს ძირითად ტერმინებს და განსაზღვრავს რეგულატორსაც: კომისია — საქართველოს კომუნიკაციების ეროვნული კომისიაა, რომლის რეგულატორი სფეროც მედიამომსახურებისა და ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების სფეროებია. რეგულირება ნიშნავს კომისიის მიერ სამართლებრივი აქტების მიღებას, მონიტორინგის, ზედამხედველობის, კონტროლისა და კოორდინაციის განხორციელებას.
კანონი ამ სფეროს ორი მიმართულებით აღწერს: ერთი — კლასიკური მაუწყებლობა, რომელიც სამაუწყებლო ბადით და ქრონოლოგიური განრიგით ხორციელდება, და მეორე — გამოძახებით აუდიოვიზუალური მედიამომსახურება და ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურება. მათ შორის განმასხვავებელი კრიტერიუმი სარედაქციო პასუხისმგებლობაა: მაუწყებელი და გამოძახებით მედიამომსახურების მიმწოდებელი პროგრამების შერჩევასა და ორგანიზებაზე ეფექტიან კონტროლს ახორციელებს, ვიდეოგაზიარების პლატფორმის მომსახურების მიმწოდებელი კი მომხმარებლების გენერირებულ ვიდეორგოლებს სარედაქციო პასუხისმგებლობის გარეშე მიწოდებს.
მაუწყებლობის სახეები და მათი კრიტერიუმები
კანონის მე-2 მუხლი მაუწყებლობის სახეებს ზომადობითაც განსაზღვრავს: ადგილობრივი მაუწყებლობა ხელმისაწვდომია ლიცენზიით ან ავტორიზაციით განსაზღვრული მომსახურების ზონის მოსახლეობის არანაკლებ 90%-ისათვის, ეროვნული მაუწყებლობა კი — საქართველოს მოსახლეობის არანაკლებ 90%-ისათვის. საერთო მაუწყებლობა არანაკლებ 2 თემატიკის — მათ შორის, ახალი ამბებისა და საზოგადოებრივ-პოლიტიკური თემატიკის — პროგრამებით ხორციელდება, ხოლო სპეციალიზებული მაუწყებლობა ძირითადად ერთი თემატიკის პროგრამებს ემყარება.
ცალკე განსაზღვრულია საზოგადოებრივი, სათემო, საუნივერსიტეტო და კერძო მაუწყებლობა — საზოგადოებრივი მაუწყებელი საჯარო დაფინანსებით მოქმედი, ხელისუფლებისგან დამოუკიდებელი და საზოგადოების წინაშე ანგარიშვალდებული საჯარო სამართლის იურიდიული პირია, სათემო და საუნივერსიტეტო მაუწყებლობა კი მოგების მიზნის არმქონე მაუწყებლობის ფორმებია. ეს კლასიფიკაცია პრაქტიკულია, რადგან სახის მიხედვით იცვლება ის მოთხოვნები, რომლებიც კონკრეტულ მაუწყებელს ეკისრება.
აკრძალული შინაარსი: სიძულვილის ენა და ტერორიზმისკენ მოწოდება
კანონის 55-2 მუხლი შინაარსობრივ აკრძალვებს აწესრიგებს. აკრძალულია ისეთი პროგრამის ან რეკლამის გავრცელება, რომელიც ახდენს პირის ან პირთა ჯგუფის მიმართ შეზღუდული შესაძლებლობის, ეთნიკური, სოციალური წარმომავლობის, სქესის, ეროვნების, რასის, რელიგიის ან რწმენის, სექსუალური ორიენტაციის, კანის ფერის, გენეტიკური მახასიათებლების, ენის, პოლიტიკური ან სხვა შეხედულების, ეროვნული უმცირესობის წევრობის, ქონების, დაბადების ადგილის ან ასაკის ნიშნის მიხედვით ძალადობის ან სიძულვილის წაქეზებას — გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ეს აუცილებელია პროგრამის კონტექსტის გათვალისწინებით და არ არსებობს სიძულვილის ენის გავრცელების განზრახვა.
ამავე მუხლით განსაზღვრულია დაცვის საზღვარიც: პროგრამა ან რეკლამა არ შეიძლება მიჩნეულ იქნეს სიძულვილის ენის შემცველად მხოლოდ მისი შეურაცხმყოფელი ან კრიტიკული შინაარსის გამო — კრიტიკა თავისთავად აკრძალვას არ ასაბუთებს. მეორე პუნქტი კი ცალკე განსაზღვრავს: აკრძალულია ისეთი პროგრამის ან რეკლამის გავრცელებაც, რომელიც შეიცავს ტერორიზმისკენ მოწოდებას. მედიამომსახურების მიმწოდებლისთვის ეს ორი აკრძალვა შინაარსის მომზადებისას უშუალოდ გასათვალისწინებელი საზღვრებია.