პატიმრის უფლებები სასჯელის მოხდის ეტაპზე საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის რამდენიმე ინსტიტუტითაა გარანტირებული: სასჯელის მოუხდელი ნაწილის უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით შეცვლით, ავადმყოფობის ან ხანდაზმულობის ასაკის გამო გათავისუფლებით და უვადო თავისუფლების აღკვეთის გადასინჯვით. ეს ნორმები მსჯავრდებულს სასჯელის მოხდის პროცესში რეალურ შესაძლებლობებს აძლევს — ყოფაქცევის, ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და ასაკის გათვალისწინებით სასჯელი უფრო მსუბუქ ფორმაზე გადაიყვანოს ან მოხდისგან სრულად გათავისუფლდეს.
სასჯელის მოუხდელი ნაწილის შეცვლა
ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის თავისუფლების აღკვეთით მსჯავრდებულს სპეციალური პენიტენციური სამსახურის ადგილობრივი საბჭო, მოხდის დროს მისი ყოფაქცევის გათვალისწინებით, სასჯელის მოუხდელ ნაწილს უფრო მსუბუქი სახის სასჯელით უცვლის — ამასთანავე, შესაძლებელია იგი მთლიანად ან ნაწილობრივ გათავისუფლდეს დამატებითი სასჯელის, გარდა ქონების ჩამორთმევისა, მოხდისაგან. წინაპირობაა ფაქტობრივად მოხდილი ვადის არანაკლებ ერთი მესამედი. ვადიანი თავისუფლების აღკვეთის მსჯავრდებულს, გარდა განსაკუთრებული რისკის დაწესებულებაში მოთავსებულისა, მისივე თანხმობით მოუხდელი ნაწილი შეიძლება შეეცვალოს საზოგადოებისათვის სასარგებლო შრომით ან შინაპატიმრობით. ამ შემთხვევაში აუცილებელია ფაქტობრივად იყოს მოხდილი: ნაკლებად მძიმე დანაშაულისათვის — სასჯელის ვადის არანაკლებ ერთი მესამედი; მძიმე დანაშაულისათვის — არანაკლებ ნახევარი; განსაკუთრებით მძიმე დანაშაულისათვის — არანაკლებ ორი მესამედი; გაუქმებული პირობითი გათავისუფლების შემდეგ — ორი მესამედი. ფაქტობრივად მოხდილი თავისუფლების აღკვეთის ვადა სამ თვეზე ნაკლები არ უნდა იყოს. შეცვლის შემდეგ მსჯავრდებულის ყოფაქცევის კონტროლს პრობაციის ბიურო ახორციელებს.