სუროგაციის ხელშეკრულებები — სამართლებრივი რეჟიმი საქართველოში
საქართველო ერთ-ერთი იურისდიქციაა, სადაც ხელოვნური განაყოფიერება და სუროგაცია ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ კანონით არის პირდაპირ ნებადართული. ეს გვერდი ხსნის სუროგაციისა და დონორული განაყოფიერების სამართლებრივ საფუძვლებს ამ კანონის სამი მუხლის ტექსტზე: დონორის სპერმით განაყოფიერების პირობები, ექსტრაკორპორული განაყოფიერებისა და ემბრიონის სუროგატულ დედაზე გადატანის წესი და დაბადებული ბავშვის მშობლობის საკითხი. თითოეული დასკვნა ქვემოთ პირდაპირ ეყრდნობა კანონის ნორმას, ამიტომ აქ იპოვით იმას, რაც ნამდვილად არის დარეგულირებული.
მთავარი პრინციპი, რომელიც მთელ ამ რეგულაციას ატარებს: ბავშვის დაბადების შემთხვევაში მშობლებად ითვლება ის წყვილი ან მარტოხელა ქალი, რომლის წერილობითი თანხმობაზეც იყო დაყრდნობილი პროცედურა — დონორს და „სუროგატულ დედას“ დაბადებული ბავშვის მშობლად ცნობის უფლება კანონით არ აქვთ. ეს წესი სწორედ ის სამართლებრივი საყრდენია, რომელიც სუროგაციის ხელშეკრულებას სტაბილურობას აძლევს.
დონორის სპერმით განაყოფიერება — ვისთვის და რომელი პირობებით
კანონით დონორის სპერმით განაყოფიერება ნებადართულია უშვილობის გამო, ქმრის მხრიდან გენეტიკური დაავადების გადაცემის რისკის არსებობისას, ან მარტოხელა ქალის განაყოფიერებისთვის — თუ მიღებულია უშვილო წყვილის ან მარტოხელა ქალის წერილობითი თანხმობა. ანუ კანონი სამ სიტუაციას განასხვავებს: წყვილის უშვილობა, გენეტიკური რისკი ქმრის მხრიდან და მარტოხელა ქალის სურვილი, და თითოეულ შემთხვევაში გადამწყვეტია წერილობითი თანხმობა.
მშობლობის საკითხი აქაც მკაფიოდ არის გადაწყვეტილი: ბავშვის დაბადების შემთხვევაში უშვილო წყვილი ან მარტოხელა ქალი ითვლება მშობლებად, აქედან გამომდინარე პასუხისმგებლობითა და უფლებამოსილებით. დონორს არა აქვს განაყოფიერების შედეგად დაბადებული ბავშვის მამად ცნობის უფლება — ეს ნორმა წყვილის ოჯახს დონორის მხრიდან შესაძლო პრეტენზიებისგან იცავს.
ექსტრაკორპორული განაყოფიერება და სუროგაცია
ექსტრაკორპორული განაყოფიერება ნებადართულია უშვილობის მკურნალობის მიზნით, აგრეთვე ცოლის ან ქმრის მხრიდან გენეტიკური დაავადების გადაცემის რისკის არსებობისას — წყვილის ან დონორის სასქესო უჯრედების ან ემბრიონის გამოყენებით, თუ მიღებულია წყვილის წერილობითი თანხმობა. კანონი აქ მკაფიოდ ასახავს დონორულ მასალასთან დაკავშირებულ ვარიანტებს: გამოიყენება წყვილის საკუთარი უჯრედები ან ემბრიონი, ან დონორის სასქესო უჯრედები — თანხმობის წერილობითი ფორმით დადასტურებით.
სუროგაციის სპეციალური ნორმა შემდეგია: თუ ქალს არა აქვს საშვილოსნო, განაყოფიერების შედეგად მიღებული ემბრიონის სხვა ქალის — „სუროგატული დედის“ — საშვილოსნოში გადატანა და გამოზრდა ნებადართულია; წყვილის წერილობითი თანხმობა აუცილებელია. ანუ სუროგაციის გამოყენების სამართლებრივი პირობა კანონის მიხედვით ქალის საშვილოსნოს არქონაა, და პროცედურა წყვილის წერილობით თანხმობაზე დგას.