საჰაერო ხომალდის გარიგებები საქართველოში
საჰაერო ხომალდის ყიდვა-გაყიდვა, გაქირავება ან სხვა გარიგება საქართველოში ორ ფენად იშლება: თავად ხელშეკრულების სამართალი სამოქალაქო კანონმდებლობის ზოგადი წესებით რეგულირება, ხოლო საავიაციო თავისებურებები — საჰაერო საწინააღმდეგოდ, ავიაციის შესახებ საქართველოს კოდექსით განისაზღვრება. ამ უკანასკნელი ფენის ოთხი საყრდენი ნორმაა კოდექსის მე-7, 21-ე, 24-ე და 25-ე მუხლები: ვის შეუძლია საავიაციო საშუალებაზე საკუთრების ქონა და რა არის სახელმწიფოს ხელშეუვალი; როგორ კლასიფიცირდება ხომალდები რეესტრების მიხედვით; რას ნიშნავს ხომალდის ეროვნულობა და ერთი ხომალდის ერთ სახელმწიფოში რეგისტრაციის წესი; და რა სერთიფიკატი ანუ უფლებაა საჭირო ხომალდის ექსპლუატაციისთვის.
საკუთრება საავიაციო საშუალებებზე — მუხლი 7
კოდექსის მე-7 მუხლის მიხედვით, საქართველოში საავიაციო საშუალებები შეიძლება იყოს სახელმწიფო, იურიდიული და ფიზიკური პირების — მათ შორის, უცხო სახელმწიფოს — საკუთრება. ამრიგად, როგორც ქართველი მოქალაქე, ისე უცხოური კომპანია ან სხვა სახელმწიფო შეიძლება იყოს თვითმფრინავის მფლობელი. ამავე დროს, ნორმა განსაზღვრავს იმ ობიექტებს, რომლებიც კერძო საკუთრებას საერთოდ არ ექვემდებარება: საჰაერო ტრასები, ადგილობრივი საჰაერო ხაზები, თვითმფრინავების ფრენის მართვის სისტემები, საჰაერო მოძრაობის, მართვისა და კონტროლის საშუალებები და განსაკუთრებული მნიშვნელობის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლები საქართველოში სახელმწიფო საკუთრებაა. განსაკუთრებული მნიშვნელობის ქონების ნუსხას ამტკიცებს საქართველოს ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტრო. გარიგების დაგეგმვისას ეს გამონაკლისები ზუსტად უნდა გაითვალისწინოთ — თვითმფრინავი ყიდვადია, მაგრამ ფრენის მართვის ინფრასტრუქტურა არა.
ხომალდების კლასიფიცირება — მუხლი 21
კოდექსის 21-ე მუხლი საჰაერო ხომალდებს ყოფს სამოქალაქო, სახელმწიფო და ექსპერიმენტულ ხომალდებად. სამოქალაქოდ განეკუთვნება ხომალდი, რომელიც რეგისტრირებულია სამოქალაქო საჰაერო ხომალდების სახელმწიფო რეესტრში ან ზემსუბუქი საჰაერო ხომალდების რეესტრში. სახელმწიფო ხომალდებია ისინი, რომლებიც გამოიყენება სამხედრო, საპოლიციო, სახელმწიფო უსაფრთხოებისა და საბაჟო მიზნებისთვის და შეტანილია სახელმწიფო საჰაერო ხომალდების რეესტრში. ხომალდი ექსპერიმენტულია, თუ იგი გამოიყენება საცდელი, ექსპერიმენტულ-საკონსტრუქტორო ან სამეცნიერო-კვლევითი ფრენის შესრულების მიზნით. გარიგებისთვის ეს კლასიფიკაცია გადამწყვეტია: სამოქალაქო ხომალდი თავისუფალ ბრუნვაშია, სახელმწიფო ხომალდის გასხვისება კი სახელმწიფო ქონების გასხვისების წესებს ექვემდებარება.
ეროვნულობა და ერთი რეგისტრაციის წესი — მუხლი 24
კოდექსის 24-ე მუხლის მიხედვით, საქართველოში ეროვნულად ითვლება ის საჰაერო ხომალდი, რომელიც რეგისტრირებულია საქართველოს საჰაერო ხომალდების შესაბამის სახელმწიფო რეესტრში. ამავე დროს, საჰაერო ხომალდი არ შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს ერთზე მეტ სახელმწიფოში — ეს აკრძალვა გარიგებების პრაქტიკული საყრდენია: ხომალდის ექსპორტზე გაყიდვისას მას ჯერ ქართული რეესტრიდან უნდა გამოეყოს და შემდეგ შევა მყიდველი სახელმწიფოს რეესტრში. დავა საჰაერო ხომალდის ეროვნულობის შესახებ შეიძლება გადაწყდეს დაინტერესებულ სახელმწიფოთა შორის მიღწეული შეთანხმებით ან საერთაშორისო სამედიატორო სასამართლოს მეშვეობით — ანუ კანონი თავად ასახელებს ალტერნატიულ გადაწყვეტის არხს.
ექსპლუატაციის უფლება — მუხლი 25
მე-25-ე მუხლი განსაზღვრავს, რომ საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაცია ხორციელდება საქართველოში დაწესებულ ფრენის ნორმებთან მათი შესაბამისობის დადგენის შემდეგ, რაც დასტურდება სათანადო სერთიფიკატით. ანუ მფლობელობა საკუთრივ არ აძლევს ხომალდს ფრენის უფლებას — გამყიდველისგან მყიდველი იღებს არა მხოლოდ საკუთრებას, არამედ შესაბამისობის დადასტურების პროცედურაში ჩართვის საჭიროებასაც. თვითმფრინავის ქირავნობის (ლიზინგის) შემთხვევაშიც ეს წესი მოქმედებს: ექსპლუატანტს სჭირდება სერთიფიკატი, რომელიც ხომალდის ფრენის ნორმებთან შესაბამისობას ადასტურებს.
მუხლის პირველი ნაწილის შემდგომი პუნქტი საერთაშორისო განზომილებას ამატებს: ფრენის უსაფრთხოების უზრუნველსაყოფად სააგენტოსა და სხვა სახელმწიფოს შესაბამის უფლებამოსილ ორგანოს შორის შესაძლებელია გაფორმდეს შეთანხმება საჰაერო ხომალდის ექსპლუატაციასთან დაკავშირებით ფუნქციების, მოვალეობებისა და საერთაშორისო სტანდარტების უზრუნველყოფისათვის პასუხისმგებლობის განაწილების შესახებ, „საერთაშორისო სამოქალაქო ავიაციის შესახებ“ ჩიკაგოს 1944 წლის კონვენციის 83 ბის მუხლის მოთხოვნების შესაბამისად. ასეთი შეთანხმება უცხოური ხომალდის ქართულ პირობებში გამოყენებისას ზედამხედველობის განაწილებას აწესრიგებს. საქართველოს სახელმწიფო საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაციას კი ახორციელებს საქართველოს თავდაცვის სამინისტრო დადგენილი წესით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომლებიც თვითმფრინავის ან სხვა საჰაერო ხომალდის გარიგებისას ყველაზე ხშირად ისმის.
შეუძლიათ თუ არა ფიზიკურ პირს ან უცხოურ კომპანიას თვითმფრინავის ყიდვა?
დიახ — კოდექსის მე-7 მუხლით საავიაციო საშუალებები შეიძლება იყოს სახელმწიფო, იურიდიული და ფიზიკური პირების, მათ შორის უცხო სახელმწიფოს, საკუთრება. გამონაკლისია მხოლოდ საჰაერო ტრასები, ადგილობრივი საჰაერო ხაზები, ფრენის მართვის სისტემები, საჰაერო მოძრაობის, მართვისა და კონტროლის საშუალებები და განსაკუთრებული მნიშვნელობის ასაფრენ-დასაფრენი ზოლები, რომლებიც სახელმწიფო საკუთრებაა.
შეიძლება თუ არა ხომალდის ორ სახელმწიფოში რეგისტრაცია?
არა — კოდექსის 24-ე მუხლით საჰაერო ხომალდი არ შეიძლება რეგისტრირებულ იქნეს ერთზე მეტ სახელმწიფოში. ექსპორტზე გაყიდვისას ხომალდი ჯერ ქართულ რეესტრს უნდა გამოეყოს. ეროვნულობის დავა გადაწყდება დაინტერესებულ სახელმწიფოთა შეთანხმებით ან საერთაშორისო სამედიატორო სასამართლოს მეშვეობით.
რა სჭირდება ხომალდს გამოყენებისთვის ყიდვის შემდეგ?
ექსპლუატაცია შესაძლებელია მხოლოდ დაწესებულ ფრენის ნორმებთან შესაბამისობის დადგენის შემდეგ, რაც დასტურდება სათანადო სერთიფიკატით. სახელმწიფო საჰაერო ხომალდების ექსპლუატაციას თავდაცვის სამინისტრო ახორციელებს დადგენილი წესით.
როგორ კლასიფიცირდება საჰაერო ხომალდები?
კოდექსის 21-ე მუხლით ხომალდები იყოფა სამოქალაქო, სახელმწიფო და ექსპერიმენტულად: სამოქალაქო რეგისტრირებულია სამოქალაქო ან ზემსუბუქი ხომალდების რეესტრში, სახელმწიფო — სამხედრო, საპოლიციო, უსაფრთხოებისა და საბაჟო მიზნებისთვის გამოიყენება და სახელმწიფო რეესტრშია, ექსპერიმენტული კი საცდელი, საკონსტრუქტორო ან სამეცნიერო-კვლევითი ფრენებისთვისაა.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
საჰაერო ხომალდის გარიგება მოითხოვს საკუთრების, რეესტრისა და სერთიფიკაციის საკითხების ერთდროულ მოწესრიგებას. Legal.ge-ს სპეციალისტები შეამოწმებენ ხომალდის სტატუსს რეესტრის მიხედვით, განვმარტავთ ავიაციის კოდექსის მე-7, 21-ე, 24-ე და 25-ე მუხლებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს, დაგეხმარებით ხელშეკრულების შედგენასა და რეგისტრაციის პროცედურის დაგეგმვაში. მოგვმართეთ Legal.ge-ის ფორმით.