მემკვიდრეობა განქორწინების შემდეგ — სტატუსის კითხვა
განქორწინება ურთიერთობას წყვეტს, მაგრამ მემკვიდრეობითი საკითხები მას შემდეგაც რჩება: ვინ არის მემკვიდრე, როდესაც ყოფილი მეუღლე გარდაიცვლება, და რა ხდება არასრულწლოვან შვილს, რომელიც მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ იბადება. სამოქალაქო კოდექსის 1306-ე მუხლის თანახმად, გარდაცვლილი პირის ქონების გადასვლა მემკვიდრეებზე ხორციელდება კანონით ან ანდერძით, ანდა ორივე საფუძვლით. კანონით მემკვიდრეობა მოქმედებს, თუ მამკვიდრებელს არ დაუტოვებია ანდერძი, ან თუ ანდერძი მოიცავს სამკვიდროს ნაწილს, ან თუ ანდერძი მთლიანად ან ნაწილობრივ ბათილად არის ცნობილი. ეს საწყისი ჩარჩო განსაზღვრავს, რომელი გზით უნდა შეფასდეს თითოეული პირის — მათ შორის ყოფილი მეუღლის — მემკვიდრეობითი სტატუსი.
ვინ შეიძლება იყოს მემკვიდრე
1307-ე მუხლი განსაზღვრავს წრეს: კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრენი შეიძლება იყვნენ პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც მისი გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან. ანდერძით მემკვიდრეობისას კი — პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ სიკვდილის მომენტისათვის, აგრეთვე ისინი, რომლებიც ჩაისახნენ მის სიცოცხლეში და დაიბადნენ გარდაცვალების შემდეგ, მიუხედავად იმისა, მისი შვილები არიან თუ არა, ასევე იურიდიული პირები. სიცოცხლის მომენტი აქ გადამწყვეტია: სწორედ მამკვიდრებლის გარდაცვალების მომენტში უნდა იყოს პირი ცოცხალი, რომ მემკვიდრე გახდეს. იურიდიული პირი ანდერძით სამკვიდროს მიიღებს, თუ ის შექმნილი იყო სამკვიდროს გახსნის მომენტისთვის.
პრაქტიკული მნიშვნელობა ამ წესებს განქორწინებული ოჯახის კონტექსტში სწორედ იმ კითხვების გამო აქვს, რომლებიც დავის წარმოშობს: არსებობს თუ არა ანდერძი და რას ფარავს ის; არის თუ არა ანდერძის რომელიმე ნაწილი ბათილი; ვინ იყო ცოცხალი გახსნის მომენტში; და როგორ ზომავს ეს ყველაფერი მათ წინააღმდეგ, ვინც სამკვიდროს სხვა ქვეყანაში მართავს. პასუხები დოკუმენტებშია — და დოკუმენტების სწორი კოლექცია საქმის მომზადების ძირითადი ნაწილია.
საზღვარგარეთული გარემო — სამკვიდროს გახსნის ადგილი
განქორწინებული ოჯახები ხშირად სხვადასხვა ქვეყანაში ცხოვრობენ, და მაშინ კითხვა ხდება: სად იხსნება სამკვიდრო. კოდექსი ამას პირდაპირ წყვეტს: საქართველოს მოქალაქის გარდაცვალების შემდეგ, რომელიც დროებით ცხოვრობდა საზღვარგარეთ და იქ გარდაიცვალა, სამკვიდროს გახსნის ადგილია საზღვარგარეთ გამგზავრებამდე საქართველოში მისი საცხოვრებელი ადგილი, ხოლო, თუ იგი ცნობილი არ არის — სამკვიდროს ან მისი ძირითადი ნაწილის ადგილსამყოფელი. იმ პირთა გარდაცვალების შემდეგ, რომლებიც მუდმივად ცხოვრობდნენ საზღვარგარეთ, სამკვიდროს გახსნის ადგილად ითვლება ის ქვეყანა, სადაც ისინი ცხოვრობდნენ. ასევე მნიშვნელოვანი წესი: საქართველოს მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ცხოვრობს, უცხო სახელმწიფოში სამკვიდროს იღებს ამ სახელმწიფოს კანონმდებლობის მიხედვით.
როგორ ვმუშაობთ ამ ტიპის საქმეებზე
ჩვენი მომსახურება მემკვიდრეობითი სტატუსის დადგენაზეა ორიენტირებული: ვაანალიზებთ, ჯდება თუ არა კონკრეტული პირი — მათ შორის ყოფილი მეუღლე — კანონით განსაზღვრულ მემკვიდრეთა წრეში; ვადგენთ სამკვიდროს შემადგენლობას და გახსნის ადგილს, მათ შორის საზღვარგარეთული ქონების შემთხვევაში; ვხსნით, მოქმედებს თუ არა ანდერძი და რომელი ნაწილი ემორჩილება კანონით მემკვიდრეობას. არასრულწლოვანი მემკვიდრის ინტერესების დაცვა — მათ შორის მამკვიდრებლის გარდაცვალების შემდეგ დაბადებული შვილის — ჩვენი საქმის ცალკე, პასუხისმგებლიანი ნაწილია.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ კითხვებს, რომლებიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად გვისმენენ.
ვიმკვიდრებს თუ არა ყოფილი მეუღლე?
კოდექსი მემკვიდრეთა ზოგად ჩარჩოს ადგენს: მემკვიდრე შეიძლება იყოს პირი, რომელიც ცოცხალი იყო მამკვიდრებლის სიკვდილის მომენტისათვის, ანდერძით მემკვიდრეობისას — აგრეთვე ჩასახული და გარდაცვალების შემდეგ დაბადებული პირი. კონკრეტული პირის — მათ შორის ყოფილი მეუღლის — კანონით მემკვიდრეთა წრეში მოქცევა მემკვიდრეობის სხვა ნორმებით განისაზღვრება და თითოეულ შემთხვევაში ცალკე ანალიზს საჭიროებს.
რა ხდება შვილს, რომელიც გარდაცვალების შემდეგ იბადება?
კანონით მემკვიდრეობის დროს მემკვიდრენი არიან პირები, რომლებიც ცოცხლები იყვნენ სიკვდილის მომენტისათვის, და აგრეთვე მამკვიდრებლის შვილები, რომლებიც გარდაცვალების შემდეგ ცოცხალი დაიბადებიან; ანდერძით მემკვიდრეობისას — მის სიცოცხლეში ჩასახული და შემდეგ დაბადებული პირებიც.
სად იხსნება სამკვიდრო, თუ მამკვიდრებელი საზღვარგარე ცხოვრობდა?
დროებით საზღვარგარე მცხოვრები და იქ გარდაცვლილი მოქალაქის შემთხვევაში — გამგზავრებამდე საქართველოში არსებული საცხოვრებელი ადგილი, ხოლო მუდმივად საზღვარგარე მცხოვრებისას — ის ქვეყანა, სადაც ცხოვრობდა. თუ საცხოვრებელი ადგილი უცნობია, გახსნის ადგილად ითვლება სამკვიდროს ან მისი ძირითადი ნაწილის მდებარეობა.
რომელი კანონმდებლობა ერიცხება უცხოეთში არსებულ სამკვიდროს?
საქართველოს მოქალაქე, რომელიც საქართველოში ცხოვრობს, უცხო სახელმწიფოში სამკვიდროს იღებს ამ სახელმწიფოს კანონმდებლობის მიხედვით — ეს წესი ტრანსსაზღვრო საქმეებში ანალიზის საწყისს აწესებს და მისი გათვალისწინება სტრატეგიას თავიდანვე აყალიბებს.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს ადვოკატები განქორწინებული ოჯახების მემკვიდრეობით დავებშიც მუშაობენ: ვადგენთ მემკვიდრეთა წრეს და სამკვიდროს შემადგენლობას, ვიცავთ არასრულწლოვანი და გარდაცვალების შემდეგ დაბადებული შვილების ინტერესებს, ვაანალიზებთ საზღვარგარეთულ გარემოს და ვამზადებთ პოზიციას სასამართლოსთვის. დაგეგმეთ კონსულტაცია სამსახურში ან ონლაინ — სტატუსის ზუსტი განსაზღვრა დავის ნახევარია, და ჩვენ ამ ნახევარს სწორედ თქვენთვის ვაწყობთ, დოკუმენტებიდან სასამართლომდე.