როგორ შედის პროვაიდერი რეგულატორის რეესტრში
ხშირად ისმის კითხვა, როგორ „მივიღოთ ვირტუალური აქტივების მომსახურების ლიცენზია“. საქართველოს მოქმედი მორგებული ჩარჩო სხვანაირად არის აწყობილი: ცალკე სალიცენზიო კანონი არ არსებობს, ხოლო ბაზარზე შესვლის სავალდებულო გზა არის რეგისტრაცია ეროვნულ ბანკში და მის მიერ დადგენილი მოთხოვნების დაკმაყოფილება. ეს რეჟიმი განსაზღვრავს, თუ ვის შეუძლია ამ მომსახურების გაწევა, რას ამოწმებს ეროვნული ბანკი და რა უფლებამოსილებები აქვს მას რეგისტრაციის შემდეგ. ამ გვერდზე განვმარტავთ ამ ჩარჩოს დეტალურად.
რეგისტრაცია და მონოპოლია რეგისტრირებულებზე
ვირტუალური აქტივის მომსახურების პროვაიდერი ვალდებულია რეგისტრაცია გაიაროს ეროვნულ ბანკში და დააკმაყოფილოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი მოთხოვნები. რეგისტრაციის, რეგისტრაციის გაუქმებისა და რეგულირების წესები დგინდება ეროვნული ბანკის ნორმატიული აქტით. კანონი აქ მკაცრ საზღვარს ავლებს: დაუშვებელია ვირტუალური აქტივის მომსახურების განხორციელება იმ პირის მიერ, რომელიც არ არის ეროვნული ბანკის მიერ რეგისტრირებული პროვაიდერი ან საფინანსო სექტორის ის წარმომადგენელი, რომელსაც საკუთარი საქმიანობის მარეგულირებელი კანონმდებლობით აქვს ასეთი უფლებამოსილება. ასევე, პროვაიდერს ეკრძალება მომსახურების გაწევის, ამ მომსახურებისთვის აუცილებელი დამხმარე საქმიანობისა და საკუთარი ვირტუალური აქტივის გადაცვლის გარდა სხვა საქმიანობის განხორციელება — ანუ რეგისტრაცია მიიღწევა სპეციალიზებული საქმიანობის სანაცვლოდ.
რას ამოწმებს ეროვნული ბანკი შესვლისას და შემდეგ
ეროვნული ბანკის ზედამხედველობა ითვალისწინებს რეგისტრაციასა და მის გაუქმებას, შემოწმებასა და რეგულირებას, წერილობითი მითითებების გაცემას, დამატებითი მოთხოვნების, შეზღუდვებისა და სანქციების დაწესებას. მნიშვნელოვანია, თუ რაზე შეიძლება ითხოვოს ბანკმა ინფორმაცია: კაპიტალის წარმოშობის წყაროებზე, აგრეთვე მნიშვნელოვანი წილის უშუალო მესაკუთრეებსა და ბენეფიციარ მესაკუთრებზე, მათ შორის ქონების ან ფულადი სახსრების წარმომავლობაზე. ბანკს უფლება აქვს სამართლებრივი აქტით დაუდგინოს მოთხოვნები მნიშვნელოვანი წილის მფლობელს და განსაზღვროს ადმინისტრატორების შესაფერისობის კრიტერიუმები — ანუ შესვლის მომზადება ნიშნავს არა მხოლოდ ფორმების შევსებას, არამედ მფლობელობის სტრუქტურისა და მართვის გუნდის გამჭვირვალე მომზადებას.
რეგისტრაციის შემდეგ რეგულირება გრძელდება: ბანკი შეიძლება ადგილზე ან დისტანციურად ამოწმებდეს კანონმდებლობის ან საკუთარი მოთხოვნების შესაბამისობას, ატარებდეს აღრიცხვის დოკუმენტების აუდიტს და მიიღოს ნებისმიერი, მათ შორის კონფიდენციალური ინფორმაცია. მას შეუძლია დაუდგინოს მინიმალური საზედამხედველო კაპიტალი, აქტივების შენახვისა და რისკების — მათ შორის საოპერაციო და კიბერუსაფრთხოების რისკების — მართვის სტანდარტები, მოითხოვოს რისკების მართვის საერთო ჩარჩო და შიდა კონტროლის ეფექტიანობა. პროვაიდერს ან მასთან ურთიერთობას, რომელიც ქმნის გათეთრების, ტერორიზმის დაფინანსების ან სანქციების გვერდის ავლის რისკს ან ხელს უშლის ზედამხედველობას, ბანკს შეუძლია შეუწყვიტოს ან შეუზღუდოს საქმიანობა. დარღვევებისთვის — დაუდგინოს სანქცია, მათ შორის ფულადი ჯარიმა, რომელიც სახელმწიფო ბიუჯეტში მიმართება. გარდა ამისა, ბანკი განსაზღვრავს გადაცემისას თანმხლებ ინფორმაციას, რეგულირების წესს, ლიკვიდაციის წესს, შეიძლება გაათავისუფლოს პროვაიდერი გარკვეული ნორმებისგან და მიიღოს მომხმარებელთა დაცვის აქტები.
ინსტიტუციური საფუძველი: რატომ ეროვნული ბანკი
ეს რეჟიმი არ არის შემთხვევითი: ეროვნული ბანკის შესახებ ორგანული კანონის მიხედვით, ბანკის ძირითადი ამოცანაა ფასების სტაბილურობის უზრუნველყოფა; მან უნდა უზრუნველყოს საფინანსო სისტემის სტაბილურობა და გამჭვირვალობა. მის ფუნქციებში პირდაპირ შედის საფინანსო სექტორის ზედამხედველობა, და სწორედ ამ ფუნქციიდან გამომდინარეობს ვირტუალური აქტივების პროვაიდერებზე ზედამხედველობა. წესებს კი ინსტიტუციურად აწესებს ბანკის საბჭო: მისი უფლებამოსილებების შორისაა საფინანსო სექტორის საქმიანობის ზედამხედველობისა და რეგულირების ძირითადი მიმართულებების განსაზღვრა და სამართლებრივი აქტების გამოცემა. ანუ პრაქტიკული მოთხოვნები, რომლებზეც თქვენი მომზადება მიმდინარეობს, საბჭოს აქტებით იცვლება და განახლება — რეგულაციის მიმდინარე მდგომარეობის თვალყურის დევნება პროვაიდერის მუდმივი სამუშაოა.
როგორ დაგეხმარებით
ჩვენ დაგეხმარებით მოსამზადებელი გზის დაგეგმვაში: განვსაზღვრავთ, ხვდება თუ არა თქვენი ბიზნეს-მოდელი პროვაიდერის განმარტებაში, განვმარტავთ მფლობელობის სტრუქტურისა და ადმინისტრატორების მიმართ მოთხოვნებს, დავხმარებთ რეგისტრაციის პაკეტის მომზადებაში და შემდგომ ზედამხედველობასთან ურთიერთობაში. მიმართეთ — შევაფასებთ თქვენს პროექტს მოქმედი ნორმებით.
ზედამხედველობის სრული ინსტრუმენტარიუმი
გარდა შემოწმებისა, კანონი ზედამხედველობის ფარგლებში ეროვნულ ბანკს სრულ ინსტრუმენტარიუმს აძლევს: წერილობითი მითითებების გაცემას ყოველდღიურ რეგულირებაში; გარკვეული სახის ოპერაციების, მათ შორის ვირტუალური აქტივის სახეობების მიხედვით, შეზღუდვის ან შეწყვეტის შესაძლებლობას; სხვა პროვაიდერებთან საქმიანი ურთიერთობების შეზღუდვას, როცა ისინი ქმნიან არასასურველ რისკს; და გადაცემებთან დაკავშირებული თანმხლები ინფორმაციის შინაარსის განსაზღვრას. ამავე ბლოკში ჯდება მომხმარებელთა დაცვის სამართლებრივი აქტების გამოცემის უფლება და გარკვეული ვადით ან პირობით გათავისუფლების მექანიზმი, რომელიც ბანკს საშუალებას აძლევს მოქნილად განსაზღვროს, რომელი ნორმები რომელ პროვაიდერზე ვრცელდება. ლიკვიდაციის წესის განსაზღვრის უფლება კი ნიშნავს, რომ ბაზრიდან გასვლაც რეგულატორის კონტროლის ქვეშაა.
მოსამზადებელი ეტაპები პრაქტიკულად
რეგისტრაციის მოთხოვნებზე დაყრდნობით, მოსამზადებელი სამუშაო რამდენიმე მიმართულებას მოიცავს. პირველი — მფლობელობის სტრუქტურის და კაპიტალის წარმომავლობის დადგენა და დოკუმენტირება, რადგან ბანკი მნიშვნელოვანი წილის მესაკუთრეებსა და ბენეფიციარებზე ინფორმაციას პირდაპირ ითხოვს. მეორე — მართვის გუნდის მომზადება იმ კრიტერიუმებით, რომლებსაც ბანკი ადმინისტრატორებისთვის აწესებს. მესამე — აქტივების შენახვისა და რისკების მართვის შიდა სისტემის აგება, საოპერაციო და კიბერუსაფრთხოების რისკების ჩათვლით, და საკმაფერი კაპიტალის დაგეგმვა. მეოთხე — გადაცემების პროცესების მომზადება თანმხლები ინფორმაციის ფიქსაციისთვის. თითოეული ეს მიმართულება იბადებს კონკრეტულ დოკუმენტურ და ტექნიკურ ამოცანას, და სწორედ ამიტომ მომზადება კვალიფიციურ თანამშრომლობას საჭიროებს.