შესავალი: თავისუფლების უფლების ფუნდამენტური გარანტია
„ჰაბეას კორპუსი“ (Habeas Corpus) არის ლათინური ტერმინი, რომელიც ნიშნავს „გყავდეს სხეული“ და წარმოადგენს ადამიანის უფლებათა სამართლის ქვაკუთხედს. თანამედროვე სამართალში ეს გულისხმობს დაკავებული პირის უფლებას, დაუყოვნებლივ წარდგეს მოსამართლის წინაშე, რათა შემოწმდეს მისი დაკავებისა და პატიმრობის კანონიერება. საქართველოში ეს პრინციპი გარანტირებულია კონსტიტუციით და უზრუნველყოფს, რომ არცერთი ადამიანი არ იმყოფებოდეს უკანონო პატიმრობაში ან თვითნებურ დაკავებაში. ეს სერვისი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია დაკავების პირველ საათებსა და დღეებში, როდესაც არსებობს რისკი, რომ პირი იყოს იზოლირებული სამყაროსგან კანონიერი საფუძვლის გარეშე. ჰაბეას კორპუსის მექანიზმის გამოყენება ადვოკატს საშუალებას აძლევს, მოითხოვოს პირის დაუყოვნებლივ გათავისუფლება, თუ სახელმწიფო ვერ დაასაბუთებს დაკავების მართლზომიერებას.
რას მოიცავს ეს მომსახურება?
ჰაბეას კორპუსის პრინციპზე დაფუძნებული იურიდიული მომსახურება მოიცავს გადაუდებელ ქმედებებს:
- დაკავების კანონიერების შემოწმება: დაკავების ოქმის ანალიზი — დაცული იყო თუ არა პროცედურული ვადები, განემარტა თუ არა პირს უფლებები და არსებობდა თუ არა დაკავების ფაქტობრივი საფუძველი (დასაბუთებული ვარაუდი).
- 48/72 საათის წესის მონიტორინგი: კონტროლი იმაზე, რომ ბრალდებული წარუდგინეს სასამართლოს დაკავებიდან 48 საათში. ამ ვადის დარღვევა ავტომატურად იწვევს დაუყოვნებლივ გათავისუფლებას.
- საჩივრის მომზადება: სარჩელის შეტანა მაგისტრატ მოსამართლესთან ან შესაბამის სასამართლოში დაკავების უკანონოდ ცნობის მოთხოვნით.
- თვითნებური დაკავების გასაჩივრება: თუ პირი დაკავებულია „ოფიციალური“ ბრალდების გარეშე (მაგ. პოლიციაში „საუბრისთვის“ ჰყავთ გაჩერებული), ადვოკატი იყენებს სამართლებრივ მექანიზმებს მისი ფიზიკური თავისუფლების აღსადგენად.
გავრცელებული სიტუაციები და საჭიროებები
უკანონო დაკავება შეიძლება მოხდეს სხვადასხვა კონტექსტში:
- ვადების დარღვევა: პირი დააკავეს პარასკევს საღამოს და ორშაბათამდე არ წარუდგინეს მოსამართლეს, რითაც დაირღვა 48-საათიანი კონსტიტუციური ვადა.
- დაკავება ორდერის გარეშე: პოლიციამ დააკავა პირი გადაუდებელი აუცილებლობის გარეშე, მხოლოდ ეჭვის საფუძველზე, რაც შემდგომში არ დადასტურდა.
- იდენტიფიკაციის შეცდომა: პირი დააკავეს შეცდომით, რადგან ის ჰგავდა ძებნილს, და აგრძელებენ მის პატიმრობაში ყოლას გარკვევის პროცესში.
- ადმინისტრაციული დაკავების ბოროტად გამოყენება: პირის დაკავება ადმინისტრაციული წესით (მაგ. პოლიციის დაუმორჩილებლობა), რათა მოიპოვონ დრო სისხლის სამართლის ბრალის წასაყენებლად.
საქართველოს სამართლებრივი ჩარჩო
ჰაბეას კორპუსის პრინციპი ასახულია „საქართველოს კონსტიტუციის“ მე-13 მუხლში, რომელიც აცხადებს: „დაკავებული პირი 48 საათის განმავლობაში უნდა წარედგინოს სასამართლოს. თუ მომდევნო 24 საათის განმავლობაში სასამართლო არ მიიღებს გადაწყვეტილებას აღკვეთის ღონისძიების შეფარდების ან სხვა გადაწყვეტილებას, პირი დაუყოვნებლივ უნდა გათავისუფლდეს“. ეს ნორმა დეტალიზებულია „საქართველოს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსში“. ასევე, მოქმედებს „ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციის“ მე-5 მუხლი (თავისუფლებისა და ხელშეუხებლობის უფლება), რომელიც პირდაპირ მოქმედებს საქართველოში და რომლის დარღვევაც სახელმწიფოს სოლიდურ კომპენსაციას აკისრებს.
პროცესი ნაბიჯ-ნაბიჯ
1. განგაშის ატეხვა: როგორც კი ოჯახი იგებს დაკავების შესახებ, უკავშირდება ადვოკატს. ადვოკატი დაუყოვნებლივ ადგენს დაკავებულის ადგილსამყოფელს.
2. შეხვედრა და ინფორმაციის მიღება: ადვოკატი ხვდება დაკავებულს, ამოწმებს დაკავების დროს და ოქმს.
3. ვადების შემოწმება: ადვოკატი ითვლის ზუსტ დროს დაკავების მომენტიდან. თუ ვადა გავიდა და სასამართლო არ ჩატარებულა, ის მიმართავს პროკურორს და ციხის ადმინისტრაციას გათავისუფლების მოთხოვნით.
4. სასამართლო მოსმენა: პირველი წარდგენის სხდომაზე ადვოკატი აყენებს შუამდგომლობას დაკავების უკანონოდ ცნობისა და გათავისუფლების შესახებ.
5. კომპენსაცია: უკანონო დაკავების ფაქტის დადასტურების შემდეგ, შესაძლებელია სამოქალაქო წესით ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნა.
რატომ უნდა აირჩიოთ სპეციალისტი Legal.ge-ზე?
უკანონო პატიმრობაში გატარებული თითოეული წუთი არის ადამიანის უფლებების უხეში დარღვევა. Legal.ge-ზე თქვენ იპოვით ადვოკატებს, რომლებიც მყისიერად რეაგირებენ დაკავების ფაქტებზე. მათ ზედმიწევნით იციან კონსტიტუციური ვადები და პროცედურები, რათა არ დაუშვან თქვენი ან თქვენი ახლობლის უკანონო იზოლაცია. ჩვენი სპეციალისტები გამოიყენებენ კანონის მთელ სიმკაცრეს თქვენი თავისუფლების დასაცავად. იპოვეთ მცველი Legal.ge-ზე.
განახლდა: ...