დავები სახელმწიფოსა და ინვესტორს შორის (ISDS - Investor-State Dispute Settlement) წარმოადგენს საერთაშორისო სამართლის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ და სპეციფიკურ სფეროს. ეს მექანიზმი უცხოელ ინვესტორებს ანიჭებს უფლებას, პირდაპირ უჩივლონ მასპინძელ სახელმწიფოს საერთაშორისო არბიტრაჟში, თუ სახელმწიფო დაარღვევს საერთაშორისო ხელშეკრულებებით (BITs, MITs) ნაკისრ ვალდებულებებს. საქართველო, როგორც ქვეყანა, რომელიც აქტიურად იზიდავს უცხოურ კაპიტალს, არის მრავალი ორმხრივი და მრავალმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულების მონაწილე. ეს ხელშეკრულებები ინვესტორებს ანიჭებს დაცვის მაღალ სტანდარტებს, როგორიცაა დაცვა ექსპროპრიაციისგან, სამართლიანი და თანასწორი მოპყრობა, და სრული დაცვა და უსაფრთხოება. როდესაც ეს უფლებები ირღვევა, ISDS არის ის ინსტრუმენტი, რომლითაც ინვესტორს შეუძლია მოითხოვოს ზიანის ანაზღაურება.
ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის დავები არ შემოიფარგლება მხოლოდ ხელშეკრულების დარღვევით; ისინი ხშირად ეხება საკანონმდებლო ცვლილებებს, ლიცენზიების გაუქმებას, საგადასახადო რეჟიმის გაუარესებას ან ადმინისტრაციული ორგანოების დისკრიმინაციულ ქმედებებს. ასეთი დავების წარმოება მოითხოვს საერთაშორისო საჯარო სამართლის ღრმა ცოდნას, რადგან საქმე ეხება სუვერენული სახელმწიფოს პასუხისმგებლობას. პროცესი ხშირად მიმდინარეობს ისეთი ინსტიტუტების ეგიდით, როგორიცაა ICSID (საინვესტიციო დავების გადაწყვეტის საერთაშორისო ცენტრი) ან UNCITRAL-ის წესებით. Legal.ge-ზე წარმოდგენილი სპეციალისტები გთავაზობენ მაღალკვალიფიციურ იურიდიულ მხარდაჭერას ამ ურთულეს პროცესში, დაწყებული დავის წარმოშობის რისკების შეფასებიდან, დამთავრებული საარბიტრაჟო ტრიბუნალზე წარმომადგენლობით.
რას მოიცავს ინვესტორსა და სახელმწიფოს შორის დავების სერვისი?
- საინვესტიციო ხელშეკრულებების ანალიზი: საქართველოს მიერ დადებული ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულებების (BITs) და ენერგეტიკული ქარტიის (ECT) დეტალური კვლევა ინვესტორის უფლებების დასადგენად.
- დავის წინარე მოლაპარაკებები: სავალდებულო „გაციების პერიოდის“ (Cooling-off period) მართვა, სახელმწიფოსთვის შეტყობინების (Notice of Intent) მომზადება და მოლაპარაკებების წარმოება დავის არბიტრაჟამდე მოგვარების მიზნით.
- დარღვევის კვალიფიკაცია: სახელმწიფოს ქმედებების შეფასება საერთაშორისო სტანდარტებთან მიმართებაში (მაგ. ირიბი ექსპროპრიაცია, დისკრიმინაცია, ლეგიტიმური მოლოდინების დარღვევა).
- წარმომადგენლობა საერთაშორისო არბიტრაჟში: სრულფასოვანი იურიდიული მომსახურება ICSID, SCC, ICC ან UNCITRAL-ის წესებით მიმდინარე პროცესებში.
- ზარალის შეფასება: ფინანსურ ექსპერტებთან თანამშრომლობა მიყენებული ზიანის ზუსტი კალკულაციისთვის, მათ შორის მიუღებელი შემოსავლის გათვალისწინებით.
- გადაწყვეტილების აღსრულება: საარბიტრაჟო გადაწყვეტილების აღსრულების პროცედურების მართვა როგორც საქართველოში, ისე სხვა იურისდიქციებში ნიუ-იორკის კონვენციის საფუძველზე.
ხშირი სცენარები, როდესაც გჭირდებათ ეს მომსახურება
ტიპური სცენარია, როდესაც უცხოელი ინვესტორი იღებს ლიცენზია სასარგებლო წიაღისეულის მოპოვებაზე, ახორციელებს დიდ ინვესტიციას ინფრასტრუქტურაში, მაგრამ შემდგომ სახელმწიფო აუქმებს ლიცენზიას გარემოსდაცვითი ან პოლიტიკური მოტივებით კომპენსაციის გარეშე. ეს შეიძლება ჩაითვალოს ირიბ ექსპროპრიაციად. მეორე გავრცელებული შემთხვევაა ენერგეტიკული პროექტები (მაგ. ჰესები), სადაც სახელმწიფო არღვევს გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებას (PPA) ან ცვლის ტარიფებს ისე, რომ პროექტი წამგებიანი ხდება. მესამე სცენარია დისკრიმინაციული მოპყრობა, როდესაც სახელმწიფო საგადასახადო ან ადმინისტრაციულ შეღავათებს ანიჭებს ადგილობრივ კომპანიას, ხოლო უცხოელ ინვესტორს – არა, რითაც არღვევს „ეროვნული რეჟიმის“ პრინციპს.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
სფერო რეგულირდება საერთაშორისო და შიდა კანონმდებლობის ერთობლიობით. უპირველესი წყაროა ორმხრივი საინვესტიციო ხელშეკრულებები (BITs), რომლებიც საქართველოს გაფორმებული აქვს 30-ზე მეტ ქვეყანასთან. შიდა დონეზე მოქმედებს საქართველოს კანონი „საინვესტიციო საქმიანობის ხელშეწყობისა და გარანტიების შესახებ“, რომელიც აღიარებს ინვესტორის უფლებას, მიმართოს საერთაშორისო არბიტრაჟს. ასევე მნიშვნელოვანია 1965 წლის ვაშინგტონის კონვენცია (ICSID კონვენცია), რომლის წევრიც არის საქართველო, და 1958 წლის ნიუ-იორკის კონვენცია, რომელიც უზრუნველყოფს გადაწყვეტილებების აღსრულებას. ეს სამართლებრივი ბაზა ქმნის მყარ საფუძველს ინვესტორთა უფლებების დაცვისთვის.
მომსახურების პროცესი ეტაპობრივად
პროცესი იწყება იურისდიქციული ანალიზით: არის თუ არა კლიენტი „ინვესტორი“ და განახორციელა თუ არა „ინვესტიცია“ ხელშეკრულების გაგებით. შემდეგ ხდება დარღვევის ფაქტობრივი და სამართლებრივი შეფასება. თუ დარღვევა სახეზეა, იურისტი ამზადებს დავის შესახებ შეტყობინებას და იწყებს მოლაპარაკებებს მთავრობასთან (რაც ხშირად 3-6 თვე გრძელდება). თუ შეთანხმება ვერ შედგა, რეგისტრირდება საარბიტრაჟო სარჩელი. ამას მოსდევს ტრიბუნალის დაკომპლექტება, წერილობითი პოზიციების გაცვლა, მოწმეთა დაკითხვა და ზეპირი მოსმენა. პროცესი სრულდება საბოლოო გადაწყვეტილების გამოტანით.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
სახელმწიფოსთან დავა მოითხოვს არა მხოლოდ იურისპრუდენციის, არამედ პოლიტიკური და ეკონომიკური კონტექსტის გააზრებას. ეს არის „დავითის და გოლიათის“ ბრძოლა, სადაც სახელმწიფოს მხარეს დგას მთელი ადმინისტრაციული რესურსი. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით სპეციალისტებს, რომლებსაც აქვთ საერთაშორისო საარბიტრაჟო დავებში მონაწილეობის გამოცდილება და შეუძლიათ ეფექტურად დაიცვან თქვენი მრავალმილიონიანი ინვესტიცია უმაღლეს დონეზე.
განახლდა: ...