პოლიტიკური პარტია როგორც სამართლებრივი ინსტიტუტი
პოლიტიკური პარტია არის მოქალაქეთა ნებაყოფლობითი, დამოუკიდებელი გაერთიანება საერთო მსოფლმხედველობრივ და ორგანიზაციულ საფუძველზე, რეგისტრირებული კანონით დადგენილი წესით და მოქმედი კონსტიტუციის ფარგლებში. პარტია არასამეწარმეო იურიდიული პირია და მასზე ვრცელდება სამოქალაქო კოდექსის ის დებულებები, რომლებიც ამ კანონს არ ეწინააღმდეგება. კანონი განსაზღვრავს პარტიის შექმნისა და საქმიანობის წესებს, ფინანსური საქმიანობის კანონიერება-გამჭვირვალობის წესებს და პასუხისმგებლობას. ეს ნორმები ვრცელდება პარტიულ-პოლიტიკური მიზნის მქონე პირზეც, რომელიც ამ მიზნისთვის მატერიალურ რესურსებს იყენებს.
დაფუძნება და რეგისტრაცია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში
პარტიის შესაქმნელად საჭიროა მოქალაქეთა არანაკლებ 300-კაციანი ჯგუფი, რომელიც წინასწარი ნებართვის გარეშე ატარებს დამფუძნებელ ყრილობას; ყრილობას ესწრება და მის ოქმს ამოწმებს ნოტარიუსი. დამფუძნებელი ყრილობიდან ერთი კვირის ვადაში საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოს წარედგინება განცხადება, დამოწმებული ოქმი, წესდება და სხვა დოკუმენტები; აგენტო საკითხს წყვეტს ერთი თვის ვადაში. მოწმობა გაიცემა გადაწყვეტილებიდან 7 დღის ვადაში, ხოლო უარი — დასაბუთებული მიზეზით, ასევე 7 დღეში ეცნობება განმცხადებელს. უარი სასამართლოში გასაჩივრდება ერთი თვის ვადაში, მიზეზის აღმოფხვრის შემდეგ კი დოკუმენტები ხელახლა იწარმოებს. თუ ვადაში რეგისტრაცია არ განხორციელდა და უარი არ ეცნობა, პარტია რეგისტრირებულად ჩაითვლება. საკონსტიტუციო სასამართლოს 2022 წლის გადაწყვეტილებით ძალადაკარგულად ცნობილ იქნა წევრთა არანაკლებ 1000-კაციანი სიის წარდგენის მოთხოვნა.
დაფინანსების წყაროები და შეზღუდვები
პარტიის ქონებას ქმნის საწევრო შენატანები, შემოწირულებები და კანონით დადგენილ შემთხვევებში სახელმწიფოს მიერ გამოყოფილი თანხა. დაუშვებელია შემოწირულების მიღება საქართველოს მოქალაქეობის არმქონე ფიზიკური პირისგან, იურიდიული პირისგან, საჯარო დაწესებულებისგან და ანონიმურად; აკრძალულია აგრეთვე შემოწირულება იმ პირისგან, რომლის მიმართაც საკონსტიტუციო სასამართლოს შესახებ კანონით გათვალისწინებული გადაწყვეტილებაა მიღებული, და სხვა სახელმწიფოს ხელისუფლების სისტემის შემადგენელი სუბიექტისგან. შემოწირულებების შესახებ ინფორმაცია საჯაროა და სახელმწიფო აუდიტის სამსახური მას ვებგვერდის მეშვეობით ყოველთვიურად აქვეყნებს; შეღავათიანი პირობით მიღებული ფასეულობა ან მომსახურებაც შემოწირულებად ითვლება, მოხალისური მომსახურება კი — არა. პარტიას ერთი მოქალაქისგან წლის განმავლობაში მიღებული შემოწირულებების საერთო ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს 60 000 ლარს, ხოლო თითოეული წევრის წლიური საწევრო შენატანი — 1 200 ლარს. შემოწირულებები და საწევრო შენატანები მიიღება მხოლოდ უნაღდო ანგარიშსწორებით, საქართველოში ლიცენზირებულ კომერციულ ბანკში არსებული შემომწირველის საკუთარი ანგარიშიდან. პარტიას უფლება აქვს კრედიტი აიღოს მხოლოდ ქართული კომერციული ბანკისგან კალენდარული წლის განმავლობაში არაუმეტეს ერთი მილიონი ლარისა. უცხოური სახსრების მიღება იწვევს პარტიის ხელმძღვანელი პირისთვის სისხლის სამართლის კოდექსით დადგენილ პასუხისმგებლობას.
სახელმწიფო ბიუჯეტიდან თანხას იღებს პარტია, რომელმაც ბოლო საპარლამენტო არჩევნებში ნამდვილი ხმების არანაკლებ 1% მიიღო: პირველი 50 000 ხმიდან თითო ხმა 15 ლარად ფასდება, შემდგომი — 5 ლარად. უფლების წარმოშობიდან 1 თვის ვადაში პარტიას შეუძლია უარი თქვას დაფინანსებაზე. პარტია კარგავს მას, თუ მისი წარდგენით არჩეულ დეპუტატთა ნახევარს ან ნახევარზე მეტს ვადამდე შეუწყდება უფლებამოსილება; თუ დეპუტატთა ნახევარზე მეტი არასაპატიო მიზეზით არ ესწრება პლენარული სხდომების ნახევარზე მეტს, პარტია შემდგომი 6 კალენდარული თვის დაფინანსებას ვერ მიიღებს.