განმეორებითი და ხელახალი აუქციონი: რას ნიშნავს განსხვავება
სააღსრულებო წარმოებაში ყადაღადადებული ქონების იძულებითი რეალიზაცია საჯარო აუქციონის წესით ხდება, და პირველი აუქციონის ჩავარდნა არ ნიშნავს პროცესის დასასრულს. სააღსრულებო წარმოების შესახებ კანონი განარჩევს ორ სცენარს: განმეორებითი აუქციონი ტარდება მაშინ, როცა აუქციონზე გამარჯვებული პირი არ გამოვლინდა, ხოლო ხელახალი აუქციონი — მაშინ, როცა გამარჯვებულმა პირმა ქონების ფასი კანონით დადგენილ ვადაში არ გადაიხადა. ამ ორ გზას შორის განსხვავება პრაქტიკულია: კანონის 76-ე მუხლის თანახმად, ხელახალი აუქციონი არ ჩაითვლება განმეორებით აუქციონად.
მოძრავი ქონების რეალიზაცია ხდება კანონის XIII თავით დადგენილი წესით, აუქციონის შესახებ სპეციფიკური მოთხოვნების გათვალისწინებით. კრედიტორის, მოვალის ან შემსყიდველისთვის ამ წესების ცოდნა იმიტომ არის მნიშვნელოვანი, რომ განმეორებითი და ხელახალი აუქციონის გამოცხადება, ხელახალი შეფასება და შედეგების გაუქმება სხვადასხვა პირობით ხდება.
ყადაღადადებული ქონების შეფასება და ხელახალი შეფასება
სააღსრულებო წარმოების შესახებ კანონის 47-ე მუხლი განსაზღვრავს ყადაღადადებული ქონების შეფასების წესს. ქონების აღწერის დროს, მისი საბაზრო ღირებულების განსაზღვრის შესაძლებლობის შემთხვევაში, ქონების საბაზრო ღირებულება აღინიშნება ქონების აღწერისა და დაყადაღების აქტში. თუ ქონების აღწერისას ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას ყადაღის დადების რეგისტრაციის შემდეგ შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან აღსრულების ეროვნული ბიუროს დავალებით სხვა კომპეტენტური პირი.
საგადასახადო ორგანოსთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე, საგადასახადო დავალიანების გადახდევინების მიზნით გადასახადის გადამხდელის ქონებაზე ყადაღის დადებისას, სააღსრულებო წარმოებაში ამ ქონების განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის, თუ სარეალიზაციო ქონების შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა. ამასთან, სააღსრულებო წარმოების მხარეს უფლება აქვს, წარმოადგინოს ქონების საბაზრო ღირებულების დასკვნა, რომლის მიხედვითაც ქონება შეფასებულია სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 6 თვის განმავლობაში; დასკვნის დაშვებადობას წყვეტს აღსრულების ეროვნული ბიურო.
აუქციონის გამოცხადება და მოგირავნეების ჩართვა
კანონის 50-ე მუხლის თანახმად, აღსრულების ეროვნული ბიურო ან მასთან დადებული ხელშეკრულების საფუძველზე სხვა პირი მოძრავ ქონებაზე ყადაღის დადებიდან 1 თვის ვადაში აცხადებს საჯარო აუქციონს, ხოლო საგადასახადო შემთხვევაში — სააღსრულებო წარმოების დაწყებიდან 2 კვირის ვადაში. თუ მოვალის ყადაღადადებულ მოძრავ ქონებაზე, რომლის იძულებითი წესით რეალიზაციასაც ითხოვს კრედიტორი, რეგისტრირებულია გირავნობის უფლება სხვა მოგირავნის სასარგებლოდ, ბიურო ატყობინებს მოგირავნეს რეალიზაციასთან დაკავშირებით სააღსრულებო წარმოების დაწყების შესახებ და განუსაზღვრავს მოთხოვნების წარმოდგენის ვადას.
სხვა მოგირავნემ შეტყობინების მიღებიდან 10 კალენდარული დღის ვადაში უნდა წარადგინოს ფულადი სახით გამოხატული მოთხოვნა. გირავნობის საგნის რეალიზაციის შედეგად ამონაგები თანხიდან პირველ რიგში დაიფარება საფასური და აღსრულების ხარჯი, შემდეგ კი დაკმაყოფილდება მოგირავნეთა მოთხოვნები მათი რიგითობისა და წარდგენილი მოთხოვნების მიხედვით. საგადასახადო გირავნობის არსებობისას საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნა პირველ რიგში კმაყოფილდება, ხოლო გარკვეული ფინანსური ინსტიტუტების — ლიცენზირებული კომერციული ბანკის, მიკრობანკის, მიკროსაფინანსო ორგანიზაციის, სადაზღვევო ორგანიზაციის — გირავნობა, თუ ის საგადასახადო გირავნობამდე არის რეგისტრირებული, საგადასახადო ორგანოს მოთხოვნას უსწრებს.
აუქციონის ჩავარდნის შემდეგი სცენარები
თუ სააღსრულებო წარმოება მიმდინარეობს სახელმწიფო, ავტონომიური რესპუბლიკის რესპუბლიკური ან მუნიციპალიტეტის ბიუჯეტის სასარგებლოდ და პირველ აუქციონზე არ გამოვლინდა გამარჯვებული პირი, ან თუ გამარჯვებულმა პირმა ქონების ფასი კანონით დადგენილ ვადაში არ გადაიხადა, აღსრულების ეროვნული ბიურო უფლებამოსილია აუქციონის დასრულებიდან 15 დღის ვადაში გამოსცეს ქონების საკუთრებაში ნატურით გადაცემის შესახებ განკარგულება. თუ განკარგულება ამ ვადაში არ გამოიცა, ბიურო უზრუნველყოფს პირველი განმეორებითი აუქციონის ჩატარებას — თუ გამარჯვებული არ გამოვლინდა — ან ხელახალი აუქციონის ჩატარებას, თუ გამარჯვებულმა ფასი არ გადაიხადა.
იგივე წესი მოქმედებს მეორე განმეორებით აუქციონზეც: მისი ჩავარდნის შემთხვევაში ბიურო ისევ 15 დღის ვადაში გამოსცემს ნატურით გადაცემის განკარგულებას, ხოლო თუ განკარგულება არ გამოიცა — ქონება თავისუფლდება ყადაღისგან და მოვალეს უბრუნდება. განმეორებითი აუქციონების ეს თანმიმდევრული სისტემა ნიშნავს, რომ შესყიდვის ინტერესის მქონე პირს ერთზე მეტ შესაძლებლობა ეძლევა, ხოლო მოვალესა და კრედიტორს — პროცესის პროგნოზირებადი ბოლო წერტილი.
აუქციონის შედეგების გაუქმება და ხელახალი აუქციონი
კანონის 76-ე მუხლი განსაზღვრავს, თუ რა ხდება, როცა აუქციონში გამარჯვებულმა პირმა ქონების ფასი კანონით დადგენილ ვადაში არ გადაიხადა: იგი კარგავს აუქციონის ჩატარების დღეს გარანტიის სახით წარმოდგენილ თანხას, რომელიც მიექცევა აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკუთრებაში. აღსრულების ეროვნული ბიურო გამოსცემს ჩატარებული აუქციონის შედეგის გაუქმების შესახებ განკარგულებას და მისი გამოცემიდან 3 დღის ვადაში აცხადებს ხელახალ აუქციონს, რომელიც არ ჩაითვლება განმეორებით აუქციონად.
გამარჯვებულის მიერ ფასის არგადახდა ასეთ შემთხვევაში სანქციასაც ითვალისწინებს — გარანტიის დაკარგვა — და პროცესს ახალი ეტაპით განაგრძობს: ქონება ხელახლა გამოცხადდება აუქციონზე გაუქმების განკარგულების შემდეგ მალევე. ამასთან, ყადაღადადებული მოძრავი ქონების შემძენის საკუთრებაში გადასვლის შედეგად უქმდება მასზე არსებული ყველა ყადაღა, სანივთო და ვალდებულებითი უფლება, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისისა, თუ შემძენი არ გამოთქვამს სურვილს, გახდეს ამ ქონებასთან არსებული ვალდებულებითი ურთიერთობის მხარე.
ხშირად დასმული კითხვები
როდის ტარდება განმეორებითი და როდის — ხელახალი აუქციონი?
განმეორებითი აუქციონი იმართება, როცა აუქციონზე გამარჯვებული პირი არ გამოვლინდა; ხელახალი — როცა გამარჯვებულმა პირმა ქონების ფასი კანონით დადგენილ ვადაში არ გადაიხადა. ხელახალი აუქციონი არ ჩაითვლება განმეორებით აუქციონად.
რა ხდება გამარჯვებულის გარანტიასთან, თუ ის ფასს არ გადაიხდის?
გამარჯვებული პირი კარგავს აუქციონის ჩატარების დღეს გარანტიის სახით წარმოდგენილ თანხას, რომელიც მიექცევა აღსრულების ეროვნული ბიუროს საკუთრებაში.
რამდენ დღეში ცხადდება ხელახალი აუქციონი შედეგების გაუქმების შემდეგ?
აღსრულების ეროვნული ბიურო გამოსცემს აუქციონის შედეგის გაუქმების განკარგულებას და მისი გამოცემიდან 3 დღის ვადაში აცხადებს ხელახალ აუქციონს.
რა ხდება მოძრავ ქონებაზე არსებულ უფლებებთან შესყიდვის შემდეგ?
შემძენის საკუთრებაში გადასვლის შედეგად უქმდება ქონებაზე არსებული ყველა ყადაღა, სანივთო და ვალდებულებითი უფლება, გარდა კანონმდებლობით გათვალისწინებული გამონაკლისისა, თუ შემძენი არ გამოთქვამს სურვილს, გახდეს ვალდებულებითი ურთიერთობის მხარე.
ვის ეკისრება ქონების შეფასება და რამდენად აქტუალური უნდა იყოს ის?
თუ აღწერისას ფასების დადგენა შეუძლებელია, ქონებას შეაფასებს აღსრულების ეროვნული ბიურო ან მისი დავალებით კომპეტენტური პირი. საგადასახადო შემთხვევაში განმეორებითი შეფასება სავალდებულო არ არის, თუ შეფასება სააღსრულებო წარმოების დაწყებამდე 1 წლის განმავლობაში განხორციელდა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე შეგიძლიათ იპოვოთ სააღსრულებო წარმოების სპეციალისტი იურისტები, რომლებიც დაგეხმარებით აუქციონის მომზადებასა და მიმდინარეობაში: შეფასების საკითხებში, მოგირავნეთა მოთხოვნების წარდგენაში, აუქციონის შედეგების გაუქმებასა და ხელახალ აუქციონთან დაკავშირებულ პროცედურებში. აირჩიეთ სპეციალისტი გამოცდილებით და დაუკავშირდით პირდაპირ პლატფორმაზე.