ვირტუალური აქტივის სამართლებრივი სტატუსი
ბლოკჩეინის ტექნოლოგიებზე დაყრდნობილი საქმიანობის სამართლებრივი ჩარჩო საქართველოში სახელმწიფო დონეზეა განსაზღვრული და მის ცენტრში ვირტუალური აქტივის ცნება დგას. ეროვნული ბანკის შესახებ საქართველოს ორგანული კანონის თანახმად, ვირტუალური აქტივი არ წარმოადგენს გადახდის კანონიერ საშუალებას. ამავე კანონით, აკრძალულია ვირტუალური აქტივით გადახდების განხორციელება, გარდა საქართველოს ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული იმ შემთხვევებისა, რომლებიც საჭიროა ვირტუალური აქტივის მომსახურების განსახორციელებლად. ეს ნიშნავს, რომ კრიპტოვალუტის გამოყენება ყოველდღიურ გადახდებში საერთო წესით შეზღუდულია და ნებადართულია მხოლოდ ზედამხედველობის სფეროში მოქცეული მომსახურების ფარგლებში. ამავე დროს, კანონი ვირტუალური აქტივის მომსახურებას ცალკე სახის საფინანსო საქმიანობად აღიარებს, რაც ნიშნავს, რომ ამ სფეროში მოქმედი პირი ზოგადი საწარმოო წესებით კი არა, სპეციალური სამართლებრივი რეჟიმით ხელმძღვანელობს. ასეთი მიდგომა სახელმწიფოს საშუალებას აძლევს, ახალი ტექნოლოგიების განვითარება ფინანსური სტაბილურობისა და მომხმარებელთა დაცვის ინტერესებთან ჰარმონიაში მიიყვანოს.
ეროვნული ბანკის ზედამხედველობის უფლებამოსილებები
ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერზე ზედამხედველობას საქართველოს ეროვნული ბანკი ახორციელებს. ზედამხედველობა ითვალისწინებს პროვაიდერის რეგისტრაციასა და რეგისტრაციის გაუქმებას, შემოწმებასა და რეგულირებას, წერილობითი მითითებების გაცემას, დამატებითი მოთხოვნების, შეზღუდვებისა და სანქციების დაწესებას. ეროვნული ბანკი უფლებამოსილია მოითხოვოს და მიიღოს ინფორმაცია პროვაიდერის კაპიტალის წარმოშობის წყაროების, მისი მნიშვნელოვანი წილის უშუალო მესაკუთრეებისა და ბენეფიციარი მესაკუთრეების შესახებ, ადგილზე ან დისტანციურად შეამოწმოს მისი შესაბამისობა კანონმდებლობის ან საკუთარი მოთხოვნების მიმართ, განახორციელოს აუდიტი და მიიღოს ნებისმიერი, მათ შორის კონფიდენციალური, ინფორმაცია. გარდა ამისა, ეროვნულ ბანკს შეუძლია დაუდგინოს პროვაიდერს ვირტუალური აქტივის შენახვისა და რისკების — საოპერაციო და კიბერუსაფრთხოების რისკების ჩათვლით — მართვის სტანდარტები და მოსთხოვოს რისკების მართვის საერთო ჩარჩოსა და შიდა კონტროლის ეფექტიანობის უზრუნველყოფა.
რეგისტრაციის ვალდებულება და საქმიანობის საზღვრები
ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი ვალდებულია რეგისტრაცია გაიაროს ეროვნულ ბანკში და დააკმაყოფილოს მის მიერ დადგენილი მოთხოვნები; რეგისტრაციის, მისი გაუქმებისა და რეგულირების წესები ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით დგინდება. დაუშვებელია ვირტუალური აქტივის მომსახურების განხორციელება იმ პირის მიერ, რომელიც არ არის ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული პროვაიდერი ან საფინანსო სექტორის ის წარმომადგენელი, რომელსაც შესაბამისი უფლებამოსილება აქვს. პროვაიდერს ეკრძალება ვირტუალური აქტივის მომსახურების გაწევის, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლის გარდა სხვა საქმიანობის განხორციელება. კანონდარღვევის შემთხვევაში ეროვნული ბანკი პროვაიდერსა და მის ადმინისტრატორს სანქციას — ფულადი ჯარიმის ჩათვლით — დააკისრებს, ხოლო ჯარიმის თანხა სახელმწიფო ბიუჯეტში მიიმართება. ეროვნული ბანკი ასევე განსაზღვრავს პროვაიდერის ადმინისტრატორის შესაფერისობის კრიტერიუმებს, ზედამხედველობით კაპიტალსა და მისი გაანგარიშების წესს, აგრეთვე პროვაიდერის ლიკვიდაციის წესს.
ზემოქმედების ღონისძიები რისკების შემთხვევაში
რეგულირება არ არის მხოლოდ ადმინისტრაციული პროცედურების ნაკრები: ეროვნულ ბანკს უფლება აქვს, რისკების გამოვლენისას ოპერატიულად ირეაგიროს. მას შეუძლია ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერს ან საფინანსო სექტორის შესაბამის წარმომადგენელს შეუწყვიტოს ან შეუზღუდოს გარკვეული სახის საქმიანობის ან ოპერაციების განხორციელება, მათ შორის ვირტუალური აქტივის სახეების მიხედვით, აგრეთვე სხვა პროვაიდერებთან საქმიანი ურთიერთობა, თუ ეს ქმნის ფულის გათეთრებასა და ტერორიზმის დაფინანსებასთან დაკავშირებულ მომეტებულ რისკებს, საერთაშორისო ფინანსური სანქციების გვერდის ავლის რისკს, აფერხებს ტრანზაქციების მიკვლევადობას ან ზედამხედველობას. ეროვნული ბანკი ასევე განსაზღვრავს ვირტუალური აქტივის გადაცემისას თანმხლები ინფორმაციის შემადგენლობას, რაც ტრანზაქციების გამჭვირვალობის საფუძველს ქმნის. მომხმარებელთა უფლებების დაცვის მიზნით ეროვნული ბანკი შესაბამის სამართლებრივ აქტებსაც გამოსცემს. გარდა ამისა, მას უფლება აქვს გარკვეული ვადით ან პირობით გაათავისუფლოს პროვაიდერი ცალკეული ნორმების დაცვის ვალდებულებისგან და ნორმატიული აქტით დაადგინოს დამატებითი მოთხოვნებიც.
ხშირად დასმული კითხვები
არის თუ არა კრიპტოვალუტა გადახდის კანონიერი საშუალება?
არა. ვირტუალური აქტივი არ წარმოადგენს გადახდის კანონიერ საშუალებას და ვირტუალური აქტივით გადახდების განხორციელება აკრძალულია, გარდა ეროვნული ბანკის სამართლებრივი აქტით განსაზღვრული შემთხვევებისა, რომლებიც საჭიროა ამ მომსახურების განსახორციელებლად.
ვინ რეგულირებს ვირტუალური აქტივის მომსახურებას?
ზედამხედველობას ახორციელებს საქართველოს ეროვნული ბანკი: იგი აწარმოებს პროვაიდერების რეგისტრაციას, შემოწმებს მათ, გამოსცემს წერილობით მითითებებს და დარღვევის შემთხვევაში დააწესებს შეზღუდვებსა და სანქციებს, ფულადი ჯარიმის ჩათვლით.
შეიძლება თუ არა არარეგისტრირებული პირის მიერ ამ მომსახურების გაწევა?
არა. დაუშვებელია ვირტუალური აქტივის მომსახურების განხორციელება იმ პირის მიერ, რომელიც არ არის ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული პროვაიდერი ან შესაბამისი უფლებამოსილების მქონე საფინანსო სექტორის წარმომადგენელი.
რა საქმიანობის განხორციელება შეუძლიათ პროვაიდერებს?
პროვაიდერს ეკრძალება ვირტუალური აქტივის მომსახურების გაწევის, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლის გარდა სხვა საქმიანობის განხორციელება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი ბლოკჩეინის სამართლებრივ ჩარჩოში ნავიგაციაში დაგეხმარებით: შევაფასებთ თქვენი პროექტის შესაბამისობას მოქმედ მოთხოვნებთან, დავგეგმავთ ეროვნულ ბანკში რეგისტრაციის პროცესს, მოვამზადებთ შიდა კონტროლისა და რისკების მართვის დოკუმენტაციას და წარგენით თქვენს ინტერესებს ზედამხედველობის ორგანოსთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით — სწორი სამართლებრივი საფუძველი ტექნოლოგიური პროექტის წარმატების წინაპირობაა.