საპენსიო დანაზოგების დაბეგვრის სამართლებრივი რეჟიმი
საპენსიო დანაზოგების დაბეგვრა საქართველოს საგადასახადო კოდექსით ორი განსხვავებული რეჟიმით იმართება: ერთი ეხება დაგროვებითი პენსიო სქემის მონაწილეებს, მეორე — ნებაყოფლობითი კერძო საპენსიო სქემებს. კანონი განსაზღვრავს, რომელი შენატანები და სარგებლებია გათავისუფლებული საშემოსავლო გადასახადისგან, რომელი შემთხვევები იბეგრება, ვინ ასრულებს საგადასახადო აგენტის ფუნქციას და როგორ ფუნქციონირებს დაბეგვრა საინვესტიციო ფონდების ერთეულებზე. ამ გვერდზე ვხსნით ამ წესებს ისე, როგორც ისინი კოდექსშია დაწერილი — იმისთვის, რომ თქვენი გადაწყვეტილებები პენსიურ დაგეგმვაზე ზუსტ სამართლებრივ საფუძველზე დაიდგეს.
დაგროვებითი პენსიო სქემის შეღავათები და გამონაკლისები
საშემოსავლო გადასახადით დაბეგვრისგან თავისუფალია დაგროვებითი საპენსიო სქემის მონაწილის ინდივიდუალურ საპენსიო ანგარიშზე განხორციელებული საპენსიო შენატანი, მასზე დარიცხული სარგებელი და ამ კანონმდებლობით გასაცემი პენსია თუ საპენსიო აქტივები. თუმცა ამ შეღავათს გამონაკლისები აქვს: იბეგრება შეცდომით ან ზედმეტად განხორციელებული საპენსიო შენატანის დასაბრუნებელი თანხა და მასზე დარიცხული სარგებელი; სქემიდან გასულ დასაქმებულს დასაბრუნებელი შენატანის შესაბამისი თანხა და სარგებელი; აგრეთვე საქართველოს სამუდამოდ დატოვების შემთხვევაში დასაბრუნებელი საპენსიო აქტივების შესაბამისი თანხა. ასეთ შემთხვევებში დაბეგვრა ხდება კოდექსის სხვა ნორმით განსაზღვრული განაკვეთით — ეს გარემოება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმ პირებისთვის, რომლებიც სქემაში მონაწილეობას წყვეტენ ან ქვეყნიდან გადადგამენ.
ნებაყოფლობითი კერძო საპენსიო სქემის წესები
ნებაყოფლობით კერძო საპენსიო სქემაში გათავისუფლებულია მონაწილის მიერ ან მის სასარგებლოდ წლის განმავლობაში ჯამურად 6 000 ლარამდე განხორციელებული საპენსიო შენატანი. გარდა ამისა, თავისუფალია მონაწილის მიერ საპენსიო სქემაში მონაწილეობის შედეგად მიღებული სარგებელი — გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა საპენსიო აქტივების გატანა ხდება კანონით გათვალისწინებულ გარკვეულ ვადებამდე ადრე. ასევე არ იბეგრება საპენსიო ასაკის მიღწევისას, ვადაზე ადრე პენსიაზე გასვლისას ან შესაძლებლობის შეზღუდვისას პირად საპენსიო ანგარიშზე აღრიცხული საპენსიო აქტივების მიღება პროგრამული გატანით ან ანუიტეტის ფორმით. პენსიის ერთიანი გადახდის შემთხვევაში კი — გარდა ბენეფიციარის მიერ პენსიის გატანისა — დაბეგვრას ექვემდებარება შეღავათის ფარგლებში განხორციელებული საპენსიო შენატანები, კოდექსის შესაბამისი განაკვეთით.
გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება და საგადასახადო აგენტის ვალდებულებები
გადახდის წყაროსთან გადასახადის დაკავება ევალება საგადასახადო აგენტს, მათ შორის პირს, რომელიც პირს უხდის პენსიას — გარდა სახელმწიფო სოციალური უზრუნველყოფის სისტემაში გაცემული პენსიისა. საგადასახადო აგენტის ფუნქცია ეკისრება აქტივების მმართველ კომპანიას, მზღვეველს ან საპენსიო კომპანიას ნებაყოფლობითი სქემის მონაწილისთვის პირად ანგარიშზე აღრიცხული საპენსიო აქტივების გაცემისას, აგრეთვე საქართველოს საპენსიო ფონდს — დაგროვებითი სქემის ინდივიდუალურ ანგარიშზე რიცხული აქტივების გადაცემისას ან გადახდისას. საგადასახადო აგენტი ვალდებულია დაკავებული გადასახადი ბიუჯეტში გადარიცხოს თანხის გადახდისთანავე, ხოლო ანაზღაურების არაფულადი ფორმით განხორციელებისას — შესაბამისი თვის ბოლო რიცხვში; ხელფასის გადახდისას შემოსავლის მიმღებ ფიზიკურ პირს მისი მოთხოვნის შემთხვევაში უნდა მისცეს ცნობა დაკავებული გადასახადის თანხის მითითებით; ცნობა საგადასახადო ორგანოს ეწოდება არა უგვიანეს დაკავების თვის მომდევნო თვის 15 რიცხვისა, დეკლარაცია კი წარედგინება ყოველი საანგარიშო პერიოდისთვის ამავე ვადაში.
საინვესტიციო ფონდებთან დაკავშირებული დაბეგვრის თავისებურებები
საპენსიო დანაზოგების ინვესტირებისას მნიშვნელოვანია საინვესტიციო ფონდების დაბეგვრის წესი: ერთობლივი საინვესტიციო ფონდის მიერ მიღებული მოგება და ზარალი განიხილება თითოეული ერთეულის მფლობელის მიერ მიღებულად, მის მფლობელობაში არსებული ერთეულების ღირებულების პროპორციულად. ერთეულის მფლობელები საგადასახადო ანგარიშგებას დამოუკიდებლად აწარმოებენ, ხოლო ფონდსა და აქტივების მმართველ კომპანიას საგადასახადო აგენტის ვალდებულება არ ეკისრებათ. საინვესტიციო კომპანიის მიერ ფიზიკური პირისთვის გადახდილი დივიდენდი გადახდის წყაროსთან იბეგრება 15 პროცენტიანი განაკვეთით, ხოლო 5 პროცენტიანით — თუ კომპანია ინვესტიციას ახორციელებს მხოლოდ საბანკო დეპოზიტებში ან ფინანსურ ინსტრუმენტებში. ფიზიკური პირის მიერ ფონდის ერთეულის მიწოდებით ან გამოსყიდვით მიღებული ნამეტი შემოსავალიც იბეგრება 15 პროცენტით, ან 5 პროცენტით ზემოაღნიშნული ინვესტიციური პროფილის შემთხვევაში. ამასთან, გათავისუფლებულია შემოსავალი ორგანიზებულ ბაზარზე საჯარო შეთავაზებით გამოშვებული ფონდის ერთეულის რეალიზაციით.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ — საპენსიო დანაზოგების დაბეგვრასთან დაკავშირებული ყველაზე ხშირი კითხვების პასუხები.
რომელი საპენსიო შენატანებია გათავისუფლებული ნებაყოფლობით სქემაში?
მონაწილის მიერ ან მის სასარგებლოდ წლის განმავლობაში ჯამურად 6 000 ლარამდე განხორციელებული საპენსიო შენატანი საშემოსავლო გადასახადით არ იბეგრება.
როდის იბეგრება დაგროვებითი სქემის თანხები?
შეცდომით ან ზედმეტად განხორციელებული შენატანის დაბრუნებისას, სქემიდან გასულ დასაქმებულზე შენატანის დაბრუნებისას და საქართველოს სამუდამოდ დატოვებისას აქტივების დაბრუნებისას — ამ თანხებზე დარიცხული სარგებლის ჩათვლით.
ვინ აკავებს გადასახადს საპენსიო გადახდებზე?
საგადასახადო აგენტი — პენსიის გადამხდელი (გარდა სახელმწიფო სოციალური უზრუნველყოფის პენსიისა), აქტივების მმართველი კომპანია, მზღვეველი ან საპენსიო კომპანია, აგრეთვე საქართველოს საპენსიო ფონდი — შესაბამისი აქტივების გაცემისას.
როგორ იბეგრება საინვესტიციო ფონდის ერთეულები?
ფონდის მოგება და ზარალი პირდაპირ ერთეულის მფლობელებს მიეწერებათ, ისინი თვითონ აწარმოებენ ანგარიშგებას; დივიდენდი და ერთეულის რეალიზაციის ნამეტი ფიზიკური პირისთვის იბეგრება 15 პროცენტით ან 5 პროცენტით — ფონდის ინვესტიციური პროფილის მიხედვით.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის საგადასახადო სამართლის სპეციალისტები დაგეხმარებით საპენსიო დაგეგმვის საგადასახადო ასპექტების გამოთვლაში: შევაფასებთ შენატანების შეღავათიან ლიმიტებს, გავანათლებთ გატანის გადასახადის შედეგებზე და დაგეხმარებთ საინვესტიციო ფონდებთან დაკავშირებული ანგარიშგების სწორად წარმოებაში. დაგვიკავშირდით — ზუსტი სამართლებრივი სურათი პენსიური გადაწყვეტილების ღირებულობას მნიშვნელოვნად ცვლის.