დნმ-მტკიცებულების პროცესული საფუძვლები
დნმ-კვლევა სისხლისსამართლებრივ საქმეებში ერთ-ერთი ყველაზე გავლენიანი მტკიცებულებაა, თუმცა მისი ძალა სრულად არის დამოკიდებული იმაზე, დაცული იყო თუ არა ნიმუშის აღების, შენახვის, გადაცემისა და შეფასების პროცესუალური წესები. საქართველოს სისხლისსამართლებრივი წესდებულებები ამ ჯაჭვს აწესრიგებს რამდენიმე ნორმით: გვამის დათვალიერებისას ბიოლოგიური ნიმუშის აღება, ექსპერტიზის დანიშვნის საფუძვლები, საექსპერტო კვლევის ობიექტის წესი და ექსპერტის დასკვნის მოთხოვნები. სწორედ ამ ნორმების ცოდნაშია დაცვისა და ბრალდების უპირატესობა.
მუხლი 128 აწესრიგებს გვამის დათვალიერებას: გვამის გარეგნულ დათვალიერებას მხარე ატარებს ექსპერტის მონაწილეობით. ამოუცნობი გვამის დაქტილოსკოპირება და საექსპერტო კვლევისთვის ნიმუშის აღება — მათ შორის, ბიოლოგიური ნიმუშის აღება და გენეტიკური პროფილის დნმ-ის მონაცემთა ბაზაში შენახვა — სავალდებულოა. ეს ნიშნავს, რომ ამოუცნობი გვამთან დაკავშირებულ საქმეში ბიოლოგიური მასალის აღება არა არჩევანი, არამედ კანონით დადგენილი მოვალეობაა.
ექსპერტიზის დანიშვნის საფუძვლები
სწორი ნორმა მუხლი 144-ია: ექსპერტიზა ტარდება, თუ მეცნიერების, ტექნიკის, ხელოვნების სათანადო დარგის ან ხელობის ექსპერტთა მონაწილეობის გარეშე შეუძლებელია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე ფაქტობრივ გარემოებათა დადგენა, ასევე თუ სხეულს ან ინფორმაციის შემცველ ობიექტს აჩნევია საქმისათვის მნიშვნელობის მქონე კვალი, ნიშანი ან თავისებურება, რომლის სწორად გაგება და აღქმა სპეციალური ცოდნის გარეშე შეუძლებელია. დნმ-კვლევა სწორედ ამ კატეგორიას მიეკუთვნება — გენეტიკური პროფილის გაგება სპეციალურ ცოდნას მოითხოვს.
ექსპერტიზა ტარდება მხარის ინიციატივით. თუ საექსპერტო კვლევის ობიექტი მეორე მხარესთან ინახება, იგი ვალდებულია გადასცეს ობიექტი ექსპერტიზის ინიციატორი მხარის ექსპერტს. თუ მხარე ნებაყოფლობით ვერ იღებს ობიექტს, იგი უფლებამოსილია ექსპერტისათვის გადაცემის შუამდგომლობით მიმართოს სასამართლოს გამოძიების ადგილის მიხედვით. ასეთი შუამდგომლობა უნდა განიხილებოდეს არა უგვიანეს 48 საათისა, ხოლო სასამართლოს განჩინება არ გასაჩივრდება. გამოუცხადებლობის შემთხვევაში შუამდგომლობა არ განიხილება.
დაცვის მხარის ექსპერტიზა და ობიექტის დაცვა
წესდებულების ცვლილებებმა დაცვის მხარეს მნიშვნელოვანი გარანტიები მისცა. თუ ექსპერტიზის ინიციატორი მხარის ექსპერტმა ვერ ან არ უზრუნველყო საექსპერტო კვლევის ობიექტის დაცვა, ექსპერტის დასკვნა დაუშვებელი მტკიცებულებაა, ხოლო ექსპერტის მოწმედ დაკითხვა დაუშვებელია. ეს ნორმა მკაცრი სანქციაა ჯაჭვის ხარვეზზე: დნმ-ნიმუშის დაუცველად შენახვა პირდაპირ ართმევს დასკვნას სამართლებრივ ძალას.
დაცვის მხარეს უფლება აქვს პირველადი გამოკვლევის ფარგლებში თავისი შუამდგომლობით მოპოვებული ობიექტის ექსპერტისთვის გადაცემის შემდეგ მოითხოვოს ექსპერტიზის მრავალჯერადად ჩატარების შესაძლებლობის დადგენა. თუ ობიექტი გამოლევადია ან განადგურებას ექვემდებარება, ექსპერტი ამას დაუყოვნებლივ ატყობინებს ბრალდების მხარეს, ბრალდების მხარე კი — დაცვის მხარეს. ამის შემდეგ დაცვის მხარეს შეუძლია წერილობითი შეკითხვების წარდგენა განსაზღვრულ ვადაში — შეტყობინების მიღებიდან 3 დღის ვადაში.
საექსპერტო კვლევის ობიექტის წესი
მუხლი 145 ადგენს საექსპერტო კვლევის ობიექტთან დაკავშირებულ წესებს: ობიექტი, თუ მისი მოცულობა და თვისება ამის საშუალებას იძლევა, ექსპერტს უნდა გადაეცეს შეფუთული და დალუქული სახით. ობიექტი შეიძლება დაიხარჯოს იმ ოდენობით, რამდენიც კვლევისთვის არის საჭირო. ექსპერტიზის დამთავრებისთანავე დაუხარჯავი ნაწილი შეფუთული და დალუქული სახით უნდა დაუბრუნდეს ექსპერტიზის დამნიშვნელ პირს ან ორგანოს.
დნმ-კვლევის კონტექსტში ეს წესები გადამწყვეტია: ბიოლოგიური ნიმუშის დალუქვა და დაუხარჯავი ნაწილის დაბრუნება უზრუნველყოფს შესაძლებლობას, დავის შემთხვევაში განმეორებით გამოკვლევა ჩატარდეს. დალუქვის ხარვეზი კი საფუძველია დასკვნის კრიტიკისთვის.
ექსპერტის დასკვნა და მისი შეფასება
მუხლი 146 განსაზღვრავს ექსპერტის დასკვნის შინაარსს: დასკვნაში უნდა აღინიშნოს ექსპერტის ვინაობა — სახელი, გვარი, განათლება, სპეციალობა, სპეციალობით მუშაობის სტაჟი, სამეცნიერო ხარისხი და წოდება, სამუშაო ადგილი და თანამდებობა. ასევე ის, რომ ექსპერტი გააფრთხილეს განზრახ არასწორი დასკვნის მიცემისთვის სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის შესახებ, ექსპერტიზის ჩატარების საფუძველი, ვინ ესწრებოდა, რა მასალები გამოიყენა, რა გამოკვლევა ჩაატარა და რა მეთოდები გამოიყენა.
დასკვნას უნდა დაერთოს გამოკვლევის შემდეგ დარჩენილი ნივთები, ნიმუშები, ფოტოსურათები, სქემები და სხვა მასალები, რომლებიც ადასტურებს დასკვნას. ექსპერტის დასკვნის მიღებისთანავე ექსპერტიზის ინიციატორმა მხარემ ის დაუყოვნებლივ უნდა გადასცეს მეორე მხარეს ასეთი მოთხოვნის არსებობის შემთხვევაში. ეს ნიშნავს, რომ დნმ-დასკვნის მიღებაზე უფლება გარანტირებულია და მისი იგნორირება პროცესუალურ დარღვევას წარმოადგენს.
ხშირად დასმული კითხვები
როგორ გააპროტესტებს დაცვა დნმ-დასკვნას?
მთავარი გზა ჯაჭვის ხარვეზებია: თუ ინიციატორი მხარის ექსპერტმა ობიექტის დაცვა ვერ უზრუნველყო, დასკვნა დაუშვებელია. ასევე შესაძლებელია დასკვნის შინაარსობრივი კრიტიკა — მეთოდების, სტაჟისა და გამოყენებული მასალების შემოწმება.
ვინ აიღებს ბიოლოგიურ ნიმუშს გვამის დათვალიერებისას?
გვამის გარეგნულ დათვალიერებას მხარე ატარებს ექსპერტის მონაწილეობით, ხოლო ამოუცნობი გვამის შემთხვევაში ბიოლოგიური ნიმუშის აღება და გენეტიკური პროფილის ბაზაში შენახვა სავალდებულოა.
შეუძლიათ თუ არა მხარეებს საკუთარი ექსპერტიზის ჩატარება?
დიახ, ექსპერტიზა ტარდება მხარის ინიციატივით. ობიექტი მეორე მხარესთან ინახებოდეს თუ სხვაგან, გადაცემის უარის შემთხვევაში სასამართლოს მიმართავენ შუამდგომლობით, რომელიც განიხილება არა უგვიანეს 48 საათისა.
რა ხდება, თუ ნიმუში გამოლევადია?
ექსპერტი ამას დაუყოვნებლივ ატყობინებს ბრალდების მხარეს, ის კი — დაცვის მხარეს. დაცვის მხარეს შეუძლია 3 დღის ვადაში წარადგინოს წერილობითი შეკითხვები ექსპერტისთვის.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის ადვოკატები ახორციელებენ დნმ-მტკიცებულების სრულ სამართლებრივ ანალიზს: შევამოწმებთ ნიმუშის აღებისა და ჯაჭვის კანონიერებას, შევაფასებთ ექსპერტის დასკვნას და მოვითხოვთ დაუშვებლად ცნობა ხარვეზიანი მტკიცებულებისა. დაგვიკავშირდით, თუ საქმე დნმ-ზეა აგებული.