ფინანსური პოლიციის სამართლებრივი სტატუსი
ფინანსური პოლიცია არის საქართველოს ფინანსთა სამინისტროს სისტემაში სახელმწიფო საქვეუწყებო დაწესებულების სტატუსით შემავალი სპეციალური სამართალდამცავი ორგანო. ის საქართველოს კანონმდებლობის შესაბამისად ახორციელებს საფინანსო-ეკონომიკურ სფეროში დანაშაულის წინააღმდეგ ბრძოლას, სისხლის სამართლის საპროცესო კანონმდებლობით თავის კომპეტენციას მიკუთვნებულ საქმეთა წინასწარ გამოძიებას და კანონმდებლობით დადგენილ სხვა ფუნქციებს. ეს ნიშნავს, რომ ფინანსური პოლიციის უფლებამოსილება საგანგებოდ არის შეზღუდული საფინანსო-ეკონომიკური სფეროთი და მის მიერ ყოველი ქმედება კანონით განსაზღვრულ ჩარჩოებში უნდა რჩებოდეს — სწორედ ეს ჩარჩოები წარმოადგენს მისი მოქმედების კანონიერების საზომს.
საქმიანობის ძირითადი პრინციპები და თანამშრომელთა შეზღუდვები
ფინანსური პოლიციის საქმიანობა ემყარება კანონიერების, პიროვნების პატივისა და ღირსების დაცვის, სოციალური სამართლიანობის, ჰუმანიზმისა და საჯაროობის, პოლიციის სისტემის ერთიანობისა და მისი ცენტრალიზებული მართვის პრინციპებს. თანამშრომელი მოვალეა პატივი სცეს და დაიცვას პიროვნების უფლებები და ძირითადი თავისუფლებები მიუხედავად მისი მოქალაქეობისა, სოციალური, ქონებრივი მდგომარეობისა, რასობრივი და ეროვნული კუთვნილებისა, სქესისა, ასაკისა, განათლებისა, ენისა, სარწმუნოებისა, პოლიტიკური და სხვა შეხედულებებისა. ეს მოთხოვნა არა მხოლოდ დეკლარაციაა — ის უშუალოდ უკავშირდება იძულების საშუალებების კანონიერ გამოყენებას, რადგან დისკრიმინაციული მოტივით გამოყენებული ძალა პრინციპების რომელიმეს არღვევს.
თანამშრომელს ეკრძალება მოქალაქეთა პოლიტიკური გაერთიანების შექმნა ან მასში მონაწილეობა; პირად, კომერციულ, პროფესიულ ან სახელმწიფო საიდუმლოებას მიკუთვნებული, აგრეთვე კანონით დაცული სხვა ინფორმაციის გამჟღავნება კანონით გათვალისწინებული შემთხვევების გარდა; შეკრების ან მანიფესტაციის ორგანიზება, ჩატარება ან მასში მონაწილეობა; ასევე შეთავსებით მუშაობა ანაზღაურებად სამუშაოზე — გარდა სამეცნიერო, პედაგოგიური ან შემოქმედებითი საქმიანობისა — თანამდებობის დაკავება სხვა სახაზინო დაწესებულებაში, ანაზღაურებადი სამუშაოს შესრულება ან თანამდებობის დაკავება სხვა ქვეყნის ორგანოსა თუ დაწესებულებაში.
უფლებამოსილებანი
ფინანსური პოლიცია თავისი კომპეტენციის ფარგლებში უფლებამოსილია განახორციელოს ოპერატიულ-სამძებრო საქმიანობა, გამოავლინოს და აღკვეთოს დანაშაული საფინანსო-ეკონომიკურ სფეროში, აწარმოოს წინასწარი გამოძიება და გამოიყენოს ფიზიკური იძულება კანონით დადგენილ ფარგლებში და წესით. დანაშაულზე დგინდება გამოძიების დაწყების უფლება. ის უფლებამოსილია ჩაატაროს სისხლის სამართლის საპროცესო კოდექსით გათვალისწინებული ყველა საგამოძიებო და საპროცესო მოქმედება და კანონმდებლობით დადგენილ შემთხვევებში გამოითხოვოს მოსამართლის ბრძანება.
- საჭიროების შემთხვევაში მიიღოს გადაწყვეტილება რევიზიის ან ინვენტარიზაციის ჩატარებაზე, მოითხოვოს საუწყებო შემოწმების ჩატარება და გამოძიებისთვის საჭირო დოკუმენტაციის წარდგენა;
- მოიპოვოს, დაამუშაოს და ანალიზი გაუკეთოს სამსახურის საქმიანობასთან დაკავშირებულ ინფორმაციას და განახორციელოს სტრატეგიული დაგეგმვა;
- სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულების მიზნით საგადასახადო და საბაჟო ორგანოებიდან მოითხოვოს და მიიღოს ცალკეული გადასახადის გადამხდელის შესახებ იდენტიფიცირებული ინფორმაცია;
- კანონმდებლობით დადგენილი წესით შეადგინოს ადმინისტრაციულ სამართალდარღვევათა ოქმი, განიხილოს და გადაწყვიტოს ასეთი საქმეები და დამრღვევს შეუფარდოს ადმინისტრაციული სახდელი;
- დანაშაულის ან სხვა სამართალდარღვევის შესახებ საკმარისი მონაცემების არსებობისას გააჩეროს და დაათვალიეროს სატრანსპორტო საშუალებები, შეამოწმოს მოქალაქის პირადობის დამადასტურებელი საბუთები;
- წინასწარი გამოძიების სტადიაზე ჩაატაროს ფინანსური ექსპერტიზა და განახორციელოს კანონმდებლობით განსაზღვრული სხვა საქმიანობა.
იძულების საშუალებები — ზოგადი წესები და გაფრთხილების ვალდებულება
სამსახურებრივი მოვალეობის შესრულებისას თანამშრომელს, მინიჭებული უფლების ფარგლებში, კანონით დადგენილი წესით უფლება აქვს გამოიყენოს ფიზიკური იძულება, სპეციალური საშუალებები, სამსახურებრივ-საშტატო და სამხედრო-საბრძოლო იარაღი. თანამშრომელი ვალდებულია ამ საშუალებების გამოყენების შესახებ წინასწარ გააფრთხილოს პირი და მისცეს საკმარისი დრო, რათა მან შეასრულოს კანონიერი მოთხოვნა — გარდა იმ შემთხვევისა, როდესაც დაყოვნებამ შეიძლება გამოიწვიოს მოქალაქისა და თანამშრომლის სიცოცხლისა და ჯანმრთელობის ხელყოფა, სხვა მძიმე შედეგი, ან თუ შექმნილ სიტუაციაში გაფრთხილების გაკეთება შეუძლებელია. სპეციალური საშუალების სახეობა და ფიზიკური იძულების ინტენსიურობა განისაზღვრება კონკრეტული ვითარების, სამართალდარღვევის ხასიათისა და ინდივიდუალური თავისებურებების გათვალისწინებით — ეს არის პროპორციულობის კანონმდებლობაში ჩადებული ფორმა.

