საავტორო უფლებები ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებულ კონტენტზე
ხელოვნური ინტელექტის მიერ გენერირებული ან მისი მონაწილეობით შექმნილი მასალის კომერციული გამოყენება — გამოცემა, დისტრიბუცია, რეკლამაში ჩართვა — საქართველოში ვრცელდება საავტორო უფლებებისა და მომიჯნავე უფლებების შესახებ კანონით. კანონი ხელოვნური ინტელექტის შედეგებს ცალკე არ არეგულირებს, ამიტომ ყველაფერი გადაწყვეტილება ზოგად ნორმებზეა აგებული: თუ გენერირებულ მასალაში ჩართულია რომელიმე დაცული ნაწარმოები, მისი გამოყენება შემქმნელის ან უფლების მფლობელის თანხმობას და ჰონორარს საჭიროებს. ამ გვერდზე განვმარტავთ, რომელ შემთხვევებშია დაშვებული თანხმობის გარეშე გამოყენება, რა უნდა შეიცავდეს სალიცენზიო ხელშეკრულებამ და რისი ანაზღაურება მოითხოვს კანონი ხელშეკრულების დარღვევისას.
როდის არის დაშვებული გამოყენება თანხმობის გარეშე
კანონი ნაწარმოების გამოყენებას ავტორის ან საავტორო უფლების სხვა მფლობელის თანხმობისა და ჰონორარის გადახდის გარეშე დაშვებულად ცნობს მხოლოდ დახურულ ჩამონათვალში მოყვანილ შემთხვევებში და ყოველ შემთხვევაში მოითხოვს ავტორისა და დასესხების წყაროს აუცილებელ მითითებას. ამ ჩამონათვალს მიეკუთვნება: ციტირება სამეცნიერო, კვლევითი, პოლემიკური, კრიტიკული და საინფორმაციო მიზნებისთვის, მხოლოდ იმ მოცულობით, რომელიც გამართლებულია ციტირების მიზნით; მართლზომიერად ხელმისაწვდომი ნაწარმოებებიდან მოკლე ნაწყვეტების გამოყენება ილუსტრაციის სახით გამოცემებში, რადიო- და ტელეგადაცემებში, სასწავლო ხასიათის ფონო- და ვიდეოჩანაწერებში; პერიოდულ გამოცემებში გამოქვეყნებულ მიმდინარე ეკონომიკურ, პოლიტიკურ, სოციალურ და რელიგიურ საკითხებზე სტატიების რეპროდუცირება იმ პირობით, რომ ეს სპეციალურად არ არის აკრძალული; მიმდინარე მოვლენების მიმოხილვაში ნახული ან მოსმენილი ნაწარმოების რეპროდუცირება ან საჯარო გადაცემა ინფორმაციული მიზნით; საჯაროდ წარმოთქმული მოხსენებებისა და ლექციების რეპროდუცირება ინფორმაციული მიზნით; უსინათლოთათვის შექმნილი სპეციალური საშუალებებით გამოქვეყნებული ნაწარმოების რეპროდუცირება მოგების მიღების მიზნის გარეშე.
ამ ჩამონათვალიდან პირდაპირ გამოითვლება ხელოვნური ინტელექტის პრაქტიკული დასკვნა: გენერირებული მასალა, რომელშიც ჩართულია დაცული ნაწარმოების ამონაწერი, ამოღებული სურათი, მელოდია ან ტექსტი, ვერ ჩაითვლება ავტომატურად ციტატად. ციტირების თავისუფლება მოქმედებს მხოლოდ მითითებული მიზნებით და გამართლებული მოცულობით; კომერციული კონტენტის მასობრივი განმეორება ამ ჩარჩოში არ ჯდება. თუ სისტემა „ასესხებს“ ნაწარმოებს ისე, რომ წყარო არ არის მითითებული ან მოცულობა საჭიროზე მეტია, ეს გამოყენება კანონიერი არ არის.
რა უნდა შეიცავდეს სალიცენზიო ხელშეკრულებამ
სალიცენზიო ხელშეკრულება კანონით დადგენილ აუცილებელ ელემენტებს უნდა ითვალისწინებდეს: გამოსაყენებელი ნაწარმოების ზუსტ აღწერას — სახელწოდებას, მოცულობას, ჟანრს; ნაწარმოების გამოყენების კონკრეტულ სახს; ხელშეკრულების მოქმედების ვადას და ტერიტორიას; ჰონორარის ოდენობას ან მისი განსაზღვრის წესს გამოყენების ყოველი სახისთვის, მის გადახდის წესსა და ვადას, აგრეთვე სხვა პირობებს, რომლებსაც მხარეები არსებითად მიიჩნევენ. ხელოვნური ინტელექტის კონტექსტში ეს მოთხოვნები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია: ლიცენზია, რომელიც არ განსაზღვრავს, რომელ მასალაზე, რომელი სახით და რომელ ტერიტორიაზე ვრცელდება, კანონით დადგენილი ნაკლებობებით იქნება სავსე.
კანონი ასევე განსაზღვრავს ხელშეკრულებაში არარსებული პირობების შედეგებს: ყველა ის გამოყენების სახი, რომელიც ხელშეკრულებაში პირდაპირ არ არის გათვალისწინებული, რჩება ავტორს ან უფლების სხვა მფლობელს. თუ გამოყენების კონკრეტული სახი მიუთითებელია, ხელშეკრულება ჩაითვლება დადებულად იმ გამოყენებაზე, რომელიც აუცილებელია მხარეთა განზრახვის ასასრულებლად. თუ ვადა განუსაზღვრელელია, ავტორს ან უფლების მფლობელს შეუძლია ხელშეკრულების გაუქმება მისი დადებიდან 3 წლის შემდეგ, ხოლო ლიცენზიატს ამის შესახებ წერილობით ეცნობება გაუქმებამდე 6 თვით ადრე. თუ ტერიტორია მიუთითებელია, ხელშეკრულება მხოლოდ საქართველოს ტერიტორიაზე მოქმედებს. მინიჭებული უფლებების სხვა პირებზე გადაცემა შესაძლებელია მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს პირდაპირ არის გათვალისწინებული ხელშეკრულებით. ხოლო თუ ჰონორარი ფიქსირებული თანხით არის განსაზღვრული, სალიცენზიო ხელშეკრულებაში აუცილებლად უნდა დადგინდეს ნაწარმოების მაქსიმალური ტირაჟი.
ზიანის ანაზღაურება ხელშეკრულების დარღვევისას
კანონი ხელშეკრულებით დარღვევის შემთხვევაში პირდაპირ უყენებს ვალდებულებას მხარეს, რომელმაც არ შეასრულა ან არაჯეროვნად შეასრულა ავტორის ქონებრივი უფლებების გადაცემის, ნაწარმოების შექმნის ან სალიცენზიო ხელშეკრულებით ნაკისრი ვალდებულება — ის ვალდებულია მეორე მხარეს აუნაზღაუროს მიყენებული ზიანი მიუღებელი შემოსავლის ჩათვლით. ეს ნიშნავს, რომ ლიცენზიის ფარგლებს გარეთ გამოყენება ან ლიცენზიის პირობების დარღვევა ზიანის ანაზღაურებით მთავრდება, და დავის განხილვისას გათვალისწინდება მხარის მიერ მიუღებელი შემოსავალიც.
რა არის საავტორო უფლების გარეთ
კანონი განსაზღვრავს ნაწარმოებებს, რომლებზეც საავტორო უფლება არ ვრცელდება: ოფიციალური დოკუმენტები — კანონები, სასამართლოს გადაწყვეტილებები, ადმინისტრაციული და ნორმატიული ხასიათის სხვა ტექსტები, აგრეთვე მათი ოფიციალური თარგმანები; სახელმწიფოს ოფიციალური სიმბოლოები; ინფორმაციები ფაქტებზე და მოვლენებზე. ხელოვნური ინტელექტის მიერ ამ მასალებზე დაყრდნობით გენერირებული შინაარსი ამ ნაწილში უფრო მეტ თავისუფლებას იძლევა, თუმცა ოფიციალური სიმბოლოების სხვისი სახელით გამოყენებისას შესაძლებელია ავტორის სახელის უფლების დაცვა გამოიყენებოდეს. საზღვარი ყოველთვის კონკრეტული მასალის გამოკვლევას საჭიროებს — ზოგადი დასკვნები აქ სახიფათოა.
ჩვენი მომსახურება
ჩვენ დაგეხმარებით გენერირებული კონტენტის სამართლებრივ აუდიტში: განვსაზღვრავთ, რომელი ელემენტები ექვემდებარება საავტორო უფლებას, შევადგენთ სალიცენზიო ხელშეკრულებებს, რომლებიც კანონის აუცილებელ ელემენტებს სრულად ითვალისწინებს, და წარმოგადგენთ ინტერესებს ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნისას. მიმართეთ კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს კონკრეტულ პროექტს, განვიხილავთ არსებულ ხელშეკრულებებს და შევთავაზებთ უსაფრთხო სტრუქტურას, რომელიც თავიდან აირიდებს დავას უფლების მფლობელებთან.