როდის ითვლება პოლიციის ქმედება უკანონოდ
პოლიციის გადაცდომა ნიშნავს პოლიციელის ისეთ ქმედებას ან უმოქმედობას, რომელიც არღვევს პოლიციის შესახებ საქართველოს კანონს და აზიანებს ადამიანის უფლებებს. კანონის მუხლი 9 პირდაპირ განსაზღვრავს, რომ პოლიციის საქმიანობის განხორციელების ფორმები, მეთოდები და საშუალებები არ უნდა ხელყოფდეს ადამიანის პატვსა და ღირსებას, არ უნდა არღვევდეს სიცოცხლის, ფიზიკური ხელშეუხებლობისა და საკუთრების უფლებებს და სხვა ძირითად უფლებებსა და თავისუფლებებს, ასევე გაუმართლებელ ზიანს არ უნდა აყენებდეს გარემოს. საპოლიციო ღონისძიების განხორციელებისას დაუშვებელია წამება, არაადამიანური და დამამცირებელი მოპყრობა. ეს ნორმები საყოველთაოა და ნებისმიერი საპოლიციო ქმედების — დაკავების, შემოწმების, იდენტიფიკაციის თუ ძალის გამოყენების — განმარტების საფუძველია.
თანაზომიერების პრინციპი საპოლიციო ღონისძიებისას
მუხლი 12 თანაზომიერების პრინციპს აღწერს სამი კრიტერიუმით. საპოლიციო ღონისძიება უნდა ემსახურებოდეს ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას. შერჩეული ღონისძიება გამოსადეგია, თუ ის შესაძლებელს ხდის ლეგიტიმური მიზნის მიღწევას. ის აუცილებელია, თუ ვერ იქნება გამოყენებული სხვა საშუალება, რომელიც იმავე მიზნის მიღწევისას უფრო ნაკლებ ზიანს მიაყენებდა როგორც ღონისძიების ადრესატს, ისე სხვა პირს. და ბოლოს, აუცილებელი ღონისძიება პროპორციულია, თუ კანონით დაცული სამართლებრივი სიკეთისთვის მიყენებული ზიანი არ აღემატება იმ სიკეთეს, რომლის დასაცავადაც ის განხორციელდა. გარდა ამისა, პოლიციის სამართლებრივი ქმედება უნდა შეწყდეს, თუ მიზანი მიღწეულია ან აშკარაა, რომ მისი მიღწევა შეუძლებელია. თუ პოლიციელის ქმედება ამ სამივე კრიტერიუმს ვერ გაუძლებს, ეს უკვე კანონდარღვევაა და გასაჩივრების საფუძველი.
ვის მიმართ არის აკრძალული იძულების ღონისძიებები
მუხლი 35 განსაკუთრებულ დაცვას აძლევს მოწყვლად ჯგუფებს. აკრძალულია ფიზიკური ძალის, სპეციალური საშუალებებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება ორსულობის, მცირეწლოვნობის, შეზღუდული შესაძლებლობის ან ხანდაზმულობის აშკარა ნიშნების მქონე პირთა მიმართ. ამ აკრძალვისგან გამონაკლისი მხოლოდ ის შემთხვევებია, როდესაც ასეთი პირები შეიარაღებულნი არიან ან ჯგუფურად ესხმიან თავს, უწევენ შეიარაღებულ წინააღმდეგობას პოლიციელს, რაც საფრთხეს უქმნის სხვა პირის ან პოლიციელის სიცოცხლესა და ჯანმრთელობას, თუ ასეთი თავდასხმისა და წინააღმდეგობის სხვაგვარი ხერხებითა და საშუალებებით მოგერიება შეუძლებელია. ასევე გამონაკლისია შემთხვევა, როდესაც ფიზიკური ძალისა და სპეციალური საშუალებების გამოუყენებლობა შეუძლებელს ხდის საპოლიციო ფუნქციის შესრულებას. ამ ნორმების დარღვევა როგორც გასაჩივრების, ისე პოლიციელის დისციპლინური პასუხისმგებლობის საფუძველია.
სად და როგორ გაასაჩივროთ პოლიციელის ქმედება
მუხლი 56 იმ პირს, რომელიც მიიჩნევს, რომ პოლიციელის ქმედებით დაირღვა მისი უფლებები და თავისუფლებები, უფლებას აძლევს, ეს ქმედება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით გაასაჩივროს ზემდგომ თანამდებობის პირთან, პროკურატურაში ან სასამართლოში. გამოიყოფა რამდენიმე გზა: ზოგადი წესით საჩივარი ეგზავნება ზემდგომ თანამდებობის პირს ან პროკურატურას; პოლიციის პრევენციული ღონისძიება, რომელიც ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ან ადმინისტრაციული რეალაქტის ფორმით განხორციელდა, საჩივრდება ადმინისტრაციული კანონმდებლობით დადგენილი წესით ღონისძიების განმახორციელებელ ადმინისტრაციულ ორგანოში, თუ იქ არსებობს შესაბამისი ზემდგომი თანამდებობის პირი. ხელმძღვანელი თანამდებობის პირის საპოლიციო ღონისძიება საჩივრდება ზემდგომ ადმინისტრაციულ ორგანოში. საჩივართან დაკავშირებით მიღებული გადაწყვეტილება ექვემდებარება საერთო სასამართლოების მიერ ადმინისტრაციული სამართალწარმოების წესით განხილვას. საპოლიციო ღონისძიება, რომელიც ადმინისტრაციული სამართალდარღვევის ან სისხლის სამართლის ნორმების საფუძველზე ხორციელდება, საჩივრდება კანონმდებლობით დადგენილი წესით. საჩივრის ფორმასა და ვადებს ადგენს შესაბამისი პროცესუალური კანონმდებლობა, ამიტომ საჩივრის მომზადებამდე მნიშვნელოვანია ქმედების სამართლებრივი კვალიფიკაციის ზუსტად დადგენა.
დისციპლინური სახდელები პოლიციელისთვის
მუხლი 59-1 განსაზღვრავს იმ სახდელებს, რომლებიც შეიძლება დაეკისროს პოლიციელს ან სამინისტროს სხვა მოსამსახურეს დისციპლინური გადაცდომის ჩადენისთვის. ერთი გადაცდომისთვის შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ერთი დისციპლინური სახდელი. სახდელის სახეებია:
- შენიშვნა;
- საყვედური;
- სასტიკი საყვედური;
- სამინისტროს სამკერდე ნიშნის ჩამორთმევა;
- არაუმეტეს 10 კალენდარული დღის ფულადი სარგოსა და ნამსახურები წლებისთვის გათვალისწინებული დანამატის დაკავება;
- ფულადი სარგოსა და ნამსახურები წლების დანამატის 10 პროცენტიდან 50 პროცენტამდე დაკავება 1 თვიდან 6 თვემდე ვადით;
- სპეციალური წოდების ერთი საფეხურით ჩამოქვეითება;
- თანამდებობიდან ჩამოქვეითება;
- სამსახურიდან დათხოვნა/თანამდებობიდან გათავისუფლება.
სახდელის დაკისრებისას გათვალისწინებული უნდა იქნეს გადაცდომის შინაარსი, სიმძიმე და შედეგები, ჩადენის გარემოებები, აგრეთვე მოსამსახურის პიროვნება და მისი დამსახურება. კანონი განსაკუთრებულ შემთხვევებსაც განსაზღვრავს: კანონით მოწერილი ძალადობის — ფიზიკური ან სექსუალური ძალადობის — ჩადენის ფაქტზე დისციპლინური სახდელის სახედ გამოიყენება სამსახურიდან დათხოვნა ან თანამდებობიდან გათავისუფლება, ხოლო ცალკეული გადაცდომებისთვის შენიშვნის გამოყენება დაუშვებელია. აზარტულ თამაშობასთან დაკავშირებული გარემოებების გამოძიებისას სამინისტროს გენერალური ინსპექცია უფლებამოსილია მოსამსახურეს მოსთხოვოს საბანკო ტრანზაქციების შესახებ ინფორმაციის წარდგენა 10 სამუშაო დღის ვადაში. დისციპლინური სახდელის დაკისრებისა და მოხსნის წესს ადგენს მინისტრის დისციპლინური წესდება.
ხშირად დასმული კითხვები
შეიძლება თუ არა ერთი გადაცდომისთვის ორი დისციპლინური სახდელის დაკისრება?
არა. პოლიციელს ან სამინისტროს სხვა მოსამსახურეს ერთი დისციპლინური გადაცდომის ჩადენისთვის შეიძლება დაეკისროს მხოლოდ ერთი დისციპლინური სახდელი. სახდელის არჩევისას გაითვალისწინება გადაცდომის შინაარსი, სიმძიმე, შედეგები და მოსამსახურის პიროვნება.
სად წარვადგინო საჩივარი პოლიციელის ქმედებაზე?
ქმედების ხასიათის მიხედვით — ზემდგომ თანამდებობის პირთან, პროკურატურაში ან სასამართლოში. ინდივიდუალური ადმინისტრაციულ-სამართლებრივი აქტის ფორმით განხორციელებული პრევენციული ღონისძიება ჯერ შესაბამის ადმინისტრაციულ ორგანოში საჩივრდება, ხოლო მიღებული გადაწყვეტილება შემდეგ სასამართლოში განიხილება.
რა ემუქრება პოლიციელს ძალადობის ფაქტზე?
კანონით გათვალისწინებული ძალადობის — მათ შორის ფიზიკური ან სექსუალური ძალადობის — ჩადენის ფაქტზე დისციპლინური სახდელის სახედ გამოიყენება სამსახურიდან დათხოვნა ან თანამდებობიდან გათავისუფლება. ასეთ შემთხვევაში მსუბუქი სახდელის არჩევა არ ხდება.
აქვს თუ არა პოლიციელს უფლება ძალის გამოყენებისა მცირეწლოვნის მიმართ?
ზოგად წესად აკრძალულია ფიზიკური ძალის, სპეციალური საშუალებებისა და ცეცხლსასროლი იარაღის გამოყენება მცირეწლოვნების, ორსულების, შეზღუდული შესაძლებლობის მქონე და ხანდაზმულ პირთა მიმართ. გამონაკლისია მხოლოდ შეიარაღებული თავდასხმის ან ჯგუფური თავდასხმის შემთხვევა, როცა საფრთხე ემუქრება სიცოცხლეს და მოგერიება სხვა საშუალებებით შეუძლებელია.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ზე დაგეხმარებით პოლიციის უკანონო ქმედების გასაჩივრებაში: შევაფასებთ ქმედების კანონიერებას თანაზომიერების პრინციპის სამივე კრიტერიუმის მიხედვით, დავადგენთ გასაჩივრების სწორ ინსტანციასა და ვადებს, მოვამზადებთ საჩივარს ზემდგომ ორგანოში, პროკურატურაში ან ადმინისტრაციულ სასამართლოში და წარგადგენთ თქვენს ინტერესებს ყველა სტადიაზე. დაგვიკავშირდით მაშინვე, როგორც კი ქმედება მოხდება — დროული რეაგირება მტკიცებულებების შენარჩუნების გარანტიაა.