ჰაბეას კორპუსი ქართულ პროცესში
ჰაბეას კორპუსი — თავისუფლებისათვის შეუფერხებლად სარგებლობის უფლების სასამართლოებრივი გარანტია — საქართველოს სისხლისსამართლებრივ წესდებულებაში ცალკე, ამ სახელწოდებით არ არსებობს. მის ექვივალენტს წარმოადგენს დაკავების სამართლებრივი რეჟიმი: დაკავების განმარტება და საფუძვლები, დაკავების წესი და ვადები, გათავისუფლების საფუძვლები და ღონისძიებასთან დაკავშირებული განჩინების გასაჩივრება. სწორედ ეს ნორმები უზრუნველყოფენ, რომ ხელისუფლების მიერ თავისუფლების შეზღუდვა სასამართლოს კონტროლს დაექვემდებაროს.
დაკავება არის თავისუფლების ხანმოკლე აღკვეთა. პირი დაკავებულად ითვლება მიმოსვლის თავისუფლების შეზღუდვის მომენტიდან და დაკავების მომენტიდან ის ბრალდებულად ითვლება — ანუ მას დაუყოვნებლივ ეძლევა ბრალდებულის ყველა უფლება, მათ შორის ადვოკატის უფლება. ეს მომენტის განსაზღვრა პრაქტიკულად გადამწყვეტია: უფლებების სათვალავი სწორედ მაშინ ირთვება.
დაკავების საფუძვლები
სასამართლოს განჩინებით დაკავება ხდება მაშინ, როცა არსებობს დასაბუთებული ვარაუდი, რომ პირმა ჩაიდინა დანაშაული, რომლისთვისაც კანონით სასჯელის სახით თავისუფლების აღკვეთაა გათვალისწინებული, და პირი მიიმალება, არ გამოცხადდება სასამართლოში, გაანადგურებს მნიშვნელოვან ინფორმაციას ან ჩაიდენს ახალ დანაშაულს. განჩინება გამოიტანება პროკურორის შუამდგომლობით, ზეპირი მოსმენის გარეშე და არ გასაჩივრდება.
განჩინების გარეშე დაკავება შესაძლებელია მხოლოდ დახურულ სიაში ჩამოთვლილ შემთხვევებში: პირს წაასწრეს დანაშაულის ჩადენისას ან ჩადენისთანავე; პირი დაინახეს დანაშაულის ჩადენის ადგილას და მის მიმართ დაუყოვნებლივ ხორციელდება დევნა; პირზე, მასთან ან ტანსაცმელზე აღმოჩნდა აშკარა კვალი; მიმალვის შემდეგ პირი თვითმხილველმა ამოიცნო; პირი შესაძლოა მიიმალოს; პირი ძებნილია. ასეთი დაკავება მაინც მხოლოდ მაშინაა დასაშვები, თუ რისკის აცილება პროპორციული ალტერნატიული ღონისძიებით შეუძლებელია.
დაკავების წესი და უფლებები
დამკავებელი მოხელე ვალდებულია დაკავებულს გასაგები ფორმით შეატყობინოს დაკავება, განუმარტოს, რა დანაშაულის ჩადენაშია ის ბრალდებული, და აცნობოს, რომ მას აქვს უფლება ადვოკატზე, დუმილისა და კითხვებზე პასუხის გაცემისაგან თავის შეკავების უფლება, უფლება არ დაიბრალოს დანაშაული, და რომ ყველაფერი, რასაც ის იტყვის, შესაძლებელია სასამართლოში მის წინააღმდეგ იქნეს გამოყენებული. ამ მოთხოვნების დარღვევით მიღებული მტკიცებულება დაუშვებელია.
დაკავების ადგილას მიყვანისთანავე დაკავებული, მისი მოთხოვნის შემთხვევაში, ექიმის მიერ უნდა შემოწმდეს ჯანმრთელობის ზოგადი მდგომარეობის დასადგენად და უნდა შედგეს სათანადო ცნობა. დაკავების ვადა 72 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. დაკავებიდან არა უგვიანეს 48 საათისა დაკავებულს უნდა გადაეცეს ბრალდების შესახებ დადგენილება; თუ ეს ვადა გავიდა, იგი დაუყოვნებლივ უნდა გათავისუფლდეს. დაკავების ვადა ბრალდებულის პატიმრობის ვადაში ითვლება.

