რას ნიშნავს უვადო ხელშეკრულების შედგენა
უვადო შრომითი ხელშეკრულება საქართველოს შრომის კოდექსით დასაქმების ნაგულისხმევი რეჟიმია: სისტემა ასე არის აგებული, რომ უვადო ხელშეკრულება წესია, ვადიანი კი — გამონაკლისი, რომელსაც საფუძვალი სჭირდება. თუ შრომითი ურთიერთობა 1 თვეს აღემატება, ხელშეკრულება წერილობით ფორმაში იდება. ხოლო თუ ვადიანი ხელშეკრულება დაიდება კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის გარეშე, ის უვადოდ ჩაითვლება — ეს ავტომატური კონვერსია შედგენის სტრატეგიის საფუძველია.
კონვერსიის რიცხობრივი საზღვრებიც კანონშივეა: 30 თვეზე მეტი ვადა უვადოს ხდის ხელშეკრულებას; მიმდევრობით დადებული ვადიანი ხელშეკრულებები, რომლებიც 30 თვეს სცილდება, ისევე მოქმედებს; მიმდევრობა კი ნიშნავს არსებულის ვადის ამოწურვისთანავე გაგრძელებას ან ახლის დადებას 60 დღის ფარგლებში. შემდგენი ამ ციფრებს წინასწარ დგება: თითოეული ვადიანი ბლოკი 30 თვის და 60 დღის კანონის ჭრილში უნდა იდგეს.
არსებითი პირობები — შევსების ჩეკ-ლისტი
უვადო ხელშეკრულების შინაარსი კოდექსის არსებითი პირობების ჩამონათვალით აღიწერება: მხარეთა შესახებ ინფორმაცია; მუშაობის დაწყების თარიღი და ურთიერთობის ხანგრძლივობა; სამუშაო და დასვენების დრო; სამუშაო ადგილი — მუდმივი ან რამდენიმე ადგილის მითითებით; თანამდებობა და სამუშაოს სახე ან აღწერილობა; შრომის ანაზღაურება — ხელფასი და დანამატი — და გადახდის წესი; ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი; ანაზღაურებადი და ანაზღაურებისგარეშე შვებულების ხანგრძლივობა და მიცემის წესი; შეწყვეტის წესი; კოლექტიური ხელშეკრულების დებულებები, თუ შრომის პირობები სხვაგვარად რეგულირდება.
შევსების ხარისხის ორი ტესტია: სისრულე — თითოეული პუნქტი გამარტივებული ფორმულირებით არ უნდა დარჩეს; და კანონთან შესაბამისობა — პირობა, რომელიც კანონს ან კოლექტიურ ხელშეკრულებას ეწინააღმდეგება, ბათილია, თუ დასაქმებულის მდგომარეობას აუმჯობესებს. დამსაქმებელი დასაქმებულის მოთხოვნით ვალდებულია გასცეს დასაქმების ცნობაც — შესრულებული სამუშაოს, ანაზღაურებისა და ხელშეკრულების ვადის შესახებ.
გამოსაცდელი ვადა და ანაზღაურების პირობები
გამოსაცდელი ვადა უვადო ხელშეკრულების ორიენტაციის ნაწილია: ის შესაძლებელია მხოლოდ ერთხელ, არაუმეტეს 6 თვისა და მხოლოდ წერილობით; ამ პერიოდში შესრულებული სამუშაო ანაზღაურდება, ხოლო დამსაქმებელს ნებისმიერ დროს შეუძლია ვადიანი ან უვადო ხელშეკრულების დადება ან არსებულის შეწყვეტა — შეწყვეტის წესის ზოგადი მოთხოვნების გარეშე, ნამუშევარი დროის ანაზღაურებით.
დოკუმენტთა ჰიგიენა უვადო ხელშეკრულების ერთგვაროვან ცხოვრებასაც კითხულობს: თუ შრომის შინაგანაწესი ხელშეკრულების ნაწილად არის გამოცხადებული, დამსაქმებელი ვალდებულია მას დადებამდე გააცნოს პირს და შეტანილი ცვლილება მისი შეტანიდან 14 კალენდარული დღის ვადაში აცნობოს; ერთი და იმავე პირობაზე რამდენიმე ხელშეკრულებიდან უპირატესობა ბოლოს აქვს; და კანონსაწინააღმდეგო პირობა ბათილია, თუ დასაქმებულს არ აუმჯობესებს მდგომარეობას. ეს წესები ხელშეკრულების ყოველდღიურ ადმინისტრირებას აგებენ და დავის რისკს ამცირებენ.
ანაზღაურების პირობები ხელშეკრულების ფინანსური ბირთვია: შრომის ანაზღაურების ფორმა და ოდენობა ხელშეკრულებით განისაზღვრება, გაიცემა არანაკლებ თვეში ერთხელ, და ნებისმიერი ანაზღაურების ან ანგარიშსწორების დაყოვნების ყოველი დღისთვის დასაქმებულს დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი ერიცხება. ეს უკანასკნელი პირობა შემდგენლისთვის შეხედულებით გამაფრთხილებელია: გადახდის გრაფიკი ისე უნდა იყოს აგებული, რომ დაყოვნება საერთოდ არ წარმოიშვას.
რა არ მოქმედებს საქართველოში
ინგლისური სამართლის „ნაგულისხმევ პირობათა“ დოქტრინა — რომლითაც სასამართლო ხელშეკრულებას პირობებს მიაწერს — საქართველოში არ გამოიყენება: აქ ხელშეკრულების შევსებული ჩარჩო თავად კოდექსი იძლევა, და ხარვეზიანი პუნქტის შევსებაც კანონით დადგენილი გზით ხდება. უცხოური შაბლონის გადატანა იმ რისკს ქმნის, რომ ხელშეკრულება ქართულ ჩარჩოში ვერ მოთავსდება.
უვადოდ გადაქცევის წესები კოდექსითვეა დაწესებული: თუ შრომითი ხელშეკრულების ვადა 30 თვეზე მეტია, ან ურთიერთობა ვადიანი ხელშეკრულებების მიმდევრობით ორჯერ ან მეტჯერ დადებით გრძელდება და საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს აღემატება, დადებულად ითვლება უვადო შრომითი ხელშეკრულება. ვადიანი ხელშეკრულებები მიმდევრობით დადებულად ჩაითვლება, თუ არსებული ხელშეკრულება ვადის გასვლისთანავე გაგრძელდა ან მომდევნო ვადიანი ხელშეკრულება წინასწარი ვადის გასვლიდან 60 დღის ვადაში დაიდო. თუ განსაზღვრული ვადით ხელშეკრულება ჩამოთვლილი საფუძვლის გარეშეა დადებული, ისიც უვადოდ ითვლება. ამ წესების არსი მარტივია: ვადიანობა გამონაკლისია და არა ნორმა, და კანონი ზღუდავს მის გამოყენებას დამოუკიდებელ საფუძველზე.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვუპასუხებთ უვადო ხელშეკრულების შედგენასთან დაკავშირებულ ყველაზე ხშირ კითხვებს.
როდის ხდება ვადიანი ხელშეკრულება უვადო?
როცა საფუძვლის გარეშეა დადებული, ან ვადა 30 თვეს აღემატება, ან მიმდევრობით დადებული ხელშეკრულებების ჯამი 30 თვეს სცილდება.
რა უნდა შეიცავდეს ხელშეკრულება?
არსებით პირობებს — დროისა და ადგილის, თანამდებობის, ანაზღაურების, შვებულებისა და შეწყვეტის წესებს; თითოეული ცარიელი პუნქტი მომავალი დავის კერძოა.
რამდენი გამოსაცდელი ვადა შეიძლება?
ერთი — არაუმეტეს 6 თვისა და მხოლოდ წერილობით, ანაზღაურებით; ამ პერიოდში მხარეები თავისუფლად წყვეტენ ურთიერთობას.
რა ერიცხება გადახდის დაგვიანებაზე?
დაყოვნებული თანხის 0.07 პროცენტი ყოველი დაგვიანებული დღისთვის — გრაფიკი ამ პროცენტის თვალში დგება.
როდის ითვლება ვადიანი ხელშეკრულება უვადოდ?
თუ ვადა 30 თვეს აღემატება, ან მიმდევრობით დადებული ვადიანი ხელშეკრულებების საერთო ხანგრძლივობა 30 თვეს გადასცილდება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ს გუნდი უვადო ხელშეკრულებას ჩეკ-ლისტით და კონვერსიის ციფრებით აწყობს: ვამოწმებთ ვადითი ბლოკების კანონიერებას, ვავსებთ არსებით პირობათა ჩარჩოს, ვწერთ გამოსაცდელ ვადას და ანაზღაურების პირობებს 0.07 პროცენტის გათვალისწინებით. დაგვიკავშირდით — სწორად შედგენილი უვადო ხელშეკრულება დავის რისკს დასაწყისშივე აქრობს.