წინასასამართლო და პროცედურული დაცვა

ელექტრონული მტკიცებულებების მოძიება და დამუშავება

არის თუ არა ელექტრონული ჩანაწერი დოკუმენტი?

დიახ — დოკუმენტი ნებისმიერი ტექნიკური საშუალებით აღბეჭდილ ინფორმაციასაც მოიცავს, მათ შორის ვიდეოსა და ბგერას.

შეუძლიათ თუ არა დაცვას მონაცემების გამოთხოვა?

დიახ, დაცვის მხარე პროკურორის თანასწორად არის უფლებამოსილი მიმართოს სასამართლოს გამოთხოვის განჩინებისთვის.

რა არის ფარული საგამოძიებო მოქმედება?

მიყურადება, ჩაწერა, ინფორმაციის მოხსნა სისტემიდან, გეოლოკაციის განსაზღვრა და სხვა — მკაცრი სასამართლო კონტროლის ქვეშ.

რა მოხდება უკანონოდ მოპოვებულ მონაცემებთან?

ისინი დაუშვებელი მტკიცებულებაა — დაცვა მოითხოვს მათ გამოყენებაზე უარის თქმას.

3 წთ·9 იან 2026

ელექტრონული მტკიცებულების სამართლებრივი ბუნება

ციფრულ ეპოქაში საქმის მტკიცებულებათა უმრავლისობა ელექტრონულ ფორმაში იბადება: ფაილები, ფოსტა, ჩატები, ჩანაწერები, გეოლოკაციის მონაცემები. ქართული წესდებულება ამ სფეროს არეგულირებს სპეციალური ტერმინებით: კომპიუტერული სისტემა არის ნებისმიერი მექანიზმი ან ერთმანეთთან დაკავშირებულ მექანიზმთა ჯგუფი, რომელიც პროგრამის მეშვეობით ავტომატურად ამუშავებს მონაცემებს — მათ შორის პერსონალური კომპიუტერი, ნებისმიერი მოწყობილობა მიკროპროცესორით და მობილური ტელეფონი. კომპიუტერული მონაცემი კი არის ნებისმიერი ფორმით გამოსახული ინფორმაცია, მათ შორის პროგრამა.

დოკუმენტის განმარტებაც ფართოა: დოკუმენტად ითვლება ნებისმიერი წყარო, რომელშიც ინფორმაცია აღბეჭდილია სიტყვიერ-ნიშნობრივი ფორმით ან ფოტო-, კინო-, ვიდეო-, ბგერის თუ სხვა ჩანაწერის სახით, ან სხვა ტექნიკური საშუალების გამოყენებით. ეს ნიშნავს, რომ ელექტრონული შინაარსი სრულფასოვანი დოკუმენტია და მისი მოპოვების წესი განისაზღვრება იმავე პროცესუალური ჩარჩოთი, რაც მატერიალურ დოკუმენტებს ეხება.

ჩხრეკა და ამოღება ციფრულ მატარებლებზე

ინფორმაციის შემცველი ობიექტის — მათ შორის ციფრული მატარებლის — ამოსაღებად დასაბუთებული ვარაუდის საფუძველზე ტარდება ჩხრეკა ან ამოღება სასამართლოს განჩინებით, ხოლო გადაუდებელი აუცილებლობისას — გამომძიებლის დადგენილებით. ამოღებული ობიექტი დაწვრილებით აღიწერება ოქმში, ილუქება და შესაძლებლობის შემთხვევაში იფუთება; დალუქვის მიზანი ციფრული მტკიცებულების ხელშეუხებლობის დაცვაა — მონაცემთა შეცვლა ან დაბინძურება დასკვნის სანდოობას ანადგურებს.

თუ ვარაუდობენ, რომ კონკრეტულ ადგილას ინახება მნიშვნელოვანი ინფორმაცია და ძებნა საჭირო არ არის, შესაძლებელია ამოღება ჩხრეკის გარეშე. პირადი ჩხრეკის რეჟიმი ვრცელდება ტანსაცმელზე, ხელთ არსებულ ნივთებსა და სატრანსპორტო საშუალებაში აღმოჩენილ მოწყობილობებზეც — მათ შორის მობილურ ტელეფონებზე, რომლებიც კომპიუტერული სისტემის განმარტებაში ჯდება.

ინფორმაციის გამოთხოვა მომსახურების მომწოდებლისგან

ციფრული მტკიცებულების მოძიების ცენტრალური ინსტრუმენტი დოკუმენტის ან ინფორმაციის გამოთხოვაა. თუ არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ კომპიუტერულ სისტემაში ან მონაცემთა შესანახ საშუალებაში ინახება საქმისთვის მნიშვნელოვანი ინფორმაცია, პროკურორი და დაცვის მხარეც უფლებამოსილია სასამართლოს მიმართოს გამოთხოვის განჩინების შუამდგომლობით. გადაუდებელი აუცილებლობისას ეს მოქმედება პროკურორის დადგენილების საფუძველზეც ტარდება. გამოთხოვის უფლება დაცვასაც აქვს — ეს მხარეთა თანასწორობის მნიშვნელოვანი გამოვლინებაა.

თუ ვარაუდობენ, რომ პირი დანაშაულებრივ ქმედებას კომპიუტერული სისტემის გამოყენებით ახორციელებს, პროკურორი უფლებამოსილია მომსახურების მომწოდებლისგან მომხმარებლის შესახებ არსებული ინფორმაცია გამოითხოვოს. ასეთი ინფორმაციაა: გამოყენებული კომუნიკაციის მომსახურების ტიპი, ტექნიკური საშუალებები და მომსახურების დრო; მომხმარებლის ვინაობა, მისამართი, საკონტაქტო ნომრები, ანგარიშისა და გადასახადების ინფორმაცია; დამონტაჟებული აღჭურვილობის მდებარეობის შესახებ ინფორმაცია. ეს მონაცემები განსხვავდება ინტერნეტტრაფიკისა და შინაარსობრივი მონაცემებისგან — საზღვარი, რომელიც კონფიდენციალობის დაცვის კუთხით გადამწყვეტია.