ხელშეუხებლობის გარანტია და მისი საზღვრები
საინვესტიციო საქმიანობის შესახებ კანონის მიხედვით, ინვესტიცია საქართველოში მთლიანად და უპირობოდ არის დაცული მოქმედი კანონმდებლობით. ინვესტიციის ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან ორგანული კანონით დადგენილი გადაუდებელი აუცილებლობისას და მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით. გადაწყვეტილება ინვესტიციის ჩამორთმევის შესახებ, აგრეთვე კომპენსაციის პირობები შეიძლება გასაჩივრდეს საქართველოს სასამართლოში, თუ მხარეთა შეთანხმებით ან საერთაშორისო ხელშეკრულებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული — ეს უკანასკნელი პუნქტი სწორედ საერთაშორისო შეთანხმებების როლს ეყრდნობა.
ხელშეუხებლობის გარანტია იმით არის საინტერესო, რომ ის ერთდროულად აწესრიგებს სახელმწიფოს ქმედების საზღვრებს და ინვესტორის იურიდიულ მდგრადობას. ჩამორთმევა კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებს გარეთ აკრძალულია, გადაუდებელი აუცილებლობის ინსტიტუტი კი ორგანული კანონით არის განსაზღვრული — ეს ნიშნავს, რომ ადმინისტრაციული გადაწყვეტილება თავისთავად საკმარისი საფუძველი არ არის. კომპენსაციის პირობები და თანხის გაანგარიშებაც სასამართლო კონტროლს ექვემდებარება, ამიტომ ინვესტორს დავის ორი ცალკე მიმართულება აქვს — ჩამორთმევის კანონიერება და ანაზღაურების ოდენობა.
ორმხრივი საინვესტიციო შეთანხმებები და მრავალმხრივი ხელშეკრულებები დამატებით დაცვის ფენას ქმნის: მათ მიხედვით ინვესტორს ხშირად უფლება აქვს დავა არსებითად საერთაშორისო არბიტრაჟში წარადგინოს, თუმცა კონკრეტული მექანიზმი თითოეული შეთანხმების ტექსტზეა დამოკიდებული, ამიტომ დავის გეგმისას ჯერ მოქმედი ხელშეკრულების ანალიზი ხდება.
კომპენსაციის წესი ჩამორთმევისას
ინვესტორისთვის გადასაცემი კომპენსაცია უნდა შეესაბამებოდეს ჩამორთმეული ინვესტიციის რეალურ საბაზრო ღირებულებას უშუალოდ იმ მომენტისათვის, როდესაც ჩამორთმევა მოხდა. კომპენსაცია უნდა გაიცეს ყოველგვარი შეფერხების გარეშე და მოიცავდეს იმ ზარალსაც, რომელიც ინვესტორმა განიცადა ჩამორთმევის მომენტიდან საკომპენსაციო თანხის გადახდამდე. უცხოელ ინვესტორს უფლება აქვს საბანკო დაწესებულებებში მოახდინოს საკომპენსაციო თანხის კონვერსია საბაზრო კურსით და თავისუფლად, შეუფერხებლად გადაიყვანოს იგი საზღვარგარეთ.
ამგვარად, კანონი სამ ელემენტს აერთიანებს: ღირებულების ობიექტურ შეფასებას, გადახდის მოქმედების სისწრაფეს და ზარალის ანაზღაურებას მთელი პერიოდისთვის. საერთაშორისო პრაქტიკაში სწორედ ეს სამი ელემენტი ხდება ხშირ დავის საგანი, რადგან საბაზრო ღირებულების განსაზღვრა და შეფერხების ფაქტი თითოეულ შემთხვევაში ცალკე მტკიცების საგანია.
ინვესტორის სტატუსი და ძირითადი უფლებები
ინვესტიციად მიიჩნევა ყველა სახის ქონებრივი და ინტელექტუალური ფასეულობა ან უფლება, რომელიც მოგების მიზნით გამოიყენება საქართველოში განხორციელებულ სამეწარმეო საქმიანობაში. ინვესტორია ფიზიკური ან იურიდიული პირი და საერთაშორისო ორგანიზაცია, უცხოელ ინვესტორად კი განიხილება უცხო ქვეყნის მოქალაქე, არამცხოვრები მოქალაქეობის არმქონე პირი, საზღვარგარეთ მცხოვრები საქართველოს მოქალაქე და უცხოეთში რეგისტრირებული იურიდიული პირი. უცხოელი ინვესტორის უფლებები და გარანტიები არ შეიძლება იყოს ნაკლები საქართველოს პირების უფლებებზე.
ინვესტორს შეუძლია გახსნას ანგარიშები ნებისმიერი ვალუტით, აიღოს სესხები, შეიძინოს ფასიანი ქაღალდები და ქონება, ხოლო გადასახადების შემდეგ მოგება შეუზღუდავად გაიტანოს. ინვესტირება შესაძლებელია საკუთრების ნებისმიერი ფორმის ობიექტში, თუ აკრძალული არ არის; ცალკე კატეგორიებისთვის სპეციალური ნებართვა ან ლიცენზია სჭირდება.
საინვესტიციო ფასეულობების ჩამონათვალი ფართოა: ინვესტიცია შეიძლება გამოიხატოს ფულადი სახსრებით, წილით, აქციებითა და სხვა ფასიანი ქაღალდებით, უძრავი და მოძრავი ქონებით — მიწით, შენობა-ნაგებობებითა და მოწყობილობებით, მიწით ან სხვა ბუნებრივი რესურსებით სარგებლობის უფლებით, მათ შორის კონცესიით, აგრეთვე პატენტით, ლიცენზიით და სხვა ინტელექტუალური ფასეულობებით. ამგვარად დაცვა ვრცელდება როგორც მატერიალურ, ისე არამატერიალურ აქტივებზე, და საერთაშორისო შეთანხმების ტექსტებში ჩამოთვლილი დაცვადი ინვესტიციების განმარტება ამ შიდა გაგებასთან მიმართებაში ცალკე განიხილება.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა ინვესტიციის ჩამორთმევა ანაზღაურების გარეშე?
არა — ჩამორთმევა დასაშვებია მხოლოდ კანონით პირდაპირ დადგენილ შემთხვევებში, სასამართლოს გადაწყვეტილებით ან გადაუდებელი აუცილებლობისას და მხოლოდ სათანადო ანაზღაურებით.
როგორ განისაზღვრება კომპენსაციის თანხა?
ჩამორთმევის მომენტის რეალური საბაზრო ღირებულებით, ზარალის ჩათვლით გადახდამდე გასული პერიოდისთვის.
სად გასაჩივრდება ჩამორთმევის გადაწყვეტილება?
საქართველოს სასამართლოში, თუ მხარეთა შეთანხმებით ან საერთაშორისო ხელშეკრულებით სხვა წესი არ არის დადგენილი.
რა როლი აქვს საერთაშორისო შეთანხმებებს?
ისინი დამატებით დაცვას ქმნიან და დავის განხილვის წესს ცვლიან, თუ ეს ხელშეკრულებით არის გათვალისწინებული; კონკრეტული შინაარსი თითოეულ შეთანხმებაზეა დამოკიდებული.
დაცვის სტრატეგია ასახავს როგორც შიდა სამართლებრივ საშუალებებს, ისე საერთაშორისო ხელშეკრულებებით მოცემულ შესაძლებლობებს: ვგეგმავთ ორივე გზას პარალელურად, რომ თქვენი ინვესტიციის ღირებულება ყოველი ხელმისაწვდომი ინსტრუმენტით იყოს დაცული. ჩვენ ასევე დროულად მოგიმზადებთ მტკიცებულებების ბაზას — შეფასებებს, ხელშეკრულებებს და მიმოწერას, რომლებიც დავაში გადამწყვეტი ხდება. ამასთან, ხელშეუხებლობის გარანტია მთლიანად და უპირობოდ მოქმედებს, ამიტომ სახელმწიფოს ყოველი შეზღუდვა კანონიერების გადამოწმებას ითხოვს და სწორედ ამ შემოწმებას ჩვენ ვახდენთ თითოეულ კონკრეტულ შემთხვევაში, დოკუმენტებისა და კანონმდებლობის სრული ანალიზის საფუძველზე, რათა თქვენი პოზიცია პირველივე ეტაპიდან იყოს დასაბუთებული და დაცული.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი იცავს ინვესტორების ინტერესებს სახელმწიფოს მხრიდან ჩარევის შემთხვევებში: ვაფასებთ ჩამორთმევის კანონიერებას, ვითვლით და ვასაბუთებთ კომპენსაციას, ვამზადებთ სასამართლო დავას და ვმუშაობთ საერთაშორისო ხელშეკრულებებით მოცემულ დაცვასთან. დაგვიკავშირდით — განვიხილავთ თქვენს შემთხვევას და ავაგებთ დაცვის სტრატეგიას.