საარჩევნო კამპანიის დაფინანსება საქართველოს საარჩევნო კოდექსით მკაცრად რეგულირებული სფეროა: კანონი განსაზღვრავს დაშვებულ დაფინანსების წყაროებს, ხარჯების ზედა ზღვრებს, ანგარიშგების ვადებს სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის წინააღმდეგ და პასუხისმგებლობას ამ მოთხოვნების დარღვევისთვის. ამ გვერდზე განვმარტავთ იმ წესებს, რომლებიც ეხება კამპანიის ხარჯებს, ანგარიშვალდებულებას და სანქციებს, და ვაჩვენებთ, რისი გათვალისწინება სჭირდება საარჩევნო სუბიექტს, დამოუკიდებელ კანდიდატსა და მათ ფინანსურ მენეჯერებს კამპანიის მომზადებისას.
დაშვებული დაფინანსების წყაროები და საარჩევნო ფონდი
საარჩევნო/სარეფერენდუმო კამპანია უნდა დაფინანსდეს პარტიის ფონდიდან ან ამომრჩეველთა საინიციატივო ჯგუფის მიერ გახსნილი საარჩევნო ფონდიდან — დამოუკიდებელი კანდიდატის კამპანიის დასაფინანსებლად. საარჩევნო სუბიექტის მიერ წარდგენილი კანდიდატი სარგებლობს მისი წარმდგენი სუბიექტის ფონდით. ამომრჩეველთა საინიციატივო ჯგუფის საარჩევნო კამპანიის ფონდის ანგარიში საქართველოში ლიცენზირებულ კომერციულ ბანკში გახსნის საფუძველია შესაბამისი საარჩევნო კომისიის თავმჯდომარის განკარგულება შესაბამისი საარჩევნო სუბიექტის რეგისტრაციაში გატარების შესახებ.
საარჩევნო სუბიექტი ვალდებულია სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს წარუდგინოს ინფორმაცია იმ საბანკო ანგარიშის შესახებ, რომლიდანაც დაფინანსდება საარჩევნო კამპანია; წარდგენილი ინფორმაცია უნდა მოიცავდეს აგრეთვე საარჩევნო კამპანიის ფონდის მართვისთვის პასუხისმგებელ პირთა საკონტაქტო მონაცემებს. კამპანიის ხარჯებად ითვლება კამპანიისთვის განკუთვნილი და შესაბამის საბანკო ანგარიშზე ჩარიცხული ფულადი სახსრების ერთობლიობა, აგრეთვე უსასყიდლოდ მიღებული ყველა სახის საქონელი და მომსახურება საბაზრო ფასებით, გარდა კანონით დადგენილი წესით მიღებული უფასო სარეკლამო დროის ღირებულებისა. დაუშვებელია არჩევნების დროს კამპანიის ფონდის სახსრების გარდა სხვა სახსრების გამოყენება.
ხარჯების ზედა ზღვრები
საარჩევნო სუბიექტის მიერ წლის განმავლობაში გაწეული ხარჯების საერთო ოდენობა არ უნდა აღემატებოდეს საქართველოს წინა წლის მთლიანი შიდა პროდუქტის 0,04 პროცენტს. ამ ოდენობაში შედის სუბიექტის მიერ და მის სასარგებლოდ სხვა პირის მიერ გაწეული ხარჯებიც, რომლებიც დაადგინა სახელმწიფო აუდიტის სამსახურმა და რომელთა შესახებაც ეცნობება შესაბამის საარჩევნო სუბიექტს. დამოუკიდებელი მაჟორიტარი კანდიდატის წლიური საარჩევნო ხარჯების საერთო ოდენობის ზედა ზღვარი განისაზღვრება შემდეგი წესით: პარტიისთვის დაშვებული კამპანიის ხარჯების ზედა ზღვარი, ანუ წინა წლის მთლიანი შიდა პროდუქტის 0,1 პროცენტი, უნდა გაიყოს ქვეყანაში არსებულ ამომრჩეველთა საერთო რაოდენობაზე და მიღებული რიცხვი გამრავლდეს შესაბამისი საარჩევნო ოლქის ამომრჩეველთა რაოდენობაზე.
კამპანიის ხარჯების კანონიერება და გამჭვირვალობა უზრუნველყოფილია საარჩევნო კოდექსითა და მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანებების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონით დადგენილი ნორმებით. ეს ნიშნავს, რომ ზღვრების გაანგარიშებისას ყურადღება უნდა მიექცეს როგორც საკუთარ ხარჯებს, ისე მესამე პირების მიერ სუბიექტის სასარგებლოდ გაწეულ ხარჯებს, რადგან კანონი ორივეს ერთად ითვლის.
ანგარიშგება სახელმწიფო აუდიტის სამსახურის წინაშე
კანდიდატი ან საარჩევნო სუბიექტი სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს არჩევნების დანიშვნის დღიდან 3 კვირაში ერთხელ, სამსახურის მიერ დადგენილი ფორმით წარუდგენს შესაბამის ფინანსურ ანგარიშს. ის სუბიექტი, რომელიც წინასწარი მონაცემებით არჩევნებში ხმების საჭირო რაოდენობას მიიღებს, კენჭისყრის დღიდან არაუგვიანეს 12 დღისა წარუდგენს ანგარიშს დანიშვნის დღიდან კენჭისყრის დღის ჩათვლით გამოყენებული სახსრების შესახებ. მეორე ტურში მონაწილე სუბიექტი ვალდებულია მეორე ტურის ჩატარების დღემდე 3 დღით ადრე წარადგინოს პირველი ტურის კენჭისყრის დღის შემდეგ განხორციელებული საქმიანობის ფინანსური ანგარიში.
საბოლოო ანგარიში სუბიექტი წარადგენს არჩევნების შედეგების გამოქვეყნებიდან არაუგვიანეს 1 თვისა — აუდიტორულ დასკვნასთან ერთად; მეორე ტურში მონაწილე სუბიექტისთვის ვადა იმავე წესით ითვლება მეორე ტურის შედეგების გამოქვეყნებიდან. აუდიტს ატარებს ორგანული კანონის შესაბამისად სერტიფიცირებული აუდიტორი, ხოლო თუ საარჩევნო კამპანიის ხარჯი 10 000 ლარს არ აღემატება, სუბიექტს უფლება აქვს სრული პერიოდის ანგარიში აუდიტორული დასკვნის გარეშე წარადგინოს. ვადაგადაცილებული ანგარიში ან დარღვევის დადასტურება იწვევს წერილობით გაფრთხილებას და ხარვეზის აღმოფხვრის მოთხოვნას; თუ დარღვევა არსებითია და შეეძლო გავლენა მოეხდინა შედეგებზე, სახელმწიფო აუდიტის სამსახური უფლებამოსილია საარჩევნო კომისიას მიმართოს რეკომენდაციით, რათა მან სასამართლოსთან მოითხოვოს ამ სუბიექტის ხმების გაუთვალისწინებლად შეჯამება.
მონიტორინგის მიზნით სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს ფართო უფლებამოსილებები აქვს: ფიზიკური პირის გამოკითხვა და მაგისტრატ მოსამართლესთან დაკითხვა, საჯარო და კერძო სუბიექტებისგან საჭირო ინფორმაციის, მათ შორის საგადახდო მომსახურების პროვაიდერებისგან მონაცემთა გამოთხოვა. ინფორმაციას, რომელიც საჯარო ინფორმაციას არ მიეკუთვნება, სამსახური სასამართლოს გადაწყვეტილების საფუძველზე გამოითხოვს, და სასამართლო გადაწყვეტილებას მიმართვის წარდგენიდან 48 საათში იღებს. ადმინისტრაციული წარმოება ამ უფლებამოსილების განხორციელებისას არაუმეტეს 3 თვის განმავლობაში გრძელდება, გენერალურ აუდიტორს კი შეუძლია ეს ვადა არაუმეტეს 3 თვით გაახანგრძლივოს.
პასუხისმგებლობა და ჯარიმები
საარჩევნო კამპანიის ფონდის შესახებ ინფორმაციისა და ფინანსური ანგარიშის წარდგენის ვალდებულების შეუსრულებლობა ან მათი არასწორი მონაცემებით წარდგენა იწვევს გაფრთხილებას ან დაჯარიმებას: დამოუკიდებელი კანდიდატისთვის ჯარიმა 1 000 ლარის ოდენობით განისაზღვრება, პარტიისთვის კი — 5 000 ლარის ოდენობით. ხარჯების ზედა ზღვრის გადაჭარბებით გაწეული ხარჯის შესახებ დარღვევა იწვევს დაჯარიმებას ზღვარს გადამცილებელი ხარჯის ორმაგი ოდენობით.
განმეორებაც ცალკე არის დარეგულირებული: ერთი და იმავე არჩევნების დროს იმავე ქმედების განმეორებით ჩადენა იწვევს ჯარიმის ორმაგი ოდენობით დაჯარიმებას, ხოლო მიღებული გაფრთხილების შემდეგ ჩადენილი განმეორება — შესაბამისი ჯარიმის ოდენობით. ამ მოთხოვნების დარღვევისთვის პასუხისმგებლობა პირს შეიძლება დაეკისროს ქმედების ჩადენიდან 6 წლის განმავლობაში, ამიტომ კამპანიის დაფინანსების დოკუმენტაცია წლების განმავლობაში რჩება რისკის ზონაში.
ხშირად დასმული კითხვები
საიდან შეიძლება კამპანიის დაფინანსება?
პარტიის ფონდიდან, ხოლო დამოუკიდებელი კანდიდატის შემთხვევაში — ამომრჩეველთა საინიციატივო ჯგუფის მიერ ლიცენზირებულ კომერციულ ბანკში გახსნილი საარჩევნო ფონდიდან. ფონდის გარდა სხვა სახსრების გამოყენება დაუშვებელია.
რა არის ხარჯების ზედა ზღვარი?
საარჩევნო სუბიექტის წლიური ხარჯები არ უნდა აღემატებოდეს წინა წლის მთლიანი შიდა პროდუქტის 0,04 პროცენტს; დამოუკიდებელი მაჟორიტარი კანდიდატის ზღვარი ითვლება 0,1 პროცენტის ამომრჩეველებზე გაყოფით ოლქის ამომრჩეველთა რაოდენობის გამრავლებით.
როდის წარიდგენა ანგარიში სახელმწიფო აუდიტის სამსახურს?
დანიშვნიდან 3 კვირაში ერთხელ; კენჭისყრის შემდეგ არაუგვიანეს 12 დღისა პროგნოზირებადი სუბიექტისთვის; მეორე ტურამდე 3 დღით ადრე; საბოლოოდ — შედეგების გამოქვეყნებიდან 1 თვეში.
როდის არ სჭირდება აუდიტორული დასკვნა?
როდესაც საარჩევნო კამპანიის ხარჯი 10 000 ლარს არ აღემატება — მაშინ სრული ანგარიში აუდიტორული დასკვნის გარეშე წარიდგენა.
რა ჯარიმა ემუქრება ანგარიშის არ წარდგენას?
გაფრთხილება ან ჯარიმა: დამოუკიდებელი კანდიდატისთვის — 1 000 ლარი, პარტიისთვის — 5 000 ლარი; ზღვრის გადაჭარბება ორმაგი ჯარიმით ისჯება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის იურისტები ეხმარებიან საარჩევნო სუბიექტებს, კანდიდატებსა და მათ ფინანსურ მენეჯერებს კამპანიის დაფინანსების სამართლებრივ მოწესრიგებაში: ვამოწმებთ დაშვებული წყაროების შესაბამისობას, ვთვლით ხარჯების ზედა ზღვრებს, ვადგენთ ანგარიშგების კალენდარს და ვამზადებთ პოზიციას სახელმწიფო აუდიტის სამსახურთან ურთიერთობაში. დაგვიკავშირდით კონსულტაციისთვის — შევაფასებთ თქვენს ვითარებას და შევადგენთ ისეთ ხარჯთა სტრუქტურას, რომელიც კანონის ზღვრებში ეტევა.