სასამართლო სტენოგრაფიის ადგილი სამოქალაქო საქმის წარმოებაში
სასამართლო სტენოგრაფია სამოქალაქო საქმის წარმოების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ელემენტია: სხდომის ზუსტი ჩაწერა ქმნის იმ ფაქტობრივ საფუძველს, რომლის გარეშეც შეუძლებელია როგორც გადაწყვეტილების გადახედვა, ისე იმ დავის გადაწყვეტა, თუ რა მოხდა სხდომის დარბაზში. სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 287-ე მუხლის თანახმად, ოქმის შედგენა სავალდებულოა სასამართლოს თითოეული სხდომის შესახებ, აგრეთვე სხდომის გარეშე შესრულებული თითოეული საპროცესო მოქმედების შესახებ, რომელშიც მონაწილეობენ მხარეები, მათი წარმომადგენლები, მოწმეები, ექსპერტები და სპეციალისტები. ამრიგად, ჩაწერა სავალდებულო იურიდიულ ფუნქციას ასრულებს და მისი ხარისხი ხშირად გადაწყვეტით არის განსაზღვრული — ზუსტი ოქმი თავად შეიძლება გახდეს მტკიცებულებათა გადამოწმებისა და საპროცესო დარღვევების დადგენის საფუძველი.
სხდომის ღიაობა და ჩაწერის წესი
კოდექსის მე-9 მუხლი ადგენს, რომ სასამართლოში ყველა საქმე განიხილება ღია სხდომებზე, თუ ეს არ ეწინააღმდეგება სახელმწიფო საიდუმლოების დაცვის ინტერესებს; დახურულ სხდომაზე განხილვა დასაშვებია კანონმდებლობით გათვალისწინებულ სხვა შემთხვევებშიც, მხარის მოტივირებული შუამდგომლობის საფუძველზე, რის შესახებაც სასამართლო გამოიტანს მოტივირებულ განჩინებას. სასამართლოს შენობაში, ასევე სამოქალაქო საქმის განხილვის ფოტო-, კინო-, ვიდეოგადაღება, სტენოგრაფირება და აუდიოჩაწერა ხორციელდება საერთო სასამართლოების შესახებ საქართველოს ორგანული კანონით დადგენილი წესით. სამართალწარმოება სახელმწიფო ენაზე მიმდინარეობს, ხოლო სახელმწიფო ენის არმცოდნე პირს თარჯიმანი ენიშნება. დახურულ სხდომაზე მონაწილეობენ მხარეები და მათი წარმომადგენლები, ხოლო აუცილებლობის შემთხვევაში — მოწმეები, ექსპერტები, სპეციალისტები და თარჯიმნები. ჩაწერის წესის ცოდნა მხარეს ეხმარება სხდომის მსვლელობის სრულფასოვან გამოყენებაში საკუთარი პოზიციის დასაცავად.
ოქმის შინაარსი და აუცილებელი მონაცემები
თუ სხდომის ან საპროცესო მოქმედების ტექნიკური საშუალებით ჩაწერა შეუძლებელია, დგება ოქმი, რომელშიც აღინიშნება სხდომის წელი, თვე, რიცხვი და ადგილი, მისი დაწყებისა და დამთავრების დრო, საქმის განმხილველი სასამართლოს დასახელება, შემადგენლობა და სხდომის მდივანი, საქმის დასახელება, ცნობები მხარეთა წარმომადგენელთა, მოწმეთა, ექსპერტთა და თარჯიმანთა გამოცხადების შესახებ, ცნობები მხარეებისთვის მათი საპროცესო უფლებებისა და მოვალეობების განმარტების შესახებ. გარდა ამისა, ოქმში ფიქსირდება სასამართლოს განკარგულებანი და სათათბირო ოთახში გაუსვლელად გამოტანილი განჩინებანი, მხარეთა ახსნა-განმარტებანი, მოწმეთა ჩვენებები, ექსპერტთა დასკვნების განმარტებები, ნივთიერ და წერილობით მტკიცებულებათა დათვალიერების მონაცემები, მხარეთა პაექრობის შინაარსი, ცნობები გადაწყვეტილებისა და განჩინების გამოცხადების შესახებ და მისი გასაჩივრების წესისა და ვადის განმარტება. ტექნიკური ჩაწერის შესაძლებლობისას ოქმი შეიცავს გამოჩენილ ძირითად მონაცემებს, ასევე მხარეთა, წარმომადგენელთა, მოწმეთა და სხდომაზე მოწვეულ სხვა პირთა მონაცემებს მათი გამოსვლების დროსა და ხანგრძლივობასთან ერთად.
ტექნიკური ჩანაწერი და მისი ასლის მოთხოვნის უფლება
კოდექსის 290-ე მუხლის თანახმად, სასამართლოს შეუძლია ოქმის შედგენისთვის გამოიყენოს მაგნიტოფონი, კომპიუტერი ან სხვა ტექნიკური საშუალება, რომელთა მეშვეობითაც ჩანაწერები ოქმს თან ერთვის. მოსამართლის მოთხოვნის შემთხვევაში სასამართლო სხდომის მდივანი უზრუნველყოფს ტექნიკური ჩანაწერის ან მისი ნაწილის გაშიფვრას. მხარეს კი უფლება აქვს, მოითხოვოს ტექნიკური ჩანაწერის ასლი ელექტრონული ფორმით, და ეს მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს; ასლის გადაღების საფასური გადაიხდება საქართველოს კანონმდებლობით დადგენილი წესით. ამ უფლების გამოყენება მხარეს საშუალებას აძლევს დამოუკიდებლად გაეცნოს სხდომის მსვლელობას, შეადაროს ჩანაწერი ოქმს და მოიძიოს დარღვევები, რომლებიც შენიშვნების წარდგენის ან გასაჩივრების საფუძველი გახდება.
შენიშვნები სხდომის ოქმთან დაკავშირებით
ოქმთან დაკავშირებით კანონი მხარეებს სპეციალურ გარანტიას აძლევს: კოდექსის 291-ე მუხლის თანახმად, სხდომის ოქმზე ხელმოწერიდან სამი დღის ვადაში მხარეებსა და მათ წარმომადგენლებს შეუძლიათ წარადგინონ თავიანთი შენიშვნები, მიუთითონ ოქმის უსწორობასა და უსრულობაზე. შენიშვნები საქმეს უერთდება, ხოლო საქმის განმხილველი მოსამართლე ან სასამართლო განიხილავს მათ შეტანიდან ხუთი დღის ვადაში და გამოაქვს განჩინება შენიშვნების შესახებ. სამი დღისა და ხუთი დღის ვადები მკაცრია, ამიტომ შენიშვნების მომზადება დროულად უნდა მოხდეს — დაგვიანებული შენიშვნა ფაქტობრივად კარგავს იურიდიულ მნიშვნელობას.
ხშირად დასმული კითხვები
ყველა სხდომაზე თუ შედგება ოქმი?
დიახ. ოქმის შედგენა სავალდებულოა სასამართლოს თითოეული სხდომის შესახებ, აგრეთვე სხდომის გარეშე შესრულებული თითოეული საპროცესო მოქმედების შესახებ, რომელშიც მონაწილეობენ დასახელებული პირები.
შეიძლება თუ არა ტექნიკური ჩანაწერის ასლის მიღება?
დიახ. მხარეს უფლება აქვს მოითხოვოს ტექნიკური ჩანაწერის ასლი ელექტრონული ფორმით და ეს მოთხოვნა უნდა დაკმაყოფილდეს. ასლის გადაღების საფასური კანონმდებლობით დადგენილი წესით გადაიხდება.
რა უნდა შეიცავდეს ოქმი?
ოქმში აღინიშნება სხდომის თარიღი და ადგილი, დაწყებისა და დამთავრების დრო, სასამართლოს შემადგენლობა, სხდომის მდივანი, საქმის დასახელება, მონაწილეთა გამოცხადების ცნობები, უფლებების განმარტების ფაქტი, განკარგულებანი და განჩინებანი, ახსნა-განმარტებანი, ჩვენებები, დათვალიერების მონაცემები, პაექრობა და გადაწყვეტილების გამოცხადების შესახებ ცნობები.
რომელ ვადაში შეიძლება შენიშვნების წარდგენა?
შენიშვნები წარედგინება სხდომის ოქმზე ხელმოწერიდან სამი დღის ვადაში. მოსამართლე ან სასამართლო განიხილავს მათ შეტანიდან ხუთი დღის ვადაში და გამოაქვს განჩინება.
როგორ დაგეხმარებით Legal.ge-ზე
Legal.ge-ის გუნდი დაგეხმარებით სასამართლო სტენოგრაფიასთან დაკავშირებულ ყველა საკითხში: მოვამზადებთ ოქმთან დაკავშირებით შენიშვნებს, დავგეგმავთ ტექნიკური ჩანაწერის ასლის მოთხოვნას, გავანალიზებთ ოქმის შინაარსს დარღვევების გამოსავლენად და აპელაციაში გამოვიყენებთ აღნიშნულ მასალებს თქვენი პოზიციის დასაცავად. დაგვიკავშირდით — ოქმთან მუშაობის ვადები მოკლეა და დაგვიანება შეუძლებელს ხდის დარღვევების გასწორებას.