კომერციული ფართის — ოფისის, სავაჭრო, საწარმოო ან საწყობი ფართის — გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი საქართველოს საგადასახადო კოდექსით ეკონომიკური საქმიანობით მიღებულ შემოსავლებს განეკუთვნება: კოდექსის შესაბამისი ნორმი ლიზინგით, უზუფრუქტით, იჯარით, ქირით ან სხვა ამგვარი ფორმით გაცემული ქონებიდან მიღებულ შემოსავალს ამ კატეგორიაში ასახელებს. ამასთან, კომერციული იჯარა ფუნდამენტურად განსხვავდება საცხოვრებელი ფართის გაქირავებისგან: შეღავათიანი 5-პროცენტიანი განაკვეთი კანონით სწორედ საცხოვრებელი მიზნით გაქირავებას უკავშირდება, ამიტომ კომერციული ფართის გამქირავებელ ფიზიკურ პირს ზოგადი წესით უნდა ანგარიშვეგდეს. მეორე მნიშვნელოვანი განზომილება დღგ-ს 100 000-ლარიანი ზღვარია, რომლის გადაჭარბებაც 2 სამუშაო დღეში რეგისტრაციის ვალდებულებას წარმოშობს. ქვემოთ განვმარტავთ თითოეულ ელემენტს და ვაჩვენებთ, რას მოიცავს კომერციული იჯარის საგადასახადო მხარდაჭერა Legal.ge-ზე.
20 პროცენტიანი განაკვეთი და იჯარის შემოსავლის დეკლარირება
საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლის პირველი ნაწილი ფიზიკური პირის დასაბეგრ შემოსავალს 20 პროცენტით ბეგრავს, თუ კოდექსით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული. 5-პროცენტიანი შეღავათა ამავე მუხლის მე-2 ნაწილით მხოლოდ საცხოვრებელი ფართის ორგანიზაციაზე, იურიდიულ პირზე ან ფიზიკურ პირზე საცხოვრებელი მიზნით გაქირავების შემოსავალს ეხება — კომერციული დანიშნულების ფართზე ეს შეღავათა არ ვრცელდება. შედეგად, კომერციული ფართის გამქირავებელი ფიზიკური პირის იჯარის შემოსავალი ზოგადი 20-პროცენტიანი განაკვეთით იბეგრება, თუ კოდექსი ამ შემთხვევისთვის განსაკუთრებულ წესს არ ითვალისწინებს.
მიღებული შემოსავალი ეკონომიკური საქმიანობის კატეგორიაში ექცევს იჯარის გამქირავებელს საგადასახადო ანგარიშგების ვალდებულების წინაშე: იჯარის შემოსავალი წლიურ საშემოსავლო გადასახადის დეკლარაციაში უნდა აისახოს. დეკლარაციის წარდგენის ფორმატსა და ვადებს კოდექსის სხვა დებულებები და ფინანსთა მინისტრის ბრძანებები განსაზღვრავს, ამიტომ კონკრეტული კალენდარული თარიღები ყოველ წელს ცალკე უნდა გადაამოწმოთ. გამოქვითვების გამოყენების შემთხვევაში გათვლა უფრო რთული ხდება: 20 პროცენტი იმ ბაზისდან იანგარიშება, რომელიც კანონით დაშვებული გამოქვითვების გათვალისწინების შემდეგ რჩება, და სწორად დოკუმენტირებული ხარჯები აქ გადამწყვეტ როლს თამაშობს.
100 000-ლარიანი ზღვარი და 2 სამუშაო დღის ვალდებულება
დღგ-ს რეგისტრაციის სავალდებულო ზღვარი კომერციული იჯარისთვის ყველაზე თვალსაჩინო რისკის წყაროა. საგადასახადო კოდექსის 165-ე მუხლის პირველი ნაწილით, დასაბეგრი პირი ვალდებულია მის მიერ ნებისმიერი უწყვეტი 12 კალენდარული თვის განმავლობაში განხორციელებული დღგ-ით დასაბეგრი ოპერაციების ჯამური თანხის 100 000 ლარისთვის გადაჭარბების დღიდან, არაუგვიანეს 2 სამუშაო დღეში, დღგ-ის გადამხდელად რეგისტრაციის მიზნით მიმართოს საგადასახადო ორგანოს. ეს არ არის კალენდარული წლის ზღვარი — უწყვედი 12 თვე ნებისმიერ მომენტში შეიძლება დაიწყოს, ამიტომ იჯარის შემოსავლების დინამიკა თვეების დონეზე უნდა იყოს კონტროლირებადი.
ამასთან, დღგ-ის გამოანგარიშებისა და გადახდის ვალდებულება წარმოეშობა ზუსტად იმ ოპერაციის განხორციელების მომენტიდან, რომლითაც ჯამურმა თანხამ 100 000 ლარი გადააჭარბა — გადამხდელი ამ ოპერაციის ჩათვლით ხდება ანგარიშვალდებული. ზღვრის გათვლისას არ ითვლება კოდექსით დღგ-ისგან გათავისუფლებული ოპერაციები, გარდა გამონაკლისებისა: მათ შორის, ფინანსურ ან უძრავ ნივთთან დაკავშირებული გათავისუფლებული ოპერაციები, თუ მათი განხორციელება პირის ძირითადი საქმიანობაა, და საქონლის ექსპორტი. ეს ნიუანსი სწორედ იჯარით დაკავებული პირებისთვისაა მნიშვნელოვანი და მისი არასწორად გაანგარიშება ხშირად იწვევს ან რეგისტრაციის გადაჭარბებას, ან დაგვიანებას. იმავდროულად, კანონი ნებაყოფლობით რეგისტრაციასაც აძლევს საშუალებას — ასეთ შემთხვევაში პირი გადამხდელად მიმართვის დღიდან ითვლება, მაგრამ არაუგვიანეს სავალდებულო რეგისტრაციის ვადისა.