გემის გირაო და რეგისტრაციის საფუძვლები
საზღვაო კოდექსის შესაბამისი ნორმები გემის იპოთეკას — გემის გირაოს — სრულყოფილად აწესრიგებს. ნებისმიერი გემი, მათ შორის მშენებარეც, ან მასზე უფლება შეიძლება გემთმფლობელმა (დამგირავებელმა) დააგირაოს სესხით ან სხვა ფინანსური უზრუნველყოფით. მოგირავნედ შეიძლება იყოს საქართველოს ან უცხო ქვეყნების ნებისმიერი ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელსაც კანონმდებლობის მიხედვით შესაძლებელია გემი გირაოდ გადაეცეს. გემის რეესტრს აწარმოებს სააგენტო, რომელიც გასცემს შესაბამის მოწმობებს და ამტკიცებს რეგისტრაციის, რეესტრის წარმოებისა და საზღვაო იპოთეკის აღრიცხვის წესებს.
დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა გაიცემა მუდმივი ან ვადიანი რეგისტრაციამდე არაუმეტეს 6 თვის ვადით, ხოლო ეს ვადა შესაძლებელია 1 წლამდე გახანგრძლივდეს. განსაკუთრებულ შემთხვევაში, გემთმფლობელის წერილობითი მიმართვის საფუძველზე და მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით, ვადის ამოწურვის შემდეგ მოწმობის მოქმედება კიდევ გახანგრძლივდება, მაგრამ არა უმეტეს 1 წლისა. დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა იმავე უფლებებსა და მოვალეობებს წარმოშობს, რომელსაც მუდმივი რეგისტრაცია.
იპოთეკის ხელშეკრულება და რეგისტრაცია
იპოთეკის ხელშეკრულებაში კანონი აუცილებლად მოითხოვს მხარეთა დასახელებასა და მისამართებს, გირავნობის მოთხოვნების უზრუნველყოფის არსს, იპოთეკის ფორმას, ვალდებულების შესრულების ვადას, გემის შეფასებასა და მისი ყოფნის ადგილს, იპოთეკის რეგისტრაციის, გადაცემისა და ცვლილებების შეტანის საკითხებს, რეგისტრირებული იპოთეკის თანამიმდევრობას, აგრეთვე სხვა ნებისმიერ პირობას, რომელიც ერთ-ერთმა მხარემ წამოაყენა და შეთანხმებულია. ხელშეკრულება სათანადოდ უნდა დამოწმდეს და აუცილებლად გატარდეს საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრში, რაზეც ჩანაწერი კეთდება გემის საკუთრების მოწმობაში; რეგისტრაციისათვის წარმოდგენული უნდა იყოს ხელშეკრულების დედანი და ნოტარიუსით დამოწმებული ასლი.
სააგენტო ვალდებულია რეესტრიდან ამონაწერი მიაწოდოს დამგირავებელს, ხოლო მოთხოვნისას — მოგირავნესა და სხვა დაინტერესებულ პირებს; რეგისტრაცია და ამონაწერის გაცემა ფასიანია. მნიშვნელოვანია ისიც, რომ იპოთეკა არ ნიშნავს მოგირავნისათვის გემის გასხვისებას, და დამგირავებელი არ ჩაითვლება პირად, რომელიც კარგავს გემზე საკუთრების უფლებას. მხარეთა უფლება-მოვალეობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება მოგირავნის ქვეყნის კანონმდებლობით, თუ შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
მოგირავნის უფლებები და გემის დაპატიმრება
იპოთეკით მოგირავნეს უფლება აქვს დაგირავებული გემის ხარჯზე სრულად დაიკმაყოფილოს მოთხოვნილებები — კერძოდ, ვალდებულებათა გადავადებით მიყენებული ზიანი და პროცენტები, ხოლო ხელშეკრულებით გათვალისწინებულ შემთხვევებში — პირგასამტეხლოც; უნდა ანაზღაურდეს მოგირავნის აუცილებელი ხარჯები იპოთეკის მოთხოვნების უზრუნველსაყოფად. დაგირავებული გემი ჯარიმდება იპოთეკის ხელშეკრულების შესაბამისად, ხოლო ჯარიმული გემის რეალიზაცია მოქმედი კანონმდებლობით ხდება, თუ ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
პრაქტიკული თვალსაზრისით მნიშვნელოვანია რეგისტრირებული იპოთეკების თანამიმდევრობა: ხელშეკრულებაში აისახება იპოთეკის რეგისტრაციის, გადაცემისა და ცვლილებების საკითხები, რაც რამდენიმე მოგირავნის არსებობისას გადაწყვეტილების მიღებას აადვილებს. ხელშეკრულებაში შეიძლება ჩაიწეროს სხვა ნებისმიერი პირობაც, რომელიც ერთ-ერთმა მხარემ წამოაყენა და შეთანხმებულია — მაგალითად, დამატებითი უზრუნველყოფის ან ინფორმაციის მიწოდების ვალდებულებები. მხარეთა უფლება-მოვალეობა და ხელშეკრულების გაფორმების წესი განისაზღვრება მოგირავნის ქვეყნის კანონმდებლობით, თუ მხარეთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული, ამიტომ უცხოურ ფინანსურ ინსტიტუტებთან გარიგებებში სწორედ ეს არჩევანი ხდება მოლაპარაკების ერთ-ერთი ცენტრალური საკითხი.
გემის დაპატიმრება ხდება მხოლოდ საზღვაო სარჩელის უზრუნველსაყოფად. საზღვაო სარჩელი გამომდინარეობს გემის საკუთრებიდან და სხვა ქონებრივი ურთიერთობიდან, რომელიც წარმოიშობა გემის მშენებლობის, მართვის, ექსპლუატაციის, კომერციული გამოყენების, იპოთეკის ან გადარჩენასთან დაკავშირებულ ღონისძიებათა განხორციელებისას. გემის დაპატიმრებასა და გათავისუფლებას ახდენს მხოლოდ სასამართლო სამოქალაქო საპროცესო კანონმდებლობის შესაბამისად, ხოლო სახელმწიფო საკუთრებაში არსებული გემის დაპატიმრება შეიძლება მხოლოდ მთავრობის თანხმობით.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა მშენებარე გემის დაგირავება?
დიახ, ნებისმიერი გემი, მათ შორის მშენებარე, ან მასზე უფლება შეიძლება დაიგირაოს სესხით ან სხვა ფინანსური უზრუნველყოფით.
რამდენი ვადით გაიცემა დროებითი რეგისტრაციის მოწმობა?
არაუმეტეს 6 თვის ვადით 1 წლამდე გახანგრძლივების შესაძლებლობით; განსაკუთრებულ შემთხვევაში მთავარი რეგისტრატორის თანხმობით ვადა კიდევ ერთხელ გაგრძელდება.
სად რეგისტრირდება საზღვაო იპოთეკა?
საქართველოს გემების სახელმწიფო რეესტრში; ხელშეკრულება ჯერ ნოტარიულად დამოწმდება, რეგისტრაცია კი ჩანაწერით აისახება საკუთრების მოწმობაში.
გადადის თუ არა გემის საკუთრება მოგირავნეზე იპოთეკით?
არა — იპოთეკა გემის გასხვისებას არ ნიშნავს, და დამგირავებელი არ ჩაითვლება პირად, რომელიც კარგავს გემზე საკუთრებას.
საზღვაო გარიგებებში დეტალები გადამწყვეტია: ხელშეკრულების თითოეული აუცილებელი ელემენტი, რეგისტრაციის სისწორე და თანამიმდევრობის გათვალისწინება მოთხოვნების რეალურ დაკმაყოფილებას წყვეტს, ამიტომ თითოეული ნაბიჯი წერილობითი ფორმითა და კანონიერი აქტებით უნდა იყოს დადასტურებული. ამას ისიც ემატება, რომ რეგისტრაცია და ამონაწერის გაცემა ფასიანია, ამიტომ ხარჯების დაგეგმვა ტრანზაქციის ნაწილია — ჩვენ დაგეხმარებით ამ დეტალების წინასწარ გათვლაშიც, რომ საზღვაო პროექტი მოლოდინებთან ერთად განვითარდეს. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — ჩვენ ვმუშაობთ საზღვაო პროექტებზე პირველი დღიდანვე.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი მხარს უჭერს გემთმფლობელებსა და ფინანსისტებს საზღვაო იპოთეკის გაფორმებასა და რეგისტრაციაში: ვამზადებთ ხელშეკრულების ტექსტს, ვადგენთ აუცილებელ დეტალებს, ვაწარმოებთ მოლაპარაკებას და ვაფასებთ რისკებს დაპატიმრებისა და მოთხოვნების დაკმაყოფილების ნაწილში. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს სიტუაციას და დავგეგმავთ სამართლებრივ ნაბიჯებს.