ტიტულის დაზღვევა: რა არსებობს საქართველოში
პირველ რიგში სიმარტივე: ამერიკული ტიტულის დაზღვევის პროდუქტი — სადაზღვევო პოლისი, რომელიც შემძენს უფლებრივი ხარვეზებისგან იცავს — საქართველოს ბაზარზე არ არსებობოდეს და მისი პირდაპირი ანალოგიც არ გვაქვს. რაც არსებობს, არის სხვაგვარი, ორ საყრდენზე აგებული სისტემა: საჯარო რეესტრის სანდოობა და გამყიდველის ხელშეკრულებითი პასუხისმგებლობა ნაყიდის უფლებრივი უნაკლობისთვის. ამ ინსტრუმენტების სწორი გამოყენება იმას აღწევს, რასაც ტიტულის დაზღვევა სხვაგვარად აღწევდა — შემძენის დაცვას უფლებრივი ხარვეზებისგან.
საჯარო რეესტრი და მისი სანდოობის პრეზუმფცია
საჯარო რეესტრი არის ნივთსა და არამატერიალურ ქონებრივ სიკეთეზე უფლებათა, ყადაღისა და საგადასახადო გირავნობის იპოთეკის წარმოშობის, მათში ცვლილებისა და მათი შეწყვეტის შესახებ მონაცემთა ერთობლიობა. რეესტრის მონაცემების მიმართ მოქმედებს უტყუარობისა და სისრულის პრეზუმფცია: რეესტრის ჩანაწერები ითვლება სწორად, ვიდრე არ დამტკიცდება მათი უზუსტობა.
მყიდველის დაცვის მთავარი ნორმა შემდეგნაირად ჟღერს: იმ პირის სასარგებლოდ, რომელიც გარიგების საფუძველზე სხვა პირისგან იძენს რომელიმე უფლებას და ეს უფლება გამსხვისებლის სახელზე იყო რეესტრში რეგისტრირებული, რეესტრის ჩანაწერი ითვლება სწორად, გარდა იმ შემთხვევებისა, როცა ამ ჩანაწერის საწინააღმდეგოდ შეტანილია საჩივარი, ან შემძენმა იცოდა, რომ ჩანაწერი უზუსტოა. ასევე დაუშვებელია გარიგების დადებისას თანამესაკუთრის თანხმობის მოთხოვნა, თუ იგი ასეთად არ არის რეგისტრირებული რეესტრში. ეს პრეზუმფციები რეესტრზე დაფუძნებული დაცვის ბირთვია.
გამყიდველის პასუხისმგებლობა უფლებრივი ნაკლისთვის
ხელშეკრულებითი დაცვის წესი ასე ფორმულირდება: ნივთი უფლებრივად უნაკლოა, თუ მესამე პირს არ შეუძლია განუცხადოს მყიდველს პრეტენზია თავისი უფლებების გამო; უფლებრივ ნაკლს უთანაბრდება ისიც, თუ საჯარო რეესტრში რეგისტრირებულია არარსებული უფლება. ანუ თუ რეესტრში არსებული ჩანაწერი რეალობას არ შეესაბამება, ეს პრეტენზიის საფუძველია.
თუ გაყიდული ნივთი ნაკლის მქონეა, გამყიდველმა ან უნდა გამოასწოროს ეს ნაკლი, ან, თუ საქმე გვაროვნულ ნივთს ეხება, შეცვალოს იგი აუცილებელ ვადაში. გამყიდველს ეკისრება გამოსწორებისთვის აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურება — ტრანსპორტირების, გზის, სამუშაოს და მასალის ჩათვლით — თუმცა მას შეუძლია უარი, თუ ეს შეუსაბამოდ დიდ ხარჯებს მოითხოვს. უფლების ან სხვა ქონების გაყიდვისას ნასყიდობის წესები შესაბამისად გამოიყენება: გამყიდველი კისრულობს უფლების ნამდვილობის დასაბუთებასა და გადაცემის ხარჯებს, და თუ გაყიდულია ნივთის ფლობის შესაძლებლობას მიმნიჭებელი უფლება, გამყიდველი ვალდებულია მყიდველს გადასცეს ნივთობრივად და უფლებრივად უნაკლო ნივთი.