არაკომერციული იურიდიული პირის სამართლებრივი კონსტრუქცია
იურიდიული პირი არის განსაზღვრული მიზნის მისაღწევად შექმნილი, საკუთარი ქონების მქონე, ორგანიზებული წარმონაქმნი, რომელიც თავისი ქონებით დამოუკიდებლად აგებს პასუხს, საკუთარი სახელით იძენს უფლებებსა და მოვალეობებს, დებს გარიგებებს და შეუძლია სასამართლოში გამოვიდეს მოსარჩელედ და მოპასუხედ. იურიდიული პირი შეიძლება იყოს კორპორაციულად ორგანიზებული, წევრობაზე დაფუძნებული, წევრთა მდგომარეობაზე დამოკიდებული ან მისგან დამოუკიდებელი და მისდევდეს ან არ მისდევდეს მეწარმეობას. კანონი აქ გამიჯვნას აწყობს: იურიდიული პირი, რომლის მიზანია სამეწარმეო საქმიანობა, მეწარმეთა შესახებ კანონის შესაბამისად იქმნება, ხოლო იურიდიული პირი, რომლის მიზანია არასამეწარმეო საქმიანობა, სამოქალაქო კოდექსით დადგენილი წესით უნდა დარეგისტრირდეს. საჯარო სამართლის იურიდიული პირები და თვით სახელმწიფო და მუნიციპალიტეტი სამოქალაქო-სამართლებრივ ურთიერთობებში ისევე მონაწილეობენ, როგორც კერძო სამართლის იურიდიული პირები.
სახელწოდება და რეგისტრაცია
არაკომერციულ იურიდიულ პირს აქვს სახელწოდება, რომელშიც აღინიშნება მისი კუთვნილება არასამეწარმეო ფორმისადმი. სახელწოდებაში ვერ გამოიყენება ისეთი გრაფიკული სიმბოლოები, რომლებსაც ენობრივი ნორმებით დადგენილი ბგერითი ან სიტყვიერი შესატყვისი არ აქვთ, ასევე სხვა სამართლებრივი ფორმებისთვის დამახასიათებელი აღნიშვნები; სახელწოდებას არ უნდა ერთოდეს ისეთი დამატება, რომელიც მესამე პირს შეცდომაში შეიყვანს სუბიექტის ფორმის ან საქმიანობის გამო, და ის ვერ დაემთხვევა უკვე რეგისტრირებული არაკომერციული იურიდიული პირის სახელწოდებას. რეგისტრაცია ხორციელდება მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრში, რომელსაც აწარმოებს საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო; უცხო ქვეყნის არაკომერციული იურიდიული პირის ფილიალიც იმავე რეესტრში რეგისტრირდება. ეს ტექნიკური საკითხები პრაქტიკაში ხშირად უადგილო უარყოფის მიზეზი ხდება, ამიტომ დასახელების შერჩევა და საბუთების მომზადება წინასწარ გათვალისწინებული უნდა იყოს.
სახელმწიფო კონტროლი და ქონების გასხვისება
არაკომერციული იურიდიული პირის საქმიანობის შეჩერების ან აკრძალვის შესახებ გადაწყვეტილებას იღებს სასამართლო კანონით განსაზღვრულ შემთხვევებში და დადგენილი წესით; თუ ორგანიზაცია არსებითად გადავიდა სამეწარმეო საქმიანობაზე, სასამართლო მარეგისტრირებელი ორგანოს ან დაინტერესებული პირის სარჩელის საფუძველზე განიხილავს საქმიანობის შეჩერების ან აკრძალვის საკითხს, ხოლო აკრძალვის გადაწყვეტილების შემდეგ მარეგისტრირებელი ორგანო რეგისტრაციას აუქმებს. ქონების გასხვისების თავისუფლებაც შეზღუდულია: გასხვისება შესაძლებელია, თუ ის ემსახურება ორგანიზაციის საქმიანობას, მის ორგანიზაციულ განვითარებას, ხელს უწყობს მიზნების განხორციელებას ან საქველმოქმედო მიზნებს — ანუ ქონება საწესდებო მიზანთანაა შებმული და პირად სარგებლად ვერ გამოიყენება.
რეორგანიზაცია და ლიკვიდაცია
არაკომერციული იურიდიული პირის სამართლებრივი ფორმის შეცვლა დაუშვებელია, გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც ფორმის შეცვლით ის საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად გარდაიქმნება; გაყოფა და შერწყმა კი მეწარმე სუბიექტის რეორგანიზაციისთვის დადგენილი წესით ხორციელდება. ლიკვიდაციის დროს ქონების ბედი სპეციალური წესით წყდება: დარჩენილი ქონების მიმღებს დამფუძნებლები რეგისტრაციის განცხადებით განსაზღვრავენ, მისი გასხვისება კი მხოლოდ მაშინაა შესაძლებელი, თუ ხელს უწყობს დასახული მიზნების მიღწევას, ემსახურება საქველმოქმედო მიზნებს ან ქონება სხვა არაკომერციულ იურიდიულ პირს გადაეცემა. აკრძალულია დარჩენილი ქონების განაწილება დამფუძნებლებს, წევრებს ან ხელმძღვანელობითი და წარმომადგენლობითი უფლებამოსილების მქონე პირებს შორის. თუ მიმღები პირი არ განისაზღვრა, სასამართლო ქონებას გადასცემს იმავე ან მსგავსი მიზნების მქონე არაკომერციულ იურიდიულ პირს, ხოლო ასეთის არარსებობისას — შეიძლება მიიღეს გადაწყვეტილება ქონების სახელმწიფოსთვის გადაცემის შესახებ; სასამართლოს შეუძლია ქონების განაწილება ლიკვიდაციის პროცესის დაწყების რეგისტრაციიდან 6 თვის შემდეგ. განსაკუთრებული წესი ვრცელდება სისხლის სამართლის საქმეზე გამამტყუნებელი განაჩენის კანონიერ ძალაში შესვლაზე დაყრდნობით ლიკვიდირებულ ორგანიზაციაზე: ასეთ შემთხვევაში ლიკვიდაციას სასამართლოს მიერ დანიშნული ლიკვიდატორი ახორციელებს.
დაფუძნებიდან რეესტრამდე — პრაქტიკული მიმდინარეობა
არაკომერციული ორგანიზაციის სიცოცხლე სამ ეტაპად ჯამდება. პირველი — დაფუძნება: დამფუძნებლები თანხმდებიან საწესდებო მიზნებზე და ფორმაზე, რადგან სწორედ ეს წყვილი განსაზღვრავს შემდგომ საგადასახადო და სარეგისტრაციო რეჟიმს. მეორე — რეგისტრაცია საჯარო რეესტრის ეროვნულ სააგენტოში, სადაც სახელწოდების ხელმისაწვდომობა წინასწარ უნდა შემოწმდეს. მესამე — ფუნქციონირება კონტროლის პირობებში: ორგანიზაცია ვალდებულია საწესდებო მიზნების ფარგლებში დარჩეს, რადგან სამეწარმეო საქმიანობაზე არსებითი გადასვლა სასამართლოს და მარეგისტრირებელი ორგანოს რეაქციას იწვევს. თითოეულ ეტაპზე შეცდომა შედეგზე აისახება: არასწორი ფორმა — უარყოფილ განაცხადზე, შეუსაბამო სახელწოდება — ხელახალ შეტანაზე, მიზნიდან გადახრა — რეგისტრაციის რისკზე.
ხშირად დასმული კითხვები
ქვემოთ ვპასუხობთ იმ კითხვებს, რომელიც ამ თემაზე ყველაზე ხშირად ისმის.
შეიძლება თუ არა არაკომერციული ორგანიზაციის გადაყვანა კომერციულ ფორმაში?
არა — სამართლებრივი ფორმის შეცვლა დაუშვებელია, გარდა საჯარო სამართლის იურიდიულ პირად გარდაქმნის შემთხვევისა.
ვინ შეიძლება გახდეს ლიკვიდაციის შედეგად დარჩენილი ქონების მიმღები?
დამფუძნებლების მიერ განსაზღვრული პირი; არარსებობის შემთხვევაში — იმავე ან მსგავსი მიზნების მქონე არაკომერციული ორგანიზაცია ან, გადაწყვეტილებით, სახელმწიფო.
შეუძლიათ თუ არა დამფუძნებლებს ქონების გაყოფა ლიკვიდაციისას?
არა — დარჩენილი ქონების განაწილება დამფუძნებლებს, წევრებსა და ხელმძღვანელ პირებს შორის აკრძალულია.
რომელი ორგანო რეგისტრირებს არაკომერციულ იურიდიულ პირს?
საჯარო რეესტრის ეროვნული სააგენტო — მეწარმეთა და არასამეწარმეო იურიდიულ პირთა რეესტრში, იქ ერთვის უცხოური ფილიალებიც.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
არაკომერციული ორგანიზაციის დაფუძნება, რეგისტრაცია და ლიკვიდაცია დოკუმენტური სიზუსტის საკითხია. Legal.ge-ზე შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ იურისტს, რომელიც მოამზადებს საბუთებს, შეამოწმებს სახელწოდებას და დაგეხმარებთ ქონების კანონიერ განაწილებაში. შეავსეთ მოთხოვნა საიტზე და მიიღეთ კვალიფიციური დახმარება.